Thị trưởng New York Mamdani chuẩn bị giải tán đơn vị cảnh sát kiểm soát biểu tình

Chính quyền Thị trưởng New York Zohran Mamdani cho biết sẽ giải tán Đơn vị Phản ứng Chiến lược (SRG), lực lượng thuộc Sở Cảnh sát New York (NYPD) vừa chống khủng bố vừa kiểm soát biểu tình. Theo 3 người am hiểu sự việc nói với Politico, kế hoạch có thể được công bố sớm nhất trong tuần này, còn tin của hãng Bloomberg mà Newsmax đăng lại cho biết có thể vào tuần sau.

“Như Thị trưởng đã nói, chính quyền của chúng tôi sẽ giải tán Đơn vị Phản ứng Chiến lược và tách việc ứng phó biểu tình khỏi công tác chống khủng bố”, bà Dora Pekec, người phát ngôn của ông Mamdani, cho biết trong tuyên bố gửi Politico hôm thứ Năm (12/11). “Chúng tôi sẽ sớm có thêm thông tin”.

Tòa thị chính không trả lời các câu hỏi cụ thể về kế hoạch, chỉ nói chung rằng từ khi nhậm chức, ông Mamdani đã định thực hiện lời hứa tranh cử này. Những chi tiết về kế hoạch dưới đây đến từ 3 người am hiểu sự việc. Politico không nêu tên họ để họ có thể nói về một thông báo chưa công bố.

Kế hoạch dự kiến xóa bỏ SRG và có thể thay bằng một đơn vị dân sự mới, một trong 3 người cho biết. Đơn vị này sẽ giữ vai trò chính khi ứng phó biểu tình, với ưu tiên hàng đầu là làm dịu căng thẳng. Cảnh sát sẽ túc trực gần đó để hỗ trợ và có thể bắt giữ khi cần.

Người này cho biết tòa thị chính đang cân nhắc đặt đơn vị dân sự trực thuộc Văn phòng An toàn Cộng đồng, cơ quan được lập hồi đầu năm và mang dấu ấn riêng của ông Mamdani. Tính đến sáng thứ Năm, kế hoạch vẫn chưa được chốt.

Ông Mamdani có thể đưa ra quyết định dưới dạng một lệnh hành pháp, những người này nói thêm. Thời điểm công bố vẫn chưa rõ, nhưng một người trong số họ nói thông báo có thể đến sớm nhất vào thứ Sáu (13/11).

SRG và lời hứa tranh cử chưa thực hiện

SRG ra đời năm 2015 dưới thời Ủy viên Cảnh sát Bill Bratton, khi ông gộp nhiều tổ công tác của các quận thành một đơn vị. Tin của hãng Bloomberg mà Newsmax dẫn lại cho biết lực lượng này có khoảng 600 cảnh sát. SRG làm nhiệm vụ kiểm soát đám đông ở các cuộc biểu tình lớn, chống khủng bố và ứng phó các vụ thương vong hàng loạt.

Lãnh đạo NYPD ca ngợi SRG là lực lượng được huấn luyện bài bản, có khả năng bắt giữ an toàn trong những cuộc biểu tình đông người và hỗn loạn. Ông Mamdani và những người ủng hộ thì từ lâu chỉ trích đơn vị này quá dựa vào vũ lực. Thị trưởng còn nêu rằng thành viên SRG bị khiếu nại về sai phạm với tỷ lệ cao hơn hẳn mức chung.

Tháng 12/2024, khi đang tranh cử, ông viết trên mạng xã hội X rằng mình sẽ “giải tán SRG”. Ông nói đơn vị này khiến người nộp thuế tốn hàng triệu USD tiền dàn xếp các vụ kiện và đã “đối xử tàn bạo với vô số người dân New York” khi họ thực thi quyền theo Tu chính án thứ nhất.

Một bài trước đây của Politico mà Newsmax nhắc lại cho biết ngay sau khi nhậm chức, ông Mamdani đã cấm NYPD dùng SRG để bắt người biểu tình nếu chưa được tòa thị chính đồng ý. Dù vậy, sau hơn 10 tháng ông tại nhiệm, đơn vị này vẫn còn nguyên.

Tại một cuộc họp báo hồi tháng 9, ông Mamdani nói SRG được lập hơn một thập kỷ trước, trước hết để đối phó với các mối đe dọa khủng bố nhằm vào thành phố. “Rốt cuộc, đơn vị này vừa chống khủng bố, vừa ứng phó với việc người dân thực thi quyền theo Tu chính án thứ nhất. Tôi không cho rằng hai nhiệm vụ đó cần gộp làm một”, ông nói.

Cũng trong tháng 9, SRG được điều tới một cuộc biểu tình phản đối Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại khu Midtown, và hơn 100 người đã bị bắt. Sau sự việc, ông Mamdani cho biết vẫn đang trao đổi với Ủy viên Cảnh sát Jessica Tisch. “Tôi đã hứa, và tôi sẽ thực hiện lời hứa đó. Câu hỏi duy nhất là khi nào”, ông nói khi ấy.

Sức ép từ cánh tả trước đại hội DSA

SRG vẫn tồn tại khiến những người ủng hộ ông Mamdani thuộc cánh tả lên tiếng chỉ trích, và sức ép lên ông ngày càng lớn.

Năm nay, nghị viên Hội đồng Thành phố Chi Ossé, một người theo xã hội chủ nghĩa dân chủ như ông Mamdani, đã nộp lại dự luật mà ông Ossé theo đuổi dưới nhiều hình thức từ năm 2022. Dự luật nhằm hạn chế vai trò của SRG trong các cuộc biểu tình, và phiên bản mới nhất sẽ buộc thị trưởng phải giải tán đơn vị này.

Tháng trước, bà Darializa Avila Chevalier, cũng theo xã hội chủ nghĩa dân chủ, kêu gọi giải tán SRG và yêu cầu bà Tisch từ chức. Bà đã thắng cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân chủ ở khu vực bầu cử Quốc hội số 13 của New York với sự ủng hộ của ông Mamdani.

Nếu công bố trong tuần này, ông Mamdani sẽ đưa ra quyết định trước thềm đại hội lớn của chi hội Thành phố New York thuộc tổ chức Xã hội chủ nghĩa Dân chủ Mỹ (DSA) vào thứ Bảy (14/11). DSA coi việc giải tán SRG là một trong những ưu tiên hàng đầu, còn ông Mamdani từng gọi tổ chức này là “ngôi nhà chính trị” của mình.

Những ràng buộc đối với kế hoạch

Thị trưởng có quyền quyết định rộng đối với NYPD, nhưng ông Mamdani vẫn dành cho bà Tisch nhiều quyền tự chủ để điều hành lực lượng này theo cách bà thấy phù hợp. SRG là một trong những điểm vướng mắc giữa ông và bà Tisch, người ông giữ lại từ chính quyền cựu Thị trưởng Eric Adams.

Cách NYPD ứng phó biểu tình, gồm cả việc triển khai SRG khi nào và ra sao, còn chịu ràng buộc của một thỏa thuận dàn xếp trước tòa. Thỏa thuận này xuất phát từ cách SRG xử lý các cuộc biểu tình sau vụ George Floyd bị sát hại và vụ Breonna Taylor bị giết năm 2020.

Newsmax cho biết tuần trước, tờ New York Post đưa tin ông Mamdani đã chỉ đạo cảnh sát và quan chức tòa thị chính soạn các thay đổi đối với SRG, sau một thời gian để việc này chững lại. Các nguồn tin không nêu tên nói với tờ báo này rằng xóa bỏ hẳn SRG có thể khiến NYPD không còn đơn vị chuyên trách ứng phó các vụ tấn công khủng bố hay thương vong hàng loạt.