Nhật Bản ước tính siêu động đất sẽ khiến 300.000 người chết, gây thiệt hại 1.800 tỷ USD

Thứ Hai (31/3), Chính phủ Nhật Bản công bố một báo cáo nêu rõ, nếu siêu động đất dự kiến ​​xảy ra dọc theo bờ biển Thái Bình Dương trở thành sự thật, nó có thể gây ra một trận sóng thần tàn khốc và làm sụp đổ một lượng lớn các tòa nhà, khiến khoảng 300.000 người thiệt mạng và thiệt hại kinh tế lên tới 270,3 nghìn tỷ yên (khoảng 1,81 nghìn tỷ USD), tương đương gần một nửa GDP (tổng sản phẩm quốc nội) của Nhật Bản.

Trận động đất lớn ở Nhật Bản ngày 11/3/2011 gây ra sóng thần, thảm họa tồi tệ nhất trong lịch sử được ghi nhận của Nhật Bản. (Ảnh: Sadatsugu Tomizawa/AFP/Getty Images)

Theo báo cáo được công bố hôm 31/3, nếu siêu động đất xảy ra, tổng cộng 764 huyện tại 31/47 tỉnh thành của Nhật sẽ hứng chịu rung chấn ở cấp 6 trên thang địa chấn 7 cấp ở nước này, cũng như sóng thần cao ít nhất 3m.

Ước tính này cao hơn nhiều so với con số 214,2 nghìn tỷ yên (khoảng 1,43 nghìn tỷ USD) được đề xuất vào năm 2012, chủ yếu là do mô hình mới kết hợp các yếu tố lạm phát, cùng dữ liệu địa hình và địa chất cập nhật, dẫn đến diện tích lũ lụt dự kiến ​​lớn hơn.

Mặc dù thiệt hại kinh tế được điều chỉnh tăng, số lượng tòa nhà dự kiến ​​sụp đổ hoàn toàn đã giảm nhẹ xuống còn khoảng 2,35 triệu toà do những cải tiến trong việc nâng cấp khả năng chống động đất cho nhà ở.

Nhật Bản là một trong những quốc gia xảy ra động đất thường xuyên nhất thế giới. Chính phủ ước tính, trong tương lai có đến 80% khả năng một trận động đất có cường độ từ 8-9 độ Richter xảy ra ở vùng đứt gãy dưới biển đang hoạt động tại rãnh Nankai của Nhật Bản.

Theo kịch bản nghiêm trọng nhất, nếu một trận động đất có cường độ 9 độ Richter xảy ra ở rãnh Nankai, ước tính khoảng 12,3 triệu người sẽ phải sơ tán khẩn cấp, chiếm khoảng 10% dân số Nhật Bản, cao hơn con số 9,5 triệu người ước tính vào năm 2012.

Nếu động đất xảy ra vào mùa đông và ban đêm, thảm họa sẽ nghiêm trọng nhất, có thể khiến khoảng 298.000 người tử vong do sóng thần và sập nhà.

Mặc dù con số này thấp hơn khoảng 10% so với ước tính năm 2012, nhưng vẫn cao hơn nhiều so với mục tiêu “giảm 80% số người tử vong” mà Chính phủ Nhật Bản đặt ra trong kế hoạch phòng chống thiên tai cơ bản năm 2014. Điều này cho thấy hệ thống sơ tán và cơ sở hạ tầng hiện tại cần được tăng cường khẩn cấp.

Báo cáo chỉ ra rằng nếu chỉ có 20% dân số được sơ tán kịp thời thì sóng thần có thể khiến khoảng 215.000 người tử vong. Nhưng nếu tỷ lệ sơ tán có thể tăng lên 70%, số người chết vì sóng thần có thể giảm xuống còn khoảng 94.000 người. Điều này làm nổi bật tầm quan trọng của việc sơ tán nhanh chóng.

Ngoài con số ước tính là 298.000 người thương vong trực tiếp, lần đầu tiên Chính phủ cũng ước tính, do sức khỏe suy giảm trong quá trình sơ tán, từ 26.000 – 52.000 người có thể tử vong liên quan đến thảm họa.

Nhờ những tiến bộ trong công nghệ phân tích dữ liệu địa hình, dự báo cho thấy nhiều khu vực sẽ có nguy cơ lũ lụt. Ước tính diện tích ngập nước hơn 30cm đã tăng khoảng 30% so với mức trước đó. Dù đã xây dựng các bờ kè chắn sóng và nơi trú ẩn sơ tán, tổng số người chết dự kiến ​​sẽ không giảm đáng kể.

Lần đầu tiên vào năm 2023, Chính phủ Nhật Bản đã ban hành “cảnh báo động đất cực lớn” cho rãnh Nankai, và chỉ ra rằng khả năng xảy ra trận động đất mạnh 9 độ Richter trong khu vực này tương đối cao.

Tiền lệ là trận động đất vùng đông bắc Nhật Bản năm 2011 có cường độ 9 độ Richter không chỉ gây ra trận sóng thần lớn, mà còn khiến 3 lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima bị tan chảy và hơn 15.000 người thiệt mạng.

Giới chức Nhật Bản lập cơ chế cảnh báo liên quan đến siêu động đất tiềm tàng ở rãnh Nankai từ năm 2017, nhằm tìm biện pháp giảm thiểu thiệt hại. Rãnh Nankai nằm ở bờ biển Tây Nam Thái Bình Dương của Nhật Bản, trải dài khoảng 900 km. Đây là khu vực ranh giới nơi mảng biển Philippines chìm xuống mảng Á-Âu.

Trong 1.400 năm qua, các trận động đất nghiêm trọng ở vùng hút chìm này xảy ra sau mỗi chu kỳ 100-200 năm, lần gần nhất là trận động đất 8,1 độ năm 1946 tàn phá Nhật Bản.

Hồi tháng 8/2024, sau trận động đất 7,1 độ rung chuyển vùng tây nam, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) phát cảnh báo nguy cơ siêu động đất rãnh Nankai cao hơn bình thường.

Nhật Bản là một trong những quốc gia có hoạt động địa chấn mạnh nhất thế giới. 4 trong số hàng chục mảng kiến tạo lớn tạo nên bề mặt Trái Đất nằm ở Nhật Bản. Động đất thường xảy ra tại đường đứt gãy giữa các mảng kiến tạo.