Mỹ, Úc, Philippines diễn tập đa phương, tăng cường hậu cần trên Biển Đông

Từ ngày 9 đến 12/4, trong bối cảnh Trung Quốc liên tục làm leo thang căng thẳng trên Biển Đông, Mỹ, Úc và Philippines đã tiến hành hoạt động “Hợp tác Hải quân Đa phương” (Multilateral Maritime Cooperative Activity, MCA) trên vùng biển này. Đây là lần thứ hai trong năm nay ba nước tổ chức diễn tập chung tại khu vực, và là lần thứ 16 kể từ năm 2023 các hoạt động tương tự diễn ra ở vùng biển Tây Philippines.

Quân đội Philippines cho biết cuộc tập trận kéo dài bốn ngày đã huy động tàu chiến, máy bay chiến đấu và máy bay trinh sát của cả ba nước, nhằm tăng cường năng lực phòng thủ trên biển thông qua phối hợp tác chiến. Trong thông cáo, phía Philippines nhấn mạnh MCA thể hiện “sự hợp tác quốc phòng ngày càng sâu sắc giữa ba nước, cũng như cam kết chung đối với an ninh khu vực”. Manila hiện có Hiệp định Thăm viếng Quân lực (VFA) với Mỹ và Thỏa thuận Quy chế Lực lượng Thăm viếng với Úc.

Về lực lượng tham gia, Philippines triển khai tàu tuần tra hải quân BRP Rajah Sulayman, tàu tuần tra hải cảnh BRP Melchora Aquino, cùng nhiều phương tiện không quân gồm tiêm kích FA-50, cường kích A-29B Super Tucano, máy bay vận tải C-208B và trực thăng cứu hộ Sokol. Lực lượng Phòng vệ Úc triển khai khinh hạm HMAS Toowoomba kèm trực thăng MH-60R và một máy bay tuần tra săn ngầm P-8A Poseidon, trong khi Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ triển khai tàu đổ bộ USS Ashland.

Theo quân đội Philippines, điểm nhấn của cuộc diễn tập là việc USS Ashland vận chuyển bốn hạng mục trang bị hạng nặng thuộc Lữ đoàn Công binh Chiến đấu Hải quân từ vịnh Manila tới thành phố Puerto Princesa trên đảo Palawan, gồm một máy xúc, một cần cẩu telehandler và hai xe trộn bê tông. Đây được xem là một bài tập hiệp đồng hậu cần thực tế giữa lực lượng Philippines và Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ.

Trung tá Adam Peeples, hạm trưởng USS Ashland, nói ông “đánh giá cao cơ hội được cùng các đồng minh hoạt động trên biển”, nhấn mạnh những hoạt động như MCA không chỉ tăng cường quan hệ và kỹ năng phối hợp, mà còn thể hiện sức bền của thủy thủ, đồng thời góp phần răn đe hành vi gây hấn và củng cố cam kết đối với an ninh khu vực. Phía Mỹ khẳng định toàn bộ hoạt động được tiến hành phù hợp luật pháp quốc tế và tôn trọng quyền tự do hàng hải, an toàn của tất cả các nước.

MCA lần này cũng là bước khởi động cho cuộc tập trận thường niên quy mô lớn “Balikatan” (Vai kề vai) sẽ diễn ra từ ngày 20/4. Năm nay, bên cạnh Mỹ, Philippines và Úc, Nhật Bản sẽ lần đầu tiên tham gia với tư cách nước tập trận chính thức, thay vì chỉ cử quan sát viên như trước đây. Khoảng 1.000 binh sĩ Nhật được cho là sẽ tham gia các khoa mục huấn luyện, một bước mở rộng lớn so với con số khoảng 150 quân nhân năm 2025.

Song song với thông cáo của Mỹ và Philippines, Người phát ngôn Bộ Tư lệnh Chiến khu miền Nam của Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc, Đại tá hải quân Địch Thế Thần, ngày 13/4 tuyên bố lực lượng này đã tiến hành “tuần tra thường lệ” trên Biển Đông từ ngày 9 đến 12/4, đồng thời cáo buộc Philippines “lôi kéo các nước ngoài khu vực tổ chức cái gọi là ‘tuần tra chung’, gây rối Biển Đông và phá hoại hòa bình, ổn định khu vực”. Ông khẳng định quân đội Trung Quốc sẽ “kiên quyết bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và quyền lợi biển” của nước này.

Trên thực tế, Bắc Kinh từ lâu tuyên bố chủ quyền với gần như toàn bộ Biển Đông, bao gồm phần lớn vùng biển mà Philippines gọi là Tây Philippines, dựa trên “đường chín đoạn” mà cộng đồng quốc tế không công nhận. Năm 2016, một tòa trọng tài quốc tế tại La Haye đã ra phán quyết rằng yêu sách này “không có cơ sở pháp lý” theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). Bất chấp phán quyết, Trung Quốc tiếp tục có các hành động đơn phương trên thực địa, nhiều lần áp sát, phun vòi rồng, chiếu laser, bắn pháo sáng vào tàu chấp pháp cũng như sử dụng chiến thuật va chạm nguy hiểm nhằm gây sức ép buộc các tàu Philippines phải rút lui.