Ông Trump: Mỹ dỡ bỏ lệnh trừng phạt và bán tiêm kích F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 7/7 đã tuyên bố đang nỗ lực dỡ bỏ các lệnh cấm vận ngăn chặn Thổ Nhĩ Kỳ mua máy bay chiến đấu tàng hình F-35 Lightning II.

Thổ Nhĩ Kỳ từng là đối tác sớm của chương trình F-35 nhưng bị loại khỏi chương trình sau khi mua hệ thống phòng không S-400 của Nga năm 2019, vi phạm Đạo luật Chống Đối Thủ Của Mỹ Qua Các Lệnh Cấm Vận (CAATSA) năm 2017.

“Chúng tôi sẽ dỡ bỏ các lệnh cấm vận”, ông Trump nói với các phóng viên sau cuộc gặp với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan tại Ankara hôm 7/7. “Đã đến lúc làm điều đó.”

Việc dỡ bỏ cấm vận đòi hỏi nhiều bước pháp lý. Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng Quốc gia năm 2020 yêu cầu Bộ trưởng Ngoại giao và Bộ trưởng Quốc phòng xác nhận quân đội Thổ Nhĩ Kỳ không còn vận hành S-400 và cam kết không mua thêm hệ thống phòng không Nga trước khi nhận F-35.

Ông Trump cho biết Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đang xây dựng kế hoạch vượt qua các rào cản pháp lý.

Tổng thống Mỹ trước đó đã bày tỏ ý muốn đưa Thổ Nhĩ Kỳ trở lại chương trình F-35 và bênh vực ông Erdogan về việc mua S-400, đổ lỗi cho chính quyền Obama vì không bán tên lửa Patriot cho Thổ Nhĩ Kỳ.

Khi được hỏi liệu có bán máy bay cho Ankara không, ông Trump nói: “Đây là quyết định chúng tôi sẽ đưa ra. Chúng tôi có mối quan hệ rất tốt”. Ông nhấn mạnh Thổ Nhĩ Kỳ “trung thành hơn nhiều so với các nước khác mà chúng tôi nghĩ là trung thành”.

Chuyến thăm lịch sử và các cuộc họp song phương

Ông Trump hạ cánh tại Căn cứ Không quân Etimesgut vào chiều 7/7, đánh dấu chuyến thăm Thổ Nhĩ Kỳ đầu tiên của một tổng thống Mỹ đương nhiệm kể từ khi ông Barack Obama tham dự hội nghị G20 tại Antalya năm 2015.

Ông Erdogan chào đón ông Trump với nghi thức long trọng, bao gồm lễ đón chính thức và duyệt đội danh dự tại tòa nhà Tổng thống. Hai nhà lãnh đạo đã họp song phương trước khi tham dự bữa tối xã hội của các lãnh đạo NATO.

Trong phát biểu mở đầu, ông Trump ca ngợi mối quan hệ với ông Erdogan, gọi đó là “hóa học tốt” và bày tỏ “sự tôn trọng lớn” đối với nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ. Hai bên dự kiến thảo luận về thương mại, hợp tác quân sự và Iran.

Bối cảnh quan hệ Trump-Erdogan

Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, quan hệ hai bên từng căng thẳng sau khi Thổ Nhĩ Kỳ bắt giữ mục sư Mỹ Andrew Brunson. Ông Trump áp thuế thép và nhôm lên Thổ Nhĩ Kỳ, dẫn đến khủng hoảng tiền tệ. Brunson được thả cuối năm 2018.

Mối quan hệ sau đó cải thiện. Dù Thổ Nhĩ Kỳ là đồng minh NATO, Quốc hội Mỹ vẫn lo ngại về quan hệ của Ankara với Nga và hồ sơ nhân quyền, đặc biệt sau vụ bắt giữ và đình chỉ thị trưởng Istanbul Ekrem Imamoglu.

Về Syria, sau khi chế độ Assad sụp đổ tháng 12/2024, Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng phối hợp chặt chẽ. Thổ Nhĩ Kỳ đang tiếp nhận khoảng 3 triệu người tị nạn Syria.

Các Cuộc Gặp Quan Trọng Tại Hội Nghị Thượng Đỉnh NATO

Hôm 8/7, ông Trump dự kiến gặp Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa bên lề hội nghị NATO. Ông cũng sẽ gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy trước khi trở về Washington.

Tại hội nghị Ankara, các thành viên NATO sẽ đánh giá tiến độ thực hiện cam kết chi tiêu quốc phòng 5% GDP mà ông Trump thúc đẩy. Đồng minh cam kết chi ít nhất 3,5% GDP cho quốc phòng cốt lõi vào năm 2035 và 1,5% cho hạ tầng, an ninh mạng, đổi mới.

Đại sứ Mỹ tại NATO Matt Whitaker nhấn mạnh: “Tổng thống Trump mong đợi tất cả các đồng minh hành động ngay lập tức”.

Lý Ngọc t/h