Mỹ truy tố 3 người âm mưu xuất khẩu lậu chip AI sang Trung Quốc

Bộ Tư pháp Mỹ hôm thứ Tư (25/3) thông báo truy tố một công dân Trung Quốc và hai công dân Mỹ vì bị cáo buộc cấu kết làm giả hồ sơ, mượn danh các “công ty vỏ bọc” nước ngoài để tìm cách xuất lậu sang Trung Quốc những lô chip AI tiên tiến trị giá hàng trăm triệu đô la.

Ba người bị truy tố là công dân Hồng Kông Stanley Yi Zheng cùng hai người Mỹ Matthew Kelly (ở New York) và Tommy Shad English (ở Georgia), với các tội danh âm mưu buôn lậu và vi phạm kiểm soát xuất khẩu. Theo hồ sơ, Zheng, 56 tuổi, bị bắt tại California hôm Chủ nhật (22/3); Kelly và English lần lượt ra đầu thú với liên bang hôm 25/3.

Cáo trạng cho biết từ tháng 5/2023, họ bắt đầu cấu kết mua các máy chủ gắn chip thuộc danh mục kiểm soát xuất khẩu từ một công ty phần cứng máy tính ở California (Company-1). Các lô hàng này sau đó được trung chuyển trái phép qua Thái Lan để đưa đến Trung Quốc, vi phạm Đạo luật Cải cách Kiểm soát Xuất khẩu của Mỹ.

Các chi tiết điều tra cho thấy Company‑1 là một nhà sản xuất máy chủ có trụ sở tại San Jose, được báo chí công nghệ nhận diện là Supermicro, còn các GPU AI bị nhắm đến là chip của Nvidia (Company‑2), gồm dòng A100 và H100.

Tháng 7/2023, Zheng gửi tin nhắn trong cùng nhóm chat, bàn về giá thị trường của các chip Nvidia A100, H100 tại Trung Quốc, cho thấy cả ba đều hiểu rõ đích đến cuối cùng của số chip này là thị trường Trung Quốc – nơi Mỹ cấm xuất khẩu các GPU hiệu năng cao sang đó nếu không có giấy phép.

Tháng 10/2023, English dùng danh nghĩa một công ty Thái Lan đặt mua 750 máy chủ từ Company‑1 với tổng trị giá khoảng 170 triệu USD, trong đó 600 máy có gắn chip thuộc danh sách kiểm soát xuất khẩu – nếu xuất sang Trung Quốc sẽ phải xin phép Bộ Thương mại Mỹ. English ký bản “Chứng nhận tin học nâng cao” (Advanced Computing Certification), khai man rằng các máy chủ này sẽ không được gửi đến Trung Quốc hay các nước bị kiểm soát nghiêm ngặt khác.

Tháng 1/2024, English chuyển hơn 20 triệu USD cho Company‑1 như khoản thanh toán một phần đơn hàng. Trong các email trao đổi về thẩm tra tuân thủ, English yêu cầu thêm Zheng và Kelly vào danh sách nhận thư, khiến Company‑1 nghi ngờ. Họ chỉ ra rằng công ty của Zheng đặt tại Trung Quốc và không có nhân viên nào của công ty Thái Lan xuất hiện trong bản sao, điều này có vẻ “rất kỳ lạ”, đồng thời nhắc rõ “Trung Quốc là quốc gia nằm trong diện bị Mỹ hạn chế xuất khẩu công nghệ, các công ty Mỹ không được bán cho doanh nghiệp hay người dùng cuối đặt trụ sở tại Trung Quốc”.

Đầu tháng 2/2024, hãng sản xuất chip (Company‑2, được cho là Nvidia) rà soát lại đơn hàng tháng 10/2023 để xác minh người dùng cuối ở Thái Lan nhưng không thành công, nên đơn hàng bị hủy.

Tháng 3/2024, Kelly nhắn tin cho Zheng nói mình đang phân phối hệ thống GPU gắn chip Nvidia, thừa nhận “chúng ta có vài khách ở Trung Quốc, nhưng Trung Quốc là nước bị cấm vận”, và đây là “một thương vụ siêu béo bở, mỗi đơn hàng lời vài triệu USD”, đồng thời rủ Zheng làm đối tác trung chuyển trực tiếp (pass‑through partner) cho khách Trung Quốc.

Zheng trả lời trong vòng chưa đầy nửa giờ: “Tuyệt đối đừng nhắc gì tới Trung Quốc”, cảnh báo rằng chỉ cần nhắc đến “China” cũng có thể khiến chính phủ Mỹ chú ý và vi phạm các quy định kiểm soát.

Tháng 4/2024, English lại dùng danh nghĩa một công ty Thái Lan khác đặt mua 500 máy chủ chứa chip bị kiểm soát và ký giấy “Chứng nhận người dùng cuối” (End User Certification) xác nhận công ty Thái này là người dùng cuối, nhưng đơn hàng này cũng không thành công.

Trợ lý Giám đốc phụ trách phản gián của FBI, ông Roman Rozhavsky, nói: “Zheng, Kelly và English bị cho là âm mưu bán số chip AI do Mỹ sản xuất trị giá hàng triệu đô la cho khách hàng tại Trung Quốc, vi phạm trắng trợn quy định kiểm soát xuất khẩu. Khi các đối thủ nước ngoài tăng tốc tìm cách thống trị lĩnh vực AI, chúng ta thấy họ ngày càng liều lĩnh dùng đủ kiểu mánh khóe để chiếm đoạt công nghệ quý giá của Mỹ.” Ông nhấn mạnh việc thực thi nghiêm kiểm soát xuất khẩu là then chốt để bảo vệ an ninh kinh tế và an ninh quốc gia của Mỹ.