Mỹ: Tòa phúc thẩm cho phép đưa “10 Điều Răn” vào trường công ở Louisiana

Vào thứ Sáu tuần trước (20/2), một tòa phúc thẩm liên bang của Mỹ đã giữ nguyên một đạo luật của bang Louisiana yêu cầu trưng bày “Mười Điều Răn” trong các lớp học trường công, đồng thời hủy bỏ lệnh cấm của tòa cấp dưới.

Tòa Phúc thẩm Liên bang Khu vực 5 (Fifth Circuit) đã bỏ phiếu với tỷ lệ 12–6 để dỡ bỏ lệnh cấm được ban hành năm 2024 và cho rằng hiện vẫn còn quá sớm để kết luận luật của Louisiana có vi hiến hay không.

Tòa cho rằng hiện chưa rõ “Mười Điều Răn” sẽ được trưng bày trong lớp học như thế nào, có kèm theo bối cảnh lịch sử hay không, và liệu có được sử dụng trong giảng dạy trên lớp hay không.

Tháng 6/2024, Thống đốc bang Louisiana Jeff Landry đã ký ban hành một dự luật yêu cầu tất cả các lớp học K-12 tại trường công trong bang phải trưng bày “Mười Điều Răn”. Các áp phích phải được đặt ở vị trí “dễ thấy và dễ đọc”, và có thể kèm theo phần giải thích về bối cảnh lịch sử (chẳng hạn ảnh hưởng đối với truyền thống pháp luật). Ngay sau đó, đạo luật này đã bị nhiều tổ chức khởi kiện.

Tháng 11/2024, một thẩm phán liên bang đã ra lệnh cấm thi hành luật này. Tháng 12 cùng năm, chính quyền Louisiana kháng cáo lên Tòa Phúc thẩm Khu vực 5. Đầu năm 2025, tòa này thụ lý vụ án, và một hội đồng gồm ba thẩm phán từng phán quyết rằng luật của bang là vi hiến, đồng thời giữ nguyên lệnh cấm trong thời gian chờ xét xử kháng cáo.

Phán quyết hôm thứ Sáu được đưa ra sau khi toàn thể các thẩm phán của tòa đồng ý xét xử lại vụ án.

Những người chỉ trích cho rằng luật của Louisiana vi phạm nguyên tắc tách biệt giữa nhà nước và tôn giáo. Trong khi đó, những người ủng hộ lập luận rằng “Mười Điều Răn” là nền tảng của luật pháp Mỹ và có ý nghĩa lịch sử.

Trong ý kiến đa số, tòa cho biết luật cho phép trưng bày “Mười Điều Răn” cùng với các văn bản khác như “Công ước Mayflower” hoặc “Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ” .

Ý kiến đa số cũng cho rằng tòa cấp dưới đã không có đủ dữ kiện thực tế khi đánh giá khả năng vi phạm Tu chính án thứ Nhất, mà thay vào đó dựa trên suy đoán.

Thẩm phán James Ho, người được Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm, viết trong ý kiến đồng tình rằng đạo luật này phù hợp với Hiến pháp và “nhất quán với truyền thống lập quốc của chúng ta”.

Ông cho rằng luật “hoàn toàn phù hợp với Hiến pháp, đồng thời củng cố niềm tin vững chắc của các nhà lập quốc rằng trẻ em Mỹ nên được giáo dục về nền tảng tôn giáo và truyền thống của quốc gia”. Ông nói thêm rằng luật này “khẳng định những truyền thống cao quý và cao thượng nhất của đất nước chúng ta”.

Trong khi đó, thẩm phán James L. Dennis, người được cựu Tổng thống Bill Clinton bổ nhiệm, viết trong ý kiến phản đối rằng việc trưng bày “Mười Điều Răn” trong lớp học tương đương với việc “để trẻ em trong môi trường bắt buộc phải đi học tiếp xúc với tôn giáo được chính phủ tán thành”.

Ông cho rằng đây chính là điều mà các nhà lập hiến đã dự liệu và tìm cách ngăn chặn.

Liên đoàn Tự do Dân sự Hoa Kỳ (ACLU) tại Louisiana cùng các tổ chức đại diện nguyên đơn tuyên bố trong một thông cáo chung rằng “phán quyết hôm nay vô cùng đáng thất vọng” và họ sẽ tiếp tục theo đuổi các biện pháp pháp lý để ngăn chặn việc thực thi luật.

Thống đốc Jeff Landry hôm thứ Sáu (20/2) đã ca ngợi phán quyết trên Facebook, viết rằng: “Lẽ thường đang trở lại!”

Tổng chưởng lý bang Liz Murrill cũng ra tuyên bố sau phán quyết, cho biết các trường học “đều nên tuân thủ luật này”.

Bà nói thêm: “Những điều như ‘không giết người, không trộm cắp’ không nên gây tranh cãi. Văn phòng của tôi đã ban hành hướng dẫn rõ ràng cho các trường công về cách tuân thủ luật, đồng thời soạn nhiều mẫu áp phích để minh họa cách áp dụng luật một cách hợp hiến”.

Luật sư Joseph Davis, người đại diện cho bang Louisiana trong vụ kiện, cho rằng nếu ACLU thắng kiện thì mọi dấu vết tôn giáo trong đời sống công cộng sẽ bị xóa bỏ, điều này đi ngược lại truyền thống và Hiến pháp Mỹ. Ông nói ông hoan nghênh việc Tòa Phúc thẩm Khu vực 5 cho phép bang trưng bày “Mười Điều Răn” trong lớp học trường công.

Hiện tại, bang Arkansas cũng đang đối mặt với thách thức pháp lý liên bang đối với một đạo luật tương tự, trong khi bang Texas đã bắt đầu triển khai yêu cầu treo “Mười Điều Răn” trong lớp học từ năm ngoái.

“Mười Điều Răn” là mười điều luật trong Cựu Ước của Kinh Thánh, được cho là do Đức Chúa Trời truyền cho Moses để ban bố cho dân Israel. Đây là chuẩn mực đạo đức cốt lõi của Do Thái giáo và Kitô giáo, bao gồm các quy định như thờ phượng một Đức Chúa Trời duy nhất, hiếu kính cha mẹ, không giết người, không ngoại tình, không trộm cắp, không làm chứng gian… nhằm hướng con người tránh điều ác và tuân thủ các chuẩn mực đạo đức cơ bản.