Thủ tướng Canada Carney nói không hối tiếc “dù chỉ một lời” trong bài phát biểu tại Davos

Thủ tướng Mark Carney cho biết ông không hề hối tiếc về bài phát biểu của mình tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới tuần trước, bài phát biểu đã gây ra phản ứng gay gắt từ Tổng thống Mỹ Donald Trump và sau đó là các đe dọa áp thuế liên quan đến nỗ lực của Ottawa nhằm tăng cường quan hệ với Bắc Kinh.

Khi được các phóng viên hỏi vào ngày 26/1 rằng liệu ông có hối tiếc một số phần trong bài phát biểu hay cho rằng mình đã đi quá xa hay không, ông Carney trả lời bằng tiếng Pháp: “Không một lời nào cả. Hoàn toàn không”.

Ông Carney nói thêm rằng bài phát biểu của mình đã mô tả chính xác tình trạng hiện tại của các vấn đề toàn cầu.

Đây là cuộc họp báo đầu tiên của ông Carney tại Ottawa kể từ khi ông có bài phát biểu ngày 20/1 trước các lãnh đạo chính phủ và doanh nghiệp tại Davos, Thụy Sĩ.

Ông Carney cho rằng phản ứng của Tổng thống Trump đối với ông, cùng với các đe dọa áp thuế nhằm vào Canada trong những ngày gần đây, có thể là một phần trong chiến thuật đàm phán của tổng thống Mỹ. Ông Trump đã hủy lời mời ông Carney tham gia “Hội đồng Hòa bình” của mình và đe dọa áp thuế 100% lên Canada nếu nước này đạt được một thỏa thuận không xác định với Trung Quốc.

“Tổng thống là một nhà đàm phán cứng rắn, và tôi cho rằng một số phát biểu cũng như lập trường này nên được nhìn nhận trong bối cảnh rộng hơn,” ông Carney nhận xét, đồng thời viện dẫn cuộc rà soát sắp tới đối với Hiệp định Thương mại Tự do Mỹ–Mexico–Canada (USMCA).

Trong bài phát biểu tại Davos, Thủ tướng Canada đã đưa ra đánh giá của mình về tình hình toàn cầu, cho rằng thế giới đang chứng kiến sự xói mòn của trật tự dựa trên luật lệ trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt. Không nêu đích danh Mỹ, ông Carney nói rằng các cường quốc như vậy đang sử dụng “hội nhập kinh tế như một vũ khí, và thuế quan như đòn bẩy”.

Ông Carney nhắc lại vào ngày 26/1 rằng: “Một vài cường quốc đang sử dụng việc hội nhập để gây sức ép, để thay đổi chính sách của quốc gia này hay quốc gia khác”.

Nền kinh tế Canada gắn kết sâu sắc với Mỹ và nước này đã chịu tác động đáng kể từ các mức thuế theo ngành của ông Trump đối với kim loại và ô tô.

Ông Carney cho rằng bối cảnh hiện nay làm gia tăng tính cần thiết và mức độ ưu tiên của việc đa dạng hóa các mối quan hệ đối tác. Ông đã nêu cùng quan điểm này tại Davos, lưu ý rằng Canada đã thiết lập “các quan hệ đối tác chiến lược mới” với Trung Quốc và Qatar.

Ottawa và Bắc Kinh đã ký nhiều thỏa thuận trong chuyến thăm Trung Quốc của ông Carney vào giữa tháng 1, bao gồm một thỏa thuận cho phép Canada nhập tối đa 49.000 xe điện (EV) của Trung Quốc với mức thuế “tối huệ quốc” là 6,1%. Đổi lại, Trung Quốc đồng ý hạ hoặc giảm thuế đối với một số sản phẩm nông nghiệp và hải sản của Canada. Trước đó, Ottawa đã phối hợp với Washington áp thuế 100% lên xe điện Trung Quốc.

Trong phản ứng ban đầu về thỏa thuận này khi trao đổi nhanh với phóng viên vào ngày 16/1, Tổng thống Trump nói rằng đây là một “điều tốt” khi ông Carney đạt được thỏa thuận thương mại với Trung Quốc. “Nếu ông ấy có thể đạt được một thỏa thuận với Trung Quốc, ông ấy nên làm điều đó,” ông Trump nói.

Thay đổi giọng điệu

Giọng điệu của ông Trump đã thay đổi đáng kể sau bài phát biểu của ông Carney tại Davos. Ông Trump có bài phát biểu riêng tại Davos vào ngày hôm sau, 21/1, trong đó ông Trump nói Canada nên “biết ơn” mối quan hệ với Mỹ, đồng thời cho rằng ông Carney “không mấy biết ơn”.

“Canada tồn tại được là nhờ Hoa Kỳ. Hãy nhớ điều đó, Mark, vào lần tới khi ông đưa ra các tuyên bố của mình,” ông Trump nói.

Trong những ngày tiếp theo, ông Trump đăng nhiều bài viết trên nền tảng xã hội ‘Truth Social’ nhắm vào Canada và mối quan hệ thương mại của nước này với Trung Quốc.

Ngày 22/1, Tổng thống Mỹ cho biết ông đã hủy lời mời ông Carney tham gia “Hội đồng Hòa bình” mới được thành lập. Trước đó vài ngày, ông Carney nói rằng ông đã chấp nhận lời mời “về nguyên tắc” và ủng hộ mục tiêu của hội đồng trong việc giám sát tái thiết Dải Gaza.

Ngay sau đó, trọng tâm của ông Trump chuyển sang việc Ottawa theo đuổi quan hệ chặt chẽ hơn với Bắc Kinh.

Ngày 24/1, ông Trump nói rằng nếu Canada đạt một thỏa thuận không xác định với Trung Quốc, nước này sẽ phải đối mặt với mức thuế 100% đối với toàn bộ hàng hóa Canada. “Nếu Thống đốc Carney nghĩ rằng ông ấy sẽ biến Canada thành một ‘cảng trung chuyển’ để Trung Quốc đưa hàng hóa và sản phẩm vào Hoa Kỳ, thì ông ta đã nhầm nghiêm trọng,” ông Trump nói. “Trung Quốc sẽ nuốt chửng Canada, hoàn toàn nuốt trọn, bao gồm cả sự hủy hoại các doanh nghiệp, cấu trúc xã hội và lối sống nói chung của họ.”

Đây cũng là lần đầu tiên ông Trump gọi ông Carney là “Thống đốc”, một cách gọi mà ông Trump thường xuyên dùng để chỉ cựu Thủ tướng Justin Trudeau khi còn tại chức. Tổng thống Mỹ đã sử dụng cách gọi này kể từ sau chiến thắng bầu cử cuối năm 2024, khi ông nói về mong muốn biến Canada thành bang thứ “51” của Mỹ.

Ông Carney nói với các phóng viên vào ngày 26/1 rằng ông không lo ngại về cách ông Trump hay người khác gọi mình.

“Ở vị trí này, bạn bị gọi đủ thứ trong rất nhiều thời điểm,” ông Carney nói. “Tôi sẽ không bình luận về mọi dòng tweet, mọi phát ngôn hay bất kỳ bình luận nào từ bất cứ ai, nên tôi có thể xử lý được.”

Không có tự do thương mại

Trong bối cảnh các đe dọa thuế quan từ Mỹ đối với Canada liên quan đến Trung Quốc gia tăng, ông Carney ngày 25/1 cho biết Canada không có ý định theo đuổi một hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc. Ông nói rằng USMCA có các điều khoản ngăn cản các bên ký kết theo đuổi tự do thương mại với một “nền kinh tế phi thị trường”.

“Trung Quốc là một trong 15 hoặc 17 nền kinh tế mà Mỹ coi là phi thị trường, tôi có thể hiểu vì sao họ nói như vậy,” ông Carney nói vào ngày 26/1.

Những phát biểu của ông Carney được đưa ra sau tuyên bố của Bộ trưởng Công nghiệp Mélanie Joly tại Bắc Kinh ngày 15/1, trong đó bà cho rằng Canada cần theo đuổi “các cách tiếp cận thương mại tự do” với những nước như Trung Quốc để đối phó với chủ nghĩa bảo hộ ngày càng tăng của Mỹ.

Các quan chức hàng đầu trong chính quyền Trump những ngày gần đây cũng đã chỉ trích Canada vì xích lại gần Trung Quốc và kế hoạch nhập xe điện Trung Quốc, cho rằng điều này có thể gây nguy hiểm cho các cuộc đàm phán thương mại tự do sắp tới.

“Chúng ta không thể để Canada trở thành một cửa ngõ để Trung Quốc tràn hàng hóa giá rẻ vào Mỹ,” Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói với ABC News hôm 25/1.

Cuộc họp báo của ông Carney ngày 26/1 nhằm công bố các biện pháp mới về khả năng chi trả, và ông viện dẫn “quan hệ đối tác chiến lược mới” với Trung Quốc như một phần trong nỗ lực giảm chi phí cho người dân Canada bằng cách đưa vào “hàng chục nghìn xe điện giá cả phải chăng”.

Ngày 25/1, ông Trump gọi thỏa thuận xe điện Trung Quốc là một “thảm họa” đối với Canada, đồng thời nói rằng đất nước này đang “tự hủy hoại mình” trong khi các doanh nghiệp của họ đang “chuyển sang Mỹ”.

Các đại diện ngành công nghiệp ô tô tại Canada đã chỉ trích thỏa thuận này, và Thủ hiến bang Ontario Doug Ford tuần trước đã kêu gọi tẩy chay xe điện Trung Quốc, viện dẫn tác động đối với người lao động Canada cũng như các lo ngại về an ninh.