Sau thất bại của Cộng hòa, thẩm phán Gorsuch đối diện sức ép chính trị và giám sát

Sau thất bại của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ 2026, Thẩm phán ông Neil Gorsuch có thể đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn từ Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát, đặc biệt về đạo đức tư pháp và những tranh cãi tài chính trong quá khứ. Đồng thời, ông chịu sức ép từ Tổng thống Trump, người công khai hối tiếc vì đã bổ nhiệm ông, trong khi tiếp tục phải xét xử những tranh chấp liên quan đến quyền lực của Nhà Trắng. Tuy nhiên, dù có thể xuất hiện các cuộc điều tra hoặc đề xuất cải cách Tối cao Pháp viện, hiện chưa có bằng chứng cho thấy ông Gorsuch sẽ bị luận tội hay cách chức, bởi Hiến pháp bảo vệ nhiệm kỳ suốt đời của các thẩm phán.

Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11/2026 đã làm thay đổi cán cân quyền lực tại Washington khi Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện Hoa Kỳ, theo kết quả được Associated Press xác nhận. Sự thay đổi này không chỉ đặt Tổng thống Donald Trump trước một Quốc hội do phe đối lập lãnh đạo mà còn mở ra những cuộc tranh luận mới về quyền lực và trách nhiệm của Tối cao Pháp viện. Trong bối cảnh đó, Thẩm phán ông Neil Gorsuch, người được ông Trump đề cử năm 2017, có thể đối diện với sự giám sát chặt chẽ hơn về đạo đức tư pháp, những tranh cãi liên quan đến các phán quyết hiến pháp và sức ép chính trị từ cả hai đảng. Tuy nhiên, việc Đảng Cộng hòa thất bại không đồng nghĩa với việc ông ông Gorsuch có nguy cơ đương nhiên mất chức hay bị luận tội.

Ông Neil Gorsuch được Tổng thống Trump lựa chọn để thay thế Thẩm phán Antonin Scalia, người qua đời năm 2016. Ngày 7/4/2017, Thượng viện phê chuẩn đề cử của ông với tỷ lệ 54 phiếu thuận và 45 phiếu chống. ông Gorsuch chính thức đảm nhiệm vị trí thẩm phán Tối cao Pháp viện ngày 10/4/2017, trở thành người đầu tiên trong ba thẩm phán được ông Trump bổ nhiệm trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, trước Brett Kavanaugh năm 2018 và Amy Coney Barrett năm 2020. Ba quyết định bổ nhiệm này góp phần hình thành thế đa số bảo thủ sáu trên chín ghế tại Tối cao Pháp viện. Dù vậy, nhiệm kỳ suốt đời của các thẩm phán liên bang có nghĩa là họ không phải tiếp tục chịu sự chỉ đạo của tổng thống sau khi được bổ nhiệm. Thượng viện Hoa Kỳ, Reuters.

Một trong những vấn đề đáng chú ý đối với ông Gorsuch là sự bất mãn công khai từ chính Tổng thống Trump. Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí TIME được Reuters tường thuật ngày 1/10/2026, ông Trump thừa nhận hối tiếc vì đã đề cử ông Gorsuch, Kavanaugh và Barrett. Tổng thống cho rằng ba thẩm phán này đã nhiều lần bỏ phiếu chống lại quan điểm của ông, mặc dù chính ông đã trao cho họ những vị trí có nhiệm kỳ suốt đời. Khi được hỏi có mong đợi sự trung thành từ các thẩm phán hay không, ông Trump giải thích rằng điều ông muốn là những quyết định đúng đắn, chứ không phải sự trung thành cá nhân. Những phát biểu này cho thấy bất đồng giữa Nhà Trắng và một số thẩm phán bảo thủ đã trở thành vấn đề công khai, thay vì chỉ giới hạn trong các tranh luận pháp lý. Reuters, Bloomberg.

Nguồn gốc quan trọng của sự bất đồng nằm ở các phán quyết liên quan đến quyền hành pháp. Ngày 20/2/2026, trong vụ Learning Resources, Inc. v. Trump, Tối cao Pháp viện ra phán quyết với tỷ lệ sáu phiếu thuận và ba phiếu chống, xác định rằng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế, gọi tắt là IEEPA, không trao cho tổng thống thẩm quyền áp đặt các mức thuế quan mà chính quyền Trump đã ban hành theo đạo luật này. ông Gorsuch tham gia phe đa số và viết một ý kiến đồng thuận riêng, nhấn mạnh rằng quyền lập pháp thuộc về Quốc hội và những sự ủy quyền rộng lớn cho hành pháp phải có căn cứ pháp lý rõ ràng. Phán quyết trở thành một thất bại đáng kể đối với chính sách thương mại của ông Trump, đồng thời cho thấy ông Gorsuch sẵn sàng đưa ra quyết định trái với lập trường của người từng bổ nhiệm mình. Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ – qua Cornell Law School, Reuters.

Tuy nhiên, không thể từ phán quyết về thuế quan kết luận rằng ông Gorsuch đã chuyển sang đối lập với Tổng thống Trump. Ngày 30/6/2026, trong vụ Trump v. Barbara liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh, ông Gorsuch lại đứng về phía các thẩm phán bất đồng với kết luận của đa số Tối cao Pháp viện. Ông tham gia ý kiến bất đồng của Thẩm phán Clarence Thomas và đồng thời trình bày lập luận riêng về cách hiểu Điều khoản Quốc tịch trong Tu chính án thứ 14. Quan điểm này phù hợp với một phần lập luận hiến pháp mà chính quyền Trump đưa ra nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh. Hai vụ án cho thấy lập trường của ông Gorsuch không thể được giải thích đơn giản bằng sự ủng hộ hay phản đối một đảng phái, mà cần xem xét theo các nguyên tắc pháp lý ông áp dụng trong từng trường hợp. Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ – qua Cornell Law School, Justia.

Sau thất bại của Đảng Cộng hòa, ông Gorsuch có thể tiếp tục tham gia xét xử những tranh chấp phát sinh giữa chính quyền Trump và Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát. Những bất đồng về thuế quan, ngân sách liên bang, chính sách nhập cư, quyền lực của các cơ quan hành pháp và giới hạn thẩm quyền tổng thống có thể dẫn đến các vụ kiện mới. Trong những trường hợp đó, Tối cao Pháp viện sẽ có vai trò giải thích Hiến pháp và luật liên bang, trong khi ông Gorsuch cùng các đồng nghiệp phải đưa ra phán quyết độc lập với kỳ vọng của Nhà Trắng và Quốc hội. Đây là một kịch bản pháp lý có cơ sở từ những tranh chấp đã diễn ra, nhưng chưa thể xác định trước số lượng, nội dung hay kết quả của các vụ kiện tương lai. Associated Press, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ – qua Cornell Law School.

Bên cạnh những tranh chấp về chính sách, việc Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội có thể thúc đẩy các cuộc thảo luận về cải cách đạo đức tư pháp. Ngày 25/2/2026, Dân biểu Daniel Goldman của New York cùng các đồng bảo trợ giới thiệu dự luật H.R. 7692, mang tên Supreme Court Ethics and Investigations Act. Dự luật đề nghị thành lập một Văn phòng Cố vấn Đạo đức và một Văn phòng Cố vấn Điều tra bên trong Tối cao Pháp viện. Mục tiêu là xây dựng các cơ chế nhằm tiếp nhận, đánh giá và xử lý những vấn đề liên quan đến hành vi của các thẩm phán. Tuy nhiên, dự luật chỉ mới được giới thiệu và chuyển đến Ủy ban Tư pháp Hạ viện, chưa trở thành luật. Việc Đảng Dân chủ giành thêm quyền lực sau bầu cử có thể tạo điều kiện để những đề xuất tương tự được đưa trở lại chương trình nghị sự, nhưng chưa có bằng chứng cho thấy các biện pháp này chắc chắn được thông qua. Cơ quan Xuất bản Chính phủ Hoa Kỳ, Associated Press.

Một sáng kiến khác xuất hiện ngày 23/7/2026, khi Thượng nghị sĩ Christopher Murphy của Connecticut giới thiệu dự luật S. 5121, mang tên Supreme Court Ethics Act. Đề xuất này nhằm thiết lập cơ chế điều tra các vi phạm đạo đức tư pháp, tăng cường trách nhiệm công khai và yêu cầu thẩm phán giải thích quyết định rút khỏi hoặc từ chối rút khỏi việc xét xử những vụ án có khả năng phát sinh xung đột lợi ích. Dự luật được chuyển đến Ủy ban Tư pháp Thượng viện và chưa được ban hành. Nếu Quốc hội mới tiếp tục theo đuổi những biện pháp tương tự, ông Gorsuch cùng tám thẩm phán còn lại sẽ phải hoạt động trong môi trường giám sát chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, đây là khả năng cải cách áp dụng cho cả Tối cao Pháp viện, không phải bằng chứng cho thấy một cuộc điều tra nhắm riêng vào ông Gorsuch đã được khởi động. Cơ quan Xuất bản Chính phủ Hoa Kỳ, Associated Press.

Những tranh cãi tài chính từng liên quan đến ông Gorsuch cũng có thể được nhắc lại trong quá trình thảo luận về đạo đức tư pháp. Tháng 4/2023, The Washington Post dẫn cuộc điều tra của Politico cho biết ông Gorsuch cùng hai người đồng sở hữu đã bán một bất động sản rộng khoảng 40 mẫu Anh tại bang Colorado vào năm 2017. Giao dịch được hoàn tất chỉ chín ngày sau khi Thượng viện phê chuẩn ông vào Tối cao Pháp viện. Người mua là Brian Duffy, lãnh đạo hãng luật Greenberg Traurig, một công ty có hoạt động tranh tụng trước Tối cao Pháp viện. Các tài liệu kê khai tài chính được báo chí xem xét không nêu rõ danh tính người mua, khiến một số nhà lập pháp Dân chủ đặt câu hỏi về tính minh bạch của giao dịch. Tuy nhiên, những thông tin được công bố không tự chúng chứng minh có hành vi mua chuộc, vi phạm pháp luật hoặc một quyết định tư pháp bị ảnh hưởng bởi lợi ích tài chính. The Washington Post.

Những tranh cãi này xuất hiện trong bối cảnh Tối cao Pháp viện đã ban hành Bộ quy tắc đạo đức dành riêng cho các thẩm phán vào ngày 13/11/2023. Trong tuyên bố kèm theo, Tòa án giải thích rằng văn bản nhằm tập hợp và hệ thống hóa những nguyên tắc đạo đức vốn được các thẩm phán áp dụng từ trước, đồng thời giải quyết quan niệm cho rằng các thành viên Tối cao Pháp viện không chịu sự ràng buộc của bất kỳ chuẩn mực đạo đức nào. Bộ quy tắc nhấn mạnh trách nhiệm duy trì tính độc lập, tránh hành vi không phù hợp và ngăn ngừa những tình huống có thể gây nghi ngờ về tính công bằng. Trong tương lai, tranh luận của Quốc hội có thể tập trung vào việc các nguyên tắc này được thực thi như thế nào và liệu có cần một cơ chế giám sát độc lập hay không. Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ, Cornell Law School.

Vấn đề được quan tâm nhiều hơn là liệu một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát có thể luận tội hoặc phế truất ông Gorsuch hay không. Theo Hiến pháp Hoa Kỳ, Hạ viện có quyền thông qua các điều khoản luận tội bằng đa số quá bán, nhưng việc kết tội và cách chức thuộc thẩm quyền của Thượng viện. Để kết tội, cần ít nhất hai phần ba số thượng nghị sĩ hiện diện bỏ phiếu tán thành. Nếu toàn bộ 100 thượng nghị sĩ tham dự, số phiếu cần thiết là 67. Thủ tục này được thiết kế để xử lý những cáo buộc nghiêm trọng đối với các viên chức liên bang, chứ không phải để trừng phạt một thẩm phán vì những phán quyết không phù hợp với quan điểm chính trị của đa số tại Quốc hội. Thượng viện Hoa Kỳ.

Theo Associated Press ngày 7/11/2026, Đảng Dân chủ đã giành được ít nhất 54 ghế Thượng viện và có thể nâng tổng số lên 56 ghế sau khi các cuộc đua còn lại được quyết định. Con số này đủ để nắm quyền kiểm soát Thượng viện nhưng vẫn thấp hơn ngưỡng 67 phiếu nếu toàn bộ thành viên hiện diện trong một phiên xét xử luận tội. Do đó, ngay cả trong trường hợp Hạ viện tiến hành luận tội một thẩm phán, việc phế truất vẫn cần sự ủng hộ vượt ra ngoài số ghế hiện có của Đảng Dân chủ. Quan trọng hơn, chưa có bằng chứng được xác nhận trong các nguồn đã kiểm tra cho thấy ông Gorsuch đang là đối tượng của một thủ tục luận tội cụ thể sau cuộc bầu cử giữa kỳ. Associated Press, Thượng viện Hoa Kỳ.

Lịch sử Hoa Kỳ cho thấy việc luận tội một thẩm phán Tối cao Pháp viện là trường hợp đặc biệt hiếm. Năm 1804, Thẩm phán Samuel Chase bị Hạ viện luận tội vì những cáo buộc liên quan đến cách điều hành phiên tòa và hành vi mang tính đảng phái. Sau phiên xét xử, Thượng viện tuyên ông không có tội vào ngày 1/3/1805 vì các điều khoản luận tội không đạt được số phiếu cần thiết để kết tội. Chase tiếp tục phục vụ tại Tối cao Pháp viện cho đến khi qua đời năm 1811. Ông vẫn là thẩm phán Tối cao Pháp viện duy nhất từng bị Quốc hội Hoa Kỳ luận tội. Tiền lệ này minh họa những giới hạn mà Hiến pháp đặt ra đối với việc sử dụng thủ tục luận tội để xử lý các bất đồng chính trị liên quan đến hoạt động tư pháp. Thượng viện Hoa Kỳ, Trung tâm Du khách Điện Capitol Hoa Kỳ.

Ngoài thủ tục luận tội, ông Gorsuch còn có thể chịu tác động từ những đề xuất cải cách cơ cấu Tối cao Pháp viện. Theo Điều 28, Mục 1 của Bộ luật Hoa Kỳ, Tòa án hiện gồm một chánh thẩm và tám thẩm phán phụ tá. Số lượng chín thành viên được xác định bằng luật liên bang, không phải một con số cố định trong Hiến pháp. Vì vậy, Quốc hội có thể xem xét những đề xuất thay đổi số ghế hoặc cơ cấu của Tòa án, nhưng mọi thay đổi bằng luật đều phải trải qua quy trình lập pháp. Tổng thống Trump vẫn có quyền phủ quyết, và để vượt qua phủ quyết, Quốc hội phải đạt đa số hai phần ba tại cả hai viện. Ngay cả việc tăng số thẩm phán cũng không tự động làm chấm dứt nhiệm kỳ của ông Gorsuch. Những ý tưởng về giới hạn nhiệm kỳ còn đặt ra các vấn đề hiến pháp phức tạp, và chưa thể coi chúng là những thay đổi chắc chắn sẽ diễn ra. Bộ luật Hoa Kỳ, Thượng viện Hoa Kỳ.

Một thay đổi thực tế hơn đối với Tối cao Pháp viện từ năm 2027 là quyền kiểm soát của Đảng Dân chủ đối với quy trình phê chuẩn các thẩm phán liên bang. Associated Press ngày 7/11/2026 cho biết lãnh đạo Dân chủ tại Thượng viện đã thể hiện ý định ngăn chặn những đề cử tư pháp bảo thủ mà họ phản đối. Điều này có thể khiến Tổng thống Trump gặp khó khăn nếu muốn bổ nhiệm thêm thẩm phán Tối cao Pháp viện trong phần còn lại của nhiệm kỳ. Hai thẩm phán lớn tuổi là Clarence Thomas, 78 tuổi, và Samuel Alito, 76 tuổi, được nhắc đến trong các cuộc thảo luận về khả năng xuất hiện ghế trống. Tuy nhiên, tính đến thời điểm bản tin được công bố, cả hai chưa thông báo kế hoạch nghỉ hưu. Vì vậy, khả năng xuất hiện một cuộc tranh chấp phê chuẩn mới vẫn phụ thuộc vào những diễn biến chưa xảy ra. Associated Press, Thượng viện Hoa Kỳ.

Đối với ông Gorsuch, một Thượng viện do Đảng Dân chủ kiểm soát không trực tiếp thay đổi vị trí của ông tại Tối cao Pháp viện, nhưng có thể ảnh hưởng đến việc bổ sung thành viên mới và tương quan quan điểm pháp lý trong Tòa án về lâu dài. Trong khi đó, quan hệ giữa ông Gorsuch và Tổng thống Trump tiếp tục là một vấn đề đáng chú ý, bởi các phán quyết của ông có thể được cả hai phe chính trị sử dụng làm căn cứ để tranh luận về quyền hạn tổng thống và tính độc lập tư pháp. Những phán quyết trái với mong muốn của Nhà Trắng không đồng nghĩa ông đã thay đổi quan điểm chính trị, cũng như những phán quyết có lợi cho chính quyền không chứng minh ông hành động vì sự trung thành cá nhân. Việc đánh giá vai trò của ông cần dựa trên nội dung các ý kiến tư pháp và căn cứ pháp lý của từng vụ án. Reuters, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ – qua Cornell Law School, Associated Press.

Nhìn tổng thể, thất bại của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ 2026 mở ra một giai đoạn mới đối với ông Gorsuch, nhưng không làm thay đổi những bảo đảm hiến pháp dành cho chức vụ thẩm phán của ông. Những diễn biến có căn cứ để tiếp tục theo dõi gồm quan hệ căng thẳng với Tổng thống Trump, các sáng kiến tăng cường giám sát đạo đức tư pháp, khả năng xem xét lại những tranh cãi tài chính trong quá khứ, các vụ kiện về quyền lực hành pháp và những đề xuất cải cách Tối cao Pháp viện. Trong số đó, sự bất mãn của ông Trump, các phán quyết gây tranh luận và những dự luật đạo đức đã được xác nhận bằng tài liệu hoặc thông tin báo chí. Ngược lại, khả năng ông Gorsuch bị điều tra, luận tội hay cách chức vẫn chỉ là những kịch bản chưa có đủ căn cứ để khẳng định sẽ xảy ra. Tương lai của ông vì thế cần được đánh giá dựa trên những hành động cụ thể của Quốc hội, Tối cao Pháp viện và chính quyền Trump, thay vì suy diễn trực tiếp từ kết quả bầu cử.