Nhật Bản lên kế hoạch triển khai hệ thống AI quân sự của Mỹ

Chính phủ Nhật Bản đang xem xét triển khai nhiều hệ thống AI do Mỹ phát triển trong mạng lưới chỉ huy – kiểm soát của Lực lượng Phòng vệ nhằm tăng tốc độ ra quyết định, nâng cao năng lực tác chiến và tăng cường khả năng phối hợp với quân đội Mỹ trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực quân sự.

Theo Nikkei Asia ngày 4/8, các hệ thống AI của Mỹ sẽ trở thành một thành tố cốt lõi trong kế hoạch 5 năm chuyển đổi năng lực phòng vệ của Nhật để thích ứng với hình thái chiến tranh mới. Các chi tiết liên quan sẽ được hoàn thiện trước khi ba văn kiện an ninh chủ chốt mà Nhật dự kiến sửa đổi được công bố vào cuối năm nay.

Hai hệ thống AI chính của quân đội Mỹ

Các giải pháp đang được xem xét gồm hệ thống Maven Smart System (MSS) của Palantir Technologies và nền tảng Lattice AI của Anduril Industries.

Hiện quân đội Mỹ sử dụng MSS để phân tích dữ liệu chiến trường và đánh giá mục tiêu. Hệ thống AI này có thể tự động chọn mục tiêu và chiến thuật tối ưu, đã từng được sử dụng trong các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Trong một bức thư gửi lãnh đạo Lầu Năm Góc ngày 9/3, Thứ trưởng Bộ Chiến tranh Steve Feinberg cho biết việc tích hợp hệ thống Maven của Palantir sẽ mang lại cho binh sĩ “những công cụ tối tân cần thiết để phát hiện, răn đe và khống chế đối thủ trên mọi chiến trường”.

Maven là một nền tảng phần mềm chỉ huy – kiểm soát có khả năng phân tích dữ liệu chiến trường và nhận diện mục tiêu, hiện là nền tảng AI chủ lực của quân đội Mỹ. Hệ thống có thể nhanh chóng xử lý lượng dữ liệu khổng lồ từ vệ tinh, máy bay không người lái, radar, cảm biến và các báo cáo tình báo, rồi dùng AI tự động nhận diện các mối đe dọa hoặc mục tiêu tiềm tàng như xe quân sự, công trình và kho vũ khí của đối phương. Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, Đô đốc Brad Cooper, từng nói rằng các công cụ AI tiên tiến “đã rút ngắn những quy trình vốn mất hàng giờ hoặc hàng ngày xuống còn vài giây”.

Trong khi đó, Lattice là một nền tảng phần mềm do Anduril – một công ty công nghệ quốc phòng của Mỹ – phát triển từ năm 2017. Hệ thống có thể kết nối nhiều loại khí tài quân sự, từ radar mặt đất đến máy bay chiến đấu, tiếp nhận dữ liệu từ các hệ thống khác nhau và cung cấp một bức tranh toàn cảnh, thống nhất về tình hình chiến trường cho bộ phận chỉ huy – kiểm soát, qua đó hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn.

Lattice được thiết kế theo hướng nhẹ, có thể tích hợp liền mạch vào nhiều nền tảng như máy bay, xe chiến đấu và tàu chiến. Đây là một nỗ lực quan trọng của quân đội Mỹ trong việc chuyển từ những hệ thống chỉ huy – kiểm soát lớn, tích hợp nặng nề sang các nền tảng dựa trên AI, chi phí thấp hơn. Công cụ này cũng có thể kết nối mạng máy bay không người lái và cảm biến để vận hành tự động, đặc biệt hữu ích ở các khu vực bị hạn chế thông tin liên lạc.

Nhật Bản tăng tốc đưa AI vào lực lượng phòng vệ

Hiện hệ thống chỉ huy – kiểm soát của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản chưa tích hợp AI, nhưng chính phủ đang lên kế hoạch đưa nhiều hệ thống AI khác nhau vào để hỗ trợ ra quyết định tác chiến. Tùy theo nhiệm vụ cụ thể – như phản kích, phòng thủ tên lửa hay điều khiển máy bay không người lái – sẽ sử dụng các hệ thống khác nhau.

Do các hệ thống AI cần xử lý thông tin mật của Lực lượng Phòng vệ, điều này làm dấy lên lo ngại về quyền truy cập của doanh nghiệp nước ngoài, cũng như nguy cơ chức năng bị hạn chế. Chính phủ Nhật muốn duy trì “không gian” trong kiến trúc hệ thống để sau này có thể thay thế dần bằng công nghệ AI nội địa, qua đó giảm rủi ro phụ thuộc vào nước ngoài.

Mặt khác, để nhanh chóng nâng cao năng lực phòng vệ, việc sử dụng hệ thống do Mỹ sản xuất gần như là lựa chọn khó tránh. Một phương án khác là kết hợp nhiều hệ thống Mỹ với một “trung tâm chỉ huy” do Nhật phát triển, đóng vai trò chọn và kích hoạt hệ thống AI phù hợp tùy tình huống, qua đó kiểm soát rủi ro.

Ngoài ra, chính phủ Nhật Bản cũng dự định xây dựng các trung tâm dữ liệu và hạ tầng liên quan trong nước để hỗ trợ vận hành các hệ thống này, hình thành một hạ tầng an toàn đủ sức xử lý lượng thông tin khổng lồ.

Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản đã thành lập Bộ Chỉ huy Tác chiến Hỗn hợp cho Lục – Hải – Không quân vào năm 2025 và đang tăng cường phối hợp với quân đội Mỹ, gồm lực lượng đồn trú tại Nhật và các đơn vị được triển khai ở những khu vực khác thuộc Thái Bình Dương.