Mỹ tuyên bố công dân bị giam giữ trái phép tại Trung Quốc, ông Rubio yêu cầu thả người

Theo Reuters đưa tin hôm thứ Năm (20/8), Chính phủ Mỹ đã chính thức xác định học giả về Myanmar, công dân Mỹ Min Zin, người bị bắt tại Trung Quốc hồi tháng Sáu năm nay, là trường hợp “bị giam giữ trái phép”. Động thái này đồng nghĩa với việc Chính phủ Mỹ sẽ tăng cường đáng kể các nỗ lực ngoại giao nhằm thúc đẩy việc ông sớm được trả tự do.

Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách các vấn đề công cộng toàn cầu ông Dylan Johnson cho biết trong một tuyên bố: “Sau khi tiến hành xem xét kỹ lưỡng các tình tiết cụ thể liên quan đến việc ông Min Zin bị bắt giữ tại tỉnh Vân Nam vào ngày 3/6, Ngoại trưởng Marco Rubio đã chính thức quyết định xác định ông là người ‘bị giam giữ trái phép’”. Ông Johnson nhấn mạnh, Mỹ kêu gọi Bắc Kinh trả tự do cho tất cả công dân Mỹ đang bị tùy tiện bắt giữ tại Trung Quốc.

Được biết, ông Min Zin là nghiên cứu sinh tại Đại học California, Berkeley, đồng thời là người sáng lập tổ chức nghiên cứu Viện Nghiên cứu Chiến lược và Chính sách Myanmar. Đầu tháng Sáu năm nay, ông đến thành phố Côn Minh, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc để tham dự một hội nghị học thuật thì bị bắt giữ. Trước đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao ĐCSTQ tuyên bố ông Min Zin bị điều tra vì “bị tình nghi hoạt động gián điệp và gây nguy hại cho an ninh quốc gia Trung Quốc”, nhưng không cung cấp thông tin cụ thể.

Tình trạng và hoàn cảnh khó khăn của ông Chen Youlin

Trong khi kêu gọi trả tự do cho ông Min Zin, sự chú ý của dư luận cũng tập trung cao độ vào một công dân Mỹ khác bị giam giữ trong thời gian lâu hơn và đang ở trong hoàn cảnh khó khăn hơn — Tiến sĩ Chen Youlin, nhà địa chấn học người Mỹ gốc Hoa.

Ngoại trưởng Rubio đã chính thức xác định ông Chen Youlin là người “bị giam giữ trái phép” từ tháng Ba năm nay, cho thấy lập trường kiên quyết của Chính phủ Mỹ rằng những cáo buộc của phía Trung Quốc là không có căn cứ.

Ông Chen Youlin là một nhà địa chấn học nổi tiếng sống tại Boston, bang Massachusetts. Theo Đài Tiếng nói Hoa Kỳ (VOA) cùng các tổ chức phi lợi nhuận Global Reach và Foley Foundation, ông Chen Youlin đến Trung Quốc thăm gia đình vào tháng 10/2024, nhưng ngày 5/11 cùng năm, khi chuẩn bị bay trở lại Mỹ, ông bị nhân viên Cục An ninh Quốc gia Bắc Kinh bắt giữ cưỡng chế tại Sân bay Quốc tế Thủ đô Bắc Kinh.

Sau khi chính quyền ĐCSTQ bí mật giam giữ ông trong nhiều tháng, đến ngày 1/5/2025, họ chính thức cáo buộc ông “hoạt động gián điệp”. Đến nay, ông Chen Youlin đã bị giam giữ trái phép hơn 653 ngày.

Thượng nghị sĩ liên bang thuộc Đảng Dân chủ của bang Massachusetts Edward Markey đã ra tuyên bố nghiêm khắc, lên án mạnh mẽ hành vi giam giữ trái phép của chính quyền Trung Quốc. Thượng nghị sĩ Markey chỉ ra rằng công việc của ông Chen Youlin hoàn toàn công khai, minh bạch và mang tính học thuật; trong nhiều năm, ông vẫn hợp tác với các đồng nghiệp Trung Quốc, với những thành quả liên quan đều được công bố công khai và ghi rõ tên tác giả.

Theo ông Markey, hành vi dựng lên các cáo buộc của phía Trung Quốc không chỉ phá hoại nghiêm trọng quan hệ hợp tác giữa giới học thuật hai nước Mỹ-Trung, mà còn cản trở việc các học giả trên toàn thế giới giao lưu với Trung Quốc.

Vạch trần vỏ bọc “kỹ thuật tách ghép” trong thử nghiệm hạt nhân, ĐCSTQ chà đạp pháp quyền và thực hiện hành vi tra khảo nghiêm khắc

Nguyên nhân sâu xa của vụ án ông Chen Youlin cho thấy sự nhạy cảm của ĐCSTQ đối với vấn đề không phổ biến vũ khí hạt nhân quốc tế.

Ông Kieran Ramsey, trưởng bộ phận điều tra của Global Reach và cựu trợ lý giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), tiết lộ trong một cuộc phỏng vấn rằng chuyên môn của ông Chen Youlin là phân tích dữ liệu địa chấn để phát hiện các vụ thử hạt nhân, đồng thời ông chưa bao giờ che giấu việc mình nhận tài trợ từ Chính phủ Mỹ.

Ông Ramsey chỉ ra rằng Chính phủ Mỹ từ lâu đã cáo buộc ĐCSTQ sử dụng công nghệ “tách ghép” (decoupling) — kích nổ thiết bị trong các khoang ngầm lớn — để che giấu tín hiệu địa chấn do các vụ thử hạt nhân tạo ra. Theo ông, hành động này công khai vi phạm Hiệp ước Cấm thử Hạt nhân Toàn diện (CTBT).

Chính ông Chen Youlin đã sử dụng dữ liệu địa chấn công khai của Trung Quốc để thành công xác định cụ thể các vụ thử hạt nhân của Triều Tiên, nhưng vì vậy đã khiến Bắc Kinh tức giận và bị vu cáo ác ý về tội gián điệp.

Trong hơn 600 ngày đầu bị giam giữ, ông Chen Youlin hoàn toàn không được tiếp xúc với luật sư và phải trải qua hơn 100 cuộc thẩm vấn nghiêm ngặt của nhân viên an ninh Trung Quốc.

Ông Ramsey lên án mạnh mẽ điều này, thẳng thắn nói rằng đây hoàn toàn không phải là vấn đề chống gián điệp, mà là sự chà đạp công khai đối với pháp quyền. Đối với gia đình ông Chen Youlin, đặc biệt là vợ ông, bà Rong Yufang, đây là một sự hành hạ vô cùng đau đớn và tuyệt vọng.

Tổng thống Trump trực tiếp gây sức ép với ông Tập, cuộc đấu ngoại giao tháng Chín đối mặt thử thách nghiêm trọng

Trong việc xử lý các cuộc khủng hoảng liên quan đến con tin ở nước ngoài, Tổng thống Donald Trump vốn nổi tiếng với phong cách quyết đoán và hành động nhanh chóng.

Ông Ramsey tiết lộ rằng Bộ Ngoại giao Mỹ từ lâu đã tích cực làm trung gian đàm phán ở hậu trường. Trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 5/2026, Tổng thống Trump thậm chí đã trực tiếp đề cập vụ việc của ông Chen Youlin với lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình, yêu cầu phía Trung Quốc thả người.

Mặc dù ông Tập Cận Bình khi đó cam kết sẽ xem xét vấn đề, nhưng sau đó phía Trung Quốc lại không giữ lời và không có bất kỳ hành động thực chất nào để trả tự do cho ông.

Trước sự đối phó qua loa và không hành động của ĐCSTQ, “ngoại giao im lặng” đã tuyên bố phá sản. Global Reach, Foley Foundation và gia đình ông Chen Youlin đã quyết định thay đổi chiến lược, công khai toàn diện hành vi của ĐCSTQ trước cộng đồng quốc tế.

Các tổ chức phi lợi nhuận Global Reach và Foley Foundation tham gia hỗ trợ cho biết, nếu tình trạng giam giữ không thay đổi, các vụ việc của ông Chen Youlin và ông Min Zin dự kiến sẽ trở thành một trong những vấn đề ngoại giao trọng tâm trong chuyến thăm Mỹ của lãnh đạo ĐCSTQ vào tháng Chín năm nay.

Cựu trợ lý giám đốc FBI ông Kieran Ramsey phân tích rằng diễn biến tiếp theo có thể rơi vào một trong hai tình huống: Nếu phía Trung Quốc trả tự do cho những người bị giam giữ trước chuyến thăm, điều này sẽ tạo không gian cho hai bên thảo luận về hợp tác học thuật và công nghiệp; nếu tiếp tục duy trì việc giam giữ, điều đó sẽ phần nào làm suy yếu uy tín của phía Trung Quốc khi kêu gọi hợp tác song phương trong chuyến công du Washington lần này.

Sau khi các vụ việc liên quan chính thức được chuyển giao cho Văn phòng Đặc phái viên Tổng thống về các vấn đề con tin, Chính phủ Mỹ đã coi việc thúc đẩy trả tự do cho những công dân này là một trong những ưu tiên ngoại giao hiện nay đối với Trung Quốc. Dư luận đang theo dõi sát sao diễn biến các cuộc đàm phán giữa hai bên trong thời gian tới.