Tạm biệt ‘chủ nghĩa hòa bình’: Nhật Bản dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí sát thương

Chính phủ Nhật Bản ngày thứ Ba (21/4) đã chính thức sửa đổi “Ba nguyên tắc chuyển giao trang bị quốc phòng” — khuôn khổ quy định về kiểm soát xuất khẩu — theo hướng bãi bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí sát thương. Quyết định này, được nội các của Thủ tướng Sanae Takaichi cùng Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC) thông qua, đánh dấu bước thay đổi lớn trong chính sách “chủ nghĩa hòa bình” thời hậu chiến của Nhật Bản, đồng thời nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng và ứng phó với môi trường an ninh khu vực ngày càng phức tạp.

Sau khi công bố chính sách, bà Takaichi viết trên mạng xã hội: “Trong bối cảnh môi trường an ninh ngày càng nghiêm trọng, hiện nay không quốc gia nào có thể chỉ dựa vào sức mình để bảo vệ hòa bình và an ninh. Vì vậy, cần thiết phải có các đối tác có thể hỗ trợ lẫn nhau trong các lĩnh vực như trang bị quốc phòng”.

Dỡ bỏ hạn chế xuất khẩu, giúp Nhật Bản xây dựng năng lực tác chiến bền vững

Việc sửa đổi lần này đã xóa bỏ hoàn toàn quy định trước đây vốn giới hạn xuất khẩu trong 5 lĩnh vực phi chiến đấu gồm “cứu hộ, vận tải, cảnh giới, giám sát và rà phá thủy lôi”.

Theo quy định mới, trang bị quốc phòng được phân loại lại thành hai nhóm “vũ khí” và “phi vũ khí”, cho phép xuất khẩu các loại khí tài có tính sát thương như máy bay chiến đấu, UAV tác chiến, tên lửa và tàu hộ vệ.

Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara phát biểu tại họp báo rằng chính sách mới sẽ “bảo đảm an ninh cho Nhật Bản, đồng thời góp phần nhiều hơn cho hòa bình và ổn định của khu vực và cộng đồng quốc tế trong bối cảnh môi trường an ninh xung quanh Nhật Bản đang thay đổi nhanh chóng”.

Ông cũng nhấn mạnh rằng việc nới lỏng các nguyên tắc xuất khẩu sẽ giúp Nhật Bản xây dựng nền tảng công nghiệp quốc phòng có khả năng chống chịu tốt hơn.

“Chính phủ sẽ thúc đẩy chuyển giao trang bị quốc phòng một cách chiến lược nhằm xây dựng môi trường an ninh phù hợp với lợi ích của Nhật Bản, đồng thời hình thành nền tảng công nghiệp có thể hỗ trợ năng lực tác chiến lâu dài”, ông Kihara nói.

Nhật Bản cam kết kiểm soát chặt đối tượng xuất khẩu

Hiện nay, xuất khẩu vũ khí chỉ được phép đối với 17 quốc gia đã ký kết thỏa thuận chuyển giao trang bị và công nghệ quốc phòng với Nhật Bản, bao gồm Mỹ, Anh, Úc, Ấn Độ, Philippines, Pháp, Đức và Italy.

Dù về nguyên tắc, Nhật Bản vẫn không xuất khẩu vũ khí sát thương cho các quốc gia đang trong xung đột, nhưng quy định mới đã bổ sung điều khoản “trường hợp đặc biệt”, cho phép xem xét xuất khẩu dựa trên nhu cầu an ninh của Nhật Bản cũng như các hoạt động của quân đội Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Để ngăn chặn việc sử dụng sai mục đích, chính phủ Nhật Bản cho biết sẽ tăng cường cơ chế giám sát, bao gồm việc cử quan chức tới các nước tiếp nhận để tiến hành kiểm tra định kỳ đối với lực lượng quân sự sở tại.

Tăng trưởng chiến lược của ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản

Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi đã đưa công nghiệp quốc phòng vào danh sách 17 lĩnh vực tăng trưởng chiến lược, đồng thời hỗ trợ các công ty khởi nghiệp và nghiên cứu học thuật nhằm đảo ngược xu hướng các nhà thầu rút lui khỏi thị trường trong những năm qua.

Một kết quả cụ thể là thỏa thuận đạt được với Australia vào tuần trước, theo đó Mitsubishi sẽ đóng 11 tàu hộ vệ “lớp Mogami” phiên bản “cải tiến” cho Úc. Ngoài ra, Nhật Bản cũng đang hợp tác với Anh và Italy để phát triển tiêm kích thế hệ thứ sáu. Việc sửa đổi quy định xuất khẩu vũ khí của Nhật Bản cũng đã thu hút sự quan tâm mua sắm từ các quốc gia Đông Nam Á và châu Âu.

Tuần trước, một phái đoàn gồm 30 đại diện từ NATO đã thăm Nhật Bản nhằm thảo luận việc tăng cường quan hệ song phương. Đoàn đã tới thăm một công ty con của Mitsubishi, đơn vị cũng tham gia chương trình phát triển máy bay chiến đấu chung giữa Nhật Bản, Anh và Italy, nổi tiếng với công nghệ vệ tinh.

Philippines — quốc gia đang có tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông với Trung Quốc — từ lâu đối mặt với nhiều thách thức an ninh. Để tăng cường năng lực răn đe, Manila đang cân nhắc mua các tàu hộ vệ “lớp Abukuma” sắp được Lực lượng Phòng vệ Biển Nhật Bản cho nghỉ hưu. Tuy nhiên, chính sách của chính phủ Takaichi vẫn vấp phải một số ý kiến phản đối trong nước.

Theo quy định mới, việc xuất khẩu vũ khí chỉ cần thông báo cho Quốc hội sau khi được chính phủ phê duyệt, thay vì phải trình Quốc hội xem xét trước. Điều này được dự báo sẽ vấp phải chỉ trích từ phe đối lập, vốn cho rằng Quốc hội cần có quyền phê chuẩn trước để tránh nguy cơ làm gia tăng xung đột hoặc thúc đẩy chạy đua vũ trang.