Reuters: Mỹ đối thoại trực tiếp với chính quyền quân sự Myanmar về chống lừa đảo, đất hiếm

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mở kênh đối thoại trực tiếp với chính quyền quân sự Myanmar để chống các khu lừa đảo nhắm vào người Mỹ và hợp tác về đất hiếm, Reuters đưa tin.

Bước đi này chấm dứt chính sách cô lập quân đội Myanmar mà Washington theo đuổi từ sau cuộc đảo chính năm 2021, đánh dấu một thay đổi lớn trong cách Mỹ ứng xử với nước này.

Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách Tình báo và Nghiên cứu Michael Vance giữ vai trò chủ đạo trong cuộc đối thoại, 7 quan chức đương nhiệm, cựu quan chức và những người khác nắm rõ vấn đề cho Reuters biết. Mục tiêu chính là thúc đẩy chính quyền Myanmar dẹp các khu lừa đảo nhắm vào người Mỹ, và mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực khác, trong đó có khai thác đất hiếm.

Cuộc tiếp xúc cấp cao nhất từ sau đảo chính

Theo các nguồn tin của Reuters, hôm 15 và 16/9, ông Vance hội đàm tại thủ đô Naypyidaw với Tổng thống Myanmar Min Aung Hlaing, người lên nắm quyền sau cuộc đảo chính.

Đây là cuộc tiếp xúc cấp cao nhất giữa Mỹ và chính quyền Myanmar kể từ năm 2021.

Phía Mỹ yêu cầu chính quyền quân sự thả doanh nhân Mỹ Adam Michael Castillo, cựu chủ tịch Phòng Thương mại Mỹ tại Myanmar. Phía Myanmar thì đề nghị có “tiếp xúc chính thức ở cấp độ phù hợp với Chính phủ Mỹ”.

Ông Castillo sau đó được trả tự do. Từ đây, hai bên mở rộng thảo luận sang những vấn đề thực chất hơn.

Khu lừa đảo và đất hiếm

Washington còn muốn chính quyền Myanmar giúp triệt phá các khu lừa đảo trực tuyến và lừa đảo tình cảm xuyên quốc gia (kiểu “vỗ béo lợn”) đặt trên lãnh thổ nước này. Các đường dây này đã khiến người dân Mỹ mất hàng trăm triệu USD. Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đã thiết lập liên lạc trực tiếp với chính quyền Myanmar về vấn đề này.

Một số nhà quan sát và chuyên gia quốc tế chỉ ra rằng nhiều khu lừa đảo nằm trong vùng do dân quân hoặc lực lượng biên phòng thân quân đội kiểm soát, và một phần tiền bất chính chảy về quân đội. Điều đó làm dấy lên nghi ngờ chính quyền quân sự có thật sự muốn trấn áp loại tội phạm này hay không.

Các nguồn tin cũng cho biết trong cuộc hội đàm, phía Mỹ còn thăm dò khả năng tiếp cận nguồn đất hiếm nặng dồi dào của Myanmar. Với Mỹ, nguồn khoáng sản này có ý nghĩa chiến lược trong nỗ lực đưa chuỗi cung ứng thoát khỏi sự chi phối của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) và phát triển các ngành then chốt như xe điện, tua-bin gió.

Tuy nhiên, hợp tác đất hiếm còn nhiều trở ngại. Phần lớn mỏ đất hiếm nặng của Myanmar nằm trong vùng do các nhóm vũ trang sắc tộc kiểm soát, còn chính quyền ĐCSTQ đang là khách mua chính.

Chính quyền quân sự Myanmar trước đó đã vận động hành lang tại Washington thông qua ông Roger Stone, cố vấn lâu năm của Tổng thống Trump, và công ty quan hệ công chúng DCI Group. Thông điệp họ đưa ra là Mỹ có thể mất cơ hội tiếp cận khoáng sản quan trọng nếu không tiếp xúc với Naypyidaw.

Ông Min Aung Hlaing vẫn chịu lệnh trừng phạt của Mỹ

Ông Min Aung Hlaing, cựu tổng tư lệnh quân đội, vẫn nằm trong diện trừng phạt của Mỹ vì vi phạm nhân quyền, trong đó có chiến dịch giết hại và trục xuất hàng trăm ngàn người Hồi giáo Rohingya tại bang Rakhine trong hai năm 2016–2017.

Chính phủ Mỹ đã xác định đây là tội diệt chủng.

Chưa đầy hai tuần sau chuyến đi Naypyidaw của ông Vance, quân đội Myanmar không kích một khu chợ đông người tại bang Rakhine, làm hơn 50 người chết và hàng chục người bị thương, theo các quan chức nhân quyền Liên Hợp Quốc.

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết họ đang tiếp xúc với mọi nhóm tại Myanmar về những vấn đề ảnh hưởng đến lợi ích của Mỹ, và kêu gọi chấm dứt bạo lực, trả tự do cho các tù nhân chính trị.

Sau cuộc đảo chính năm 2021, chính quyền của Tổng thống khi đó là Joe Biden đã phong tỏa tài sản của Myanmar tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, và trừng phạt các sĩ quan cấp cao cùng những doanh nghiệp có liên hệ với quân đội. Năm 2022, Quốc hội Mỹ cho phép hỗ trợ phi sát thương cho phe đối lập, gồm tài trợ hệ thống cảnh báo không kích và tiền thưởng cho sĩ quan đào ngũ.

Ông Min Aung Hlaing từng biện minh cho cuộc đảo chính bằng cáo buộc gian lận bầu cử và gọi phe đối lập là “khủng bố”. Hiện ông đang tìm cách để cộng đồng quốc tế công nhận chính phủ dân sự trên danh nghĩa của mình.

Ý kiến trái chiều tại Mỹ

Hạ nghị sĩ Gregory Meeks, thành viên Dân chủ cấp cao nhất trong Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, ra tuyên bố chỉ trích bước đi của chính quyền Trump là “đi ngược lại các giá trị và lợi ích của chúng ta”.

Theo ông, khi tiếp xúc với ông Min Aung Hlaing trong lúc chưa thực thi các lệnh trừng phạt mà Quốc hội yêu cầu và chưa giải ngân quỹ dân chủ đã được thông qua, Ngoại trưởng Marco Rubio “đang nhường lại vị thế lãnh đạo của Mỹ và trao cho chế độ này tính chính danh quốc tế lớn hơn”.

Một số chuyên gia tình báo cũng đặt câu hỏi liệu ông Vance, người phụ trách mảng tình báo và nghiên cứu, có nên trực tiếp dẫn dắt chính sách đối ngoại hay không. Ông Richard Betts, nghiên cứu viên cao cấp kiêm nhiệm tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), nhận định: “Nếu để chính sách dẫn dắt tình báo thì không thể bảo đảm có được đánh giá thật sự khách quan về thực tế”.

Đáp lại, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết các thành viên chính quyền làm việc như một đội thống nhất dưới sự lãnh đạo của Tổng thống, và nhấn mạnh tiếp xúc với chính quyền Myanmar là để giải quyết những vấn đề gắn với lợi ích cốt lõi của Mỹ. “Phớt lờ vấn đề không giải quyết được vấn đề. Phải đối mặt với nó thì mới giải quyết được”, người phát ngôn Tommy Pigott nêu trong một tuyên bố.

Bộ này nói thêm rằng đối thoại với chính quyền quân sự không có nghĩa là Mỹ giảm quan hệ với các phe khác ở Myanmar, và Washington vẫn viện trợ cho các vùng ngoài quyền kiểm soát của quân đội.

Trong quá trình thúc đẩy chính sách mới, ông Vance đã gặp trực tiếp hoặc trực tuyến đại diện phe đối lập dân chủ và các nhóm vũ trang sắc tộc Myanmar.