Ông Zelensky: Mỹ lần đầu hỏi Ukraine có rút khỏi Donbas nếu được vào NATO

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết, lần đầu tiên phía Mỹ đặt vấn đề Ukraine có sẵn sàng rút khỏi Donbas để đổi lấy tư cách thành viên NATO hay không. Ông khẳng định vẫn không chấp nhận nhượng lãnh thổ, nhưng sẽ tham vấn người dân nếu nhận được một gói bảo đảm an ninh cụ thể.

“Phía Mỹ đặt ra một câu hỏi: ‘Nếu Ukraine gia nhập NATO thì sao? Ukraine có rút khỏi Donbas không?’. Đây là lần đầu tiên câu hỏi này được nêu ra,” ông Zelensky nói với báo giới hôm thứ Sáu (13/11), hãng tin AFP đưa tin.

Buổi trao đổi diễn ra sau chuyến thăm Đan Mạch và Ireland, nơi ông Zelensky gặp các lãnh đạo châu Âu. Các cuộc gặp này diễn ra sau hai ngày hòa đàm Ukraine-Nga ở Abu Dhabi do Mỹ làm trung gian.

Những gì được công bố tới nay mới chỉ là câu hỏi mang tính thăm dò của phía Mỹ, và chưa có dấu hiệu cho thấy Nga – Ukraine đạt được đồng thuận về vấn đề này, tờ Vision Times nhận định.

Đài BBC cho biết ông Zelensky coi việc phía Mỹ nêu câu hỏi này là dấu hiệu NATO “đã trở lại chương trình nghị sự”. Ông cũng lưu ý: “Các vị đã nghe những tín hiệu của ông Putin, và đây là một cuộc trao đổi cực kỳ khó khăn”.

Trước đây, các quan chức Mỹ nói việc Ukraine gia nhập NATO không nằm trong các phương án đàm phán. Kiev từ lâu muốn gia nhập liên minh quân sự này, coi đó là điều kiện của bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào để phòng ngừa các mối đe dọa trong tương lai. Nga thì cho rằng không thể chấp nhận thêm một nước thành viên NATO sát biên giới mình.

Ông Zelensky: Người dân sẽ quyết định nếu có gói an ninh cụ thể

Theo AFP, ông Zelensky cho biết Ukraine đang thảo luận “những bảo đảm an ninh cụ thể từ NATO và Liên minh châu Âu (EU)”. Nếu các nước phương Tây xác nhận những bảo đảm đó, “tôi sẽ hỏi ý kiến xã hội Ukraine: chúng ta chấp nhận hay không? Tôi không có quyền tự mình đưa ra quyết định đó,” ông nói.

Kiev vẫn nhất quán giữ lập trường không rút quân, không nhượng lãnh thổ có chủ quyền, trang Kyiv Post đưa tin. Ông Zelensky nhấn mạnh trong bất kỳ trường hợp nào, Ukraine cũng sẽ không công nhận về mặt pháp lý các vùng lãnh thổ bị chiếm là của Nga.

“Nếu có đề xuất như vậy, với tư cách tổng thống, tôi sẽ đối thoại công khai với xã hội,” ông nói. Ông sẽ cho người dân thấy Ukraine đang ở đâu, các đối tác đã đoàn kết ra sao và hình dung bước tiếp theo thế nào. “Dĩ nhiên, không hề công nhận các vùng bị chiếm là của Nga,” ông nói thêm.

Ngoài bảo đảm từ NATO và EU, gói an ninh tổng thể mà Kiev đang bàn với các đối tác còn gồm một quân đội Ukraine mạnh, với quân số và vũ khí được bảo đảm, cùng kế hoạch tái thiết sau chiến tranh có nguồn tiền xác định rõ. “Nhưng cần có những nội dung cụ thể, mà hiện nay chưa có. Tất cả vẫn đang được thảo luận,” ông Zelensky nói.

BBC mô tả điều kiện này theo cách khác: nếu nhận được một đề xuất có bảo đảm an ninh, không hạn chế quân đội Ukraine và có tiền để tái thiết đất nước, ông sẽ đưa đề xuất đó ra trưng cầu dân ý.

Bảo đảm kiểu Điều 5 của NATO là mức tối thiểu

Ông Zelensky cho rằng gia nhập NATO với tư cách thành viên đầy đủ sẽ làm giảm khả năng Nga tấn công trở lại, Kyiv Post thuật lại. Với ông, bảo đảm an ninh theo mô hình Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, tức điều khoản phòng thủ chung của NATO, là mức tối thiểu cần có cho bất kỳ dàn xếp nào.

Ông cho biết Đan Mạch và các nước Bắc Âu khác tích cực ủng hộ Ukraine gia nhập liên minh. Ông lập luận rằng quân đội Ukraine đã dày dạn trận mạc sẽ giúp NATO mạnh hơn.

Ông Zelensky cũng kể lại việc đã trực tiếp cảnh báo các nhà đàm phán Mỹ rằng không thể tin ông Putin. Ông cho rằng nhà lãnh đạo Điện Kremlin đang lợi dụng các nỗ lực trung gian ngoại giao để gây khó khăn cho đàm phán và kéo dài chiến tranh.

“Khi ông Putin nói điều gì đó về biên giới quốc gia, chắc chắn đó không phải là chuyện thu hẹp lãnh thổ Nga, đúng không? Vì vậy, không thể đặt niềm tin vào ‘đồng chí’ ở Điện Kremlin,” ông nói với các phóng viên.

Không ghi quy chế trung lập vào Hiến pháp

Hãng tin Interfax-Ukraine, có phóng viên dự buổi trao đổi, dẫn lời ông Zelensky cho biết Ukraine sẽ không đồng ý ghi quy chế trung lập vào Hiến pháp, vì quy chế này không bảo đảm an ninh lâu dài cho đất nước.

“Hiện chúng tôi vốn đã không ở trong NATO. Nếu trung lập chỉ có nghĩa là chúng tôi không ở trong NATO thì chúng tôi đang ở trong tình trạng đó rồi. Vậy điều gì sẽ bảo đảm an ninh lâu dài cho chúng tôi? (…) Xác lập quy chế trung lập nghĩa là phải sửa Hiến pháp của đất nước mình, và Ukraine sẽ không làm vậy,” ông nói.

Ông Zelensky coi việc bàn về một cấu trúc an ninh mới cho châu Âu trước khi chiến tranh ở Ukraine kết thúc là nguy hiểm. Phía Mỹ đã nêu vấn đề xây dựng một cấu trúc an ninh khác cho thế giới và châu Âu sau chiến tranh, nhưng ông nhấn mạnh chủ đề này không được trở thành nội dung chính của đàm phán.

“Việc ông Putin muốn thay đổi biên giới ở châu Âu là sự thật. Tôi tin chắc điều đó nằm trong quan niệm của ông ấy về việc xem xét lại các bảo đảm an ninh ở châu Âu. Điều này nguy hiểm, vì theo tôi, chính những điều như vậy dẫn tới chiến tranh hoặc leo thang,” ông nói.

Ông cho rằng Moscow có thể đặt vấn đề về sự hiện diện của lực lượng NATO, trong đó có binh sĩ Mỹ, ở Phần Lan, Thụy Điển, Hungary và các nước Baltic. Ông nói nếu Mỹ thật sự muốn một cuộc đối thoại như vậy và ủng hộ sáng kiến của phía Nga về cấu trúc an ninh châu Âu, thì tất cả các nước châu Âu trong NATO phải cùng quyết định, chứ không phải riêng một nước nào. Quyết định đó cũng chỉ được đưa ra sau khi chiến tranh kết thúc.

Trình tự ông Zelensky đưa ra là ngừng bắn trước, sau đó kết thúc chiến tranh và bảo đảm an ninh cho Ukraine, rồi mới bàn các thay đổi trong hệ thống an ninh châu Âu.

Lãnh thổ vẫn là điểm bế tắc

Hai đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã dự vòng đàm phán ba bên ở Abu Dhabi ngày 10–11/11, rồi hội đàm với ông Putin tại Moscow trước khi sang Dublin gặp ông Zelensky. Theo Kyiv Post, các quan chức Nhà Trắng đã thông báo có tiến triển về một cuộc trao đổi tù binh quy mô lớn và về việc châu Âu tham gia các vòng đàm phán tới. Tuy nhiên, bất đồng cơ bản về lãnh thổ và bảo đảm an ninh sau chiến tranh vẫn chưa được giải quyết.

Nga từng đưa ra các điều kiện cho thỏa thuận hòa bình gồm hạn chế quy mô quân đội Ukraine, nhượng lãnh thổ và bảo đảm Kiev giữ trung lập. Ukraine bác các điều kiện này vì cho rằng chúng sẽ làm suy yếu khả năng chống đỡ một cuộc xâm lược trong tương lai. Hiện Nga chiếm khoảng 1/5 lãnh thổ Ukraine, gồm phần lớn hai tỉnh Donetsk và Luhansk hợp thành vùng Donbas, BBC cho biết.

Nga bác đề xuất ngừng tấn công năng lượng

Ông Zelensky cho biết tại Abu Dhabi, phía Nga đã bác đề xuất ngừng tấn công các mục tiêu năng lượng. “Về đề xuất ngừng bắn năng lượng: người Nga không muốn,” ông nói. Ông cho rằng Nga đang “đặt cược tất cả” vào chiến dịch mùa đông năm nay.

Hôm thứ Năm (12/11), khi tiếp hai đặc phái viên Mỹ ở Moscow, ông Putin đã đề xuất tổ chức một sứ mệnh nhân đạo chung Nga-Ukraine tại Kostiantynivka, thuộc tỉnh Donetsk. AFP cho biết ông Zelensky coi đó là mưu kế nhằm khiến Kiev rút khỏi thành phố này, mở đường cho Nga tiến tới các khu dân cư khác ở Donetsk.

“Ông Putin chỉ muốn chúng tôi rời Kostiantynivka để họ tiến vào và chiếm toàn bộ thành phố theo cách đó,” ông Zelensky nói.

Trong năm nay, Nga từng tuyên bố đã chiếm Kostiantynivka, còn Ukraine nói giao tranh tại đây vẫn tiếp diễn.

Xem thêm: