Sức mạnh áp đảo của Không quân Mỹ khiến các đối thủ khó theo kịp

Mặc dù quy mô của Không quân Mỹ hiện vẫn là lớn nhất thế giới, sức mạnh hàng không quân sự của Mỹ còn vượt trội hơn nhiều nếu tính cả máy bay thuộc Hải quân, Thủy quân lục chiến và Lục quân. Xét tổng thể, lực lượng không quân và hàng không quân sự Mỹ bỏ xa mọi đối thủ, tạo ra khoảng cách rất lớn với quốc gia đứng thứ hai.

Theo hầu hết các tiêu chí đánh giá, Không quân Mỹ vẫn là lực lượng không quân lớn nhất thế giới. Ngoại lệ duy nhất là trực thăng, bởi phần lớn trực thăng quân sự thuộc biên chế Lục quân Mỹ. Nếu không tính máy bay huấn luyện và máy bay không người lái (UAV), Không quân Mỹ hiện sở hữu khoảng 3.600 máy bay các loại. Nếu tính thêm máy bay huấn luyện và UAV cỡ lớn, tổng quy mô đội bay lên tới khoảng 5.000 chiếc.

Không chỉ vượt trội về số lượng, Không quân Mỹ còn sở hữu nhiều loại máy bay có tính năng tiên tiến hơn phần lớn các đối thủ. Mỹ cũng vận hành số lượng lớn máy bay thực hiện nhiệm vụ đặc biệt và nắm giữ khoảng 75% số máy bay tiếp dầu trên không của thế giới. Trong khi công chúng thường tập trung vào các tiêm kích, vai trò của máy bay tiếp dầu và máy bay chuyên dụng trong việc triển khai sức mạnh toàn cầu của lực lượng không quân là vô cùng quan trọng.

Ngoài Hải quân và Thủy quân lục chiến Mỹ, gần như không có lực lượng không quân nào trên thế giới sở hữu khả năng triển khai sức mạnh tới hầu hết mọi khu vực trên toàn cầu như Không quân Mỹ.

Khi Thế chiến II kết thúc, Không quân Lục quân Mỹ sở hữu khoảng 72.000 máy bay đang hoạt động. Cộng thêm khoảng 40.000 máy bay của Hải quân và Thủy quân lục chiến, tổng số đạt khoảng 112.000 chiếc. So với thời điểm đó, quy mô hiện nay chỉ còn tương đương khoảng 10%.

Những “không quân” khác của nước Mỹ

Ngoài Không quân Mỹ, Hải quân, Thủy quân lục chiến và Lục quân Mỹ đều có lực lượng hàng không riêng với quy mô tương đương một lực lượng không quân độc lập.

Theo nhiều ước tính, nếu không tính máy bay huấn luyện và UAV, số lượng máy bay có người lái của Lục quân Mỹ (chủ yếu là trực thăng) thậm chí còn có thể nhiều hơn Không quân Mỹ. Lục quân Mỹ hiện được cho là sở hữu từ 3.500 đến 4.000 phương tiện bay có người lái; nếu tính cả UAV và máy bay huấn luyện, con số này tăng lên khoảng 4.600 chiếc.

Trong khi đó, lực lượng hàng không của Hải quân và Thủy quân lục chiến Mỹ hợp lại tạo thành lực lượng không quân mạnh thứ hai thế giới. Hải quân Mỹ sở hữu khoảng 1.900 máy bay có người lái (không tính máy bay huấn luyện), còn Thủy quân lục chiến có khoảng 1.000 chiếc. Tổng cộng hai lực lượng này có khoảng 2.900 máy bay, hoặc khoảng 3.700 chiếc nếu tính thêm máy bay huấn luyện và UAV.

Tổng thể, quy mô sức mạnh hàng không quân sự Mỹ lớn gấp khoảng ba lần lực lượng hàng không quân sự lớn thứ hai thế giới và các nước đứng sau. Mỹ sở hữu khoảng 10.300 máy bay có người lái không phải máy bay huấn luyện; nếu tính cả máy bay huấn luyện và UAV hiện đại, tổng số lên tới khoảng 13.000 chiếc.

Trong lĩnh vực vận tải quân sự, số lượng máy bay vận tải của Mỹ gần gấp đôi nước xếp thứ hai. Về trực thăng chiến đấu, Mỹ có số lượng lớn gấp khoảng bốn lần, còn ở lĩnh vực máy bay huấn luyện thì nhiều hơn khoảng năm lần.

Nga: Không quân đang suy giảm

Xét về số lượng, Nga vẫn được xem là lực lượng không quân lớn thứ hai thế giới. Tuy nhiên, vị thế này có thể khó duy trì do năng lực sản xuất máy bay mới hạn chế, trong khi nhiều máy bay hiện có đang bước vào giai đoạn nghỉ hưu hàng loạt.

Chiến sự tại Ukraine khiến việc xác định chính xác quy mô đội bay Nga trở nên khó khăn. Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn nằm ở tình trạng lão hóa của nhiều máy bay. Hiện rất khó xác định có bao nhiêu chiếc còn đủ khả năng chiến đấu và bao nhiêu chiếc thực tế chỉ còn là nguồn cung cấp linh kiện.

Trong chiến dịch Spider Web (Mạng Nhện) do Ukraine thực hiện, khoảng 20% số máy bay ném bom chiến lược đang hoạt động của Nga được cho là đã bị phá hủy. Một số máy bay bị ảnh hưởng vốn đã không còn khả năng tác chiến, dù vẫn được đỗ cùng các máy bay đang hoạt động nhưng thiếu động cơ hoặc nhiều bộ phận quan trọng.

Ước tính Nga hiện sở hữu khoảng 3.500 máy bay có người lái (không tính máy bay huấn luyện). Nếu tính thêm UAV và máy bay huấn luyện, tổng quy mô đội bay vào khoảng 4.200 chiếc.

Không quân Trung Quốc

Theo đánh giá của Bộ Quốc phòng Mỹ, năm 2023 Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAAF) và lực lượng không quân hải quân Trung Quốc (PLAN Aviation) sở hữu hơn 3.150 máy bay, chưa tính máy bay huấn luyện và UAV.

Trong số này, khoảng 2.400 chiếc được xếp vào nhóm máy bay chiến đấu, bao gồm tiêm kích, máy bay ném bom chiến lược, máy bay ném bom chiến thuật, máy bay đa nhiệm và máy bay cường kích.

Báo cáo cho rằng lực lượng không quân và không quân hải quân Trung Quốc hiện có khoảng 1.900 tiêm kích, trong đó hơn 1.300 chiếc thuộc thế hệ thứ tư trở lên.

Tuy nhiên, xét trên tổng thể, sức mạnh không quân hải quân Trung Quốc vẫn còn khoảng cách đáng kể so với lực lượng hàng không kết hợp của Hải quân và Thủy quân lục chiến Mỹ.

Mỹ vẫn dẫn đầu tuyệt đối

Năm 2017, Không quân Mỹ sở hữu khoảng 5.500 máy bay. Hiện nay con số này đã giảm xuống dưới 5.000 chiếc. Tuy nhiên, các mẫu máy bay mới có hiệu suất vượt trội hơn nhiều so với những mẫu cũ mà chúng thay thế.

Ví dụ, tiêm kích F-35 có khả năng tác chiến vượt xa các dòng máy bay tiền nhiệm, cho phép đạt hiệu quả tương đương với số lượng ít hơn.

Để bù đắp sự sụt giảm về số lượng, Không quân Mỹ đang đẩy mạnh phát triển các UAV “đồng đội trung thành” thuộc chương trình Collaborative Combat Aircraft (CCA). Dù chỉ dự kiến mua hơn 185 tiêm kích thế hệ thứ sáu F-47, Mỹ có kế hoạch trang bị hơn 1.000 UAV CCA. Hải quân Mỹ, Thủy quân lục chiến Mỹ và nhiều lực lượng không quân khác trên thế giới cũng đang theo đuổi hướng phát triển tương tự.

Ranh giới giữa tiêm kích và các hệ thống chiến đấu khác cũng ngày càng mờ nhạt. Các UAV hiện đại đang đảm nhận một phần nhiệm vụ vốn thuộc về tiêm kích, trong khi tiêm kích cũng có thể đóng vai trò như nền tảng phóng tên lửa hoặc điều khiển UAV.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng số lượng không đồng nghĩa hoàn toàn với sức mạnh chiến đấu. Dù vậy, ở thời điểm hiện tại, Không quân Mỹ vẫn là lực lượng không quân lớn nhất thế giới và tổng thể sức mạnh hàng không quân sự của Mỹ vẫn dẫn đầu với khoảng cách rất xa so với phần còn lại của thế giới.