NATO bàn kế sách bảo vệ Bắc Cực, Trung Quốc và Nga vào tầm ngắm

Tổng Thư ký NATO Mark Rutte hôm thứ Hai (12/1) tuyên bố rõ ràng rằng các nước đồng minh đang thảo luận về những “bước đi tiếp theo” mang tính hành động tập thể nhằm bảo đảm an ninh Bắc Cực, với mũi nhọn hướng trực tiếp vào Trung Quốc và Nga, trong khi đó ông Trump công khai tuyên bố “Hoa Kỳ chắc chắn sẽ hành động để có được Greenland”.

Phát biểu tại cuộc họp báo chung với Thủ tướng Croatia Andrej Plenković cùng ngày, ông Rutte chỉ ra rằng khi các tuyến hàng hải Bắc Cực ngày càng được khai thông, cạnh tranh chiến lược tại khu vực này đã trở nên gay gắt.

Ông nói với truyền thông: “Tất cả các đồng minh đều nhất trí về tầm quan trọng của khu vực Bắc Cực và an ninh tại đây. Chúng tôi biết rằng khi các tuyến đường mở ra, rủi ro từ việc Nga và Trung Quốc ngày càng hoạt động mạnh hơn cũng gia tăng theo”.

Ông Rutte đặc biệt nhắc đến vai trò của Bắc Kinh tại Bắc Cực, dù Trung Quốc không phải là một quốc gia Bắc Cực về mặt địa lý. Ông thẳng thắn cho rằng: “Cho đến nay, Trung Quốc gần như đã trở thành một ‘quốc gia Bắc Cực’ — không phải về địa lý, mà ít nhất là xét theo mức độ hoạt động và sự quan tâm của họ đối với khu vực này”.

Tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump tái khẳng định rằng Washington phải kiểm soát Greenland để ngăn hòn đảo lớn nhất thế giới này trong tương lai rơi vào tay Trung Quốc hoặc Nga. Nhằm xoa dịu những lo ngại của Mỹ, các quốc gia thành viên NATO đang xây dựng những phương án phòng thủ cụ thể tiếp theo.

Theo Reuters dẫn nguồn các nhà ngoại giao, NATO có thể triển khai thêm lực lượng quân sự chung tại Greenland và các khu vực Bắc Cực ở vĩ độ cao.

Ông Rutte xác nhận: “Hiện chúng tôi đang thảo luận về bước đi tiếp theo, làm thế nào để bảo đảm các cuộc thảo luận này được theo sau bằng những hành động thực tế… nhằm bảo đảm rằng với tư cách là một liên minh, chúng tôi cùng nhau nỗ lực giữ cho Bắc Cực an toàn”.

Khi đề cập đến quan hệ với Mỹ, ông Rutte bác bỏ những lo ngại cho rằng NATO đang rơi vào khủng hoảng nội bộ, đồng thời ca ngợi việc Tổng thống Trump thúc đẩy các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng.

“Tôi cho rằng việc Donald Trump khuyến khích tất cả chúng ta tăng chi tiêu để tiến gần hơn mức chi tiêu của Mỹ là điều đúng đắn cho NATO”, ông Rutte nhấn mạnh, và nói rằng đánh giá này “dựa trên các dữ kiện thực tế”.

Về phần mình, Thủ tướng Croatia Andrej Plenković kêu gọi giải quyết vấn đề Greenland thông qua “đối thoại chất lượng cao”.

Chiến lược của ông Trump

Gần đây, ông Trump công khai tuyên bố rằng Mỹ “chắc chắn sẽ hành động đối với Greenland”, với lý do trực tiếp nhắm vào hai đối thủ chiến lược lớn là Nga và Trung Quốc. Ông cảnh báo rằng nếu Mỹ không ra tay trước, hai quốc gia này sẽ chờ thời cơ để “có được Greenland”. Phát biểu này không chỉ phản ánh việc Washington đặc biệt coi trọng vị trí chiến lược của Bắc Cực, mà còn làm nổi bật mối lo ngại sâu sắc của Mỹ trước khả năng ảnh hưởng của Trung Quốc và Nga thâm nhập vào “sân sau” của mình.

Trước bối cảnh Bắc Cực ngày càng phức tạp, các nước đồng minh NATO đã thể hiện thái độ phản ứng tích cực. Theo Bloomberg dẫn lời các nguồn thạo tin, Đức đang chuẩn bị đưa ra một sáng kiến quân sự cụ thể trong khuôn khổ NATO. Ngoại trưởng Đức Wadephul và Bộ trưởng Tài chính Klingbeil đã tới thăm Washington vào ngày 12/1; một trong những nội dung quan trọng của chuyến đi là đề xuất với phía Mỹ việc thành lập một phái bộ chung của NATO mang tên “Người gác Bắc Cực”.

Kế hoạch “Người gác Bắc Cực” sẽ được xây dựng theo mô hình phái bộ “Người gác Biển Baltic” mà NATO khởi động vào năm ngoái. Khi đó, “Người gác Biển Baltic” được thành lập nhằm bảo vệ các cơ sở hạ tầng then chốt ở Biển Baltic khỏi nguy cơ phá hoại, bao gồm cáp ngầm, đường ống năng lượng và các công trình quan trọng khác. Nay, Đức mong muốn nhân rộng mô hình này sang Bắc Cực, thiết lập một lực lượng chung chuyên trách bảo đảm an ninh khu vực Bắc Cực, với các nhiệm vụ như giám sát tình hình khu vực, bảo vệ các tuyến hàng hải và cơ sở hạ tầng trọng yếu, cũng như ứng phó với các mối đe dọa an ninh tiềm tàng.

Dự kiến, Ngoại trưởng Đức Wadephul sẽ gặp Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio để thảo luận những lo ngại của Washington liên quan đến hoạt động của các tàu Nga hoặc Trung Quốc tại Bắc Cực, đồng thời tìm kiếm các giải pháp chung “trong khuôn khổ liên minh NATO”. Tuy nhiên, ông Wadephul cũng vạch ra ranh giới rõ ràng về vấn đề chủ quyền: “Nếu liên quan đến chủ quyền lãnh thổ, lập trường của chúng tôi là hết sức rõ ràng: tương lai của Greenland phải do chính người dân Greenland tự quyết định”.

Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới, có diện tích hơn 2,16 triệu km² nhưng chỉ có dân số khoảng 56.000 người. Về mặt hành chính, nó thuộc Vương quốc Đan Mạch nhưng được hưởng quyền tự trị cao. Vùng đất này không chỉ sở hữu nguồn khoáng sản đất hiếm và tài nguyên chiến lược dồi dào, mà quan trọng hơn, vị trí địa lý then chốt giữa Bắc Mỹ và châu Âu, kiểm soát các tuyến đường vận chuyển quan trọng ở Bắc Cực, mang lại cho nó giá trị không thể thay thế trong chiến lược quân sự.