Thượng nghị sĩ Blumenthal yêu cầu tàu chở diesel Nga quay đầu vì lo ngại vi phạm luật

Thượng nghị sĩ Dân chủ Richard Blumenthal yêu cầu công ty vận tải biển Eastern Mediterranean Maritime Limited (EASTMED) cho tàu Agioi Fanendes chở gần 40.000 tấn diesel Nga quay đầu, không giao hàng tại các cảng Mỹ. Con tàu rời cảng Primorsk của Nga ngày 22/10, từng khai báo dự kiến đến cảng New York–New Jersey ngày 7/11, trong khi ông Blumenthal cho rằng việc nhập khẩu vi phạm luật liên bang năm 2022 bất chấp giấy phép của chính quyền Trump. Vụ việc làm bùng lên tranh cãi pháp lý về thẩm quyền cho phép nhập khẩu dầu Nga của Tổng thống Mỹ, giữa lúc Washington tìm cách giảm giá nhiên liệu trong nước. 

Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal, thuộc Đảng Dân chủ và đại diện tiểu bang Connecticut, đã gửi thư tới ông Athanasios Martinos, giám đốc điều hành công ty vận tải biển Eastern Mediterranean Maritime Limited của Hy Lạp. Ông yêu cầu công ty xác nhận thông tin về lô dầu diesel Nga trên tàu Agioi Fanendes và triệu hồi con tàu nếu nó dự định dỡ hàng tại một cảng của Mỹ. Trong tuyên bố công khai đi kèm lá thư, ông Blumenthal cảnh báo các công ty vận tải phải đổi hướng khi vẫn còn thời gian, nếu không có thể đối mặt với hậu quả pháp lý. Văn bản chính thức trên trang Thượng viện Mỹ xác nhận nội dung yêu cầu này.

Lô hàng gần 40.000 tấn diesel Nga

Theo dữ liệu theo dõi tàu biển của LSEG được một số tờ báo Phương Tây công bố ngày 23/10, tàu Agioi Fanendes treo cờ Malta đã nhận khoảng 40.000 tấn diesel hàm lượng lưu huỳnh cực thấp tại cảng Primorsk, bên bờ biển Baltic của Nga, ngày 22/10. Tàu từng khai báo điểm đến là New York, với thời gian dự kiến cập cảng ngày 7/11. Tuy nhiên, EASTMED sau đó xác nhận với tờ Reuters rằng tàu đang chờ chỉ thị và cảng dỡ hàng cuối cùng chưa được xác định. Vì vậy, không thể khẳng định lô diesel chắc chắn sẽ được nhập khẩu vào Mỹ.

Ông Blumenthal viện dẫn đạo luật năm 2022

Trong thư, thượng nghị sĩ lập luận rằng việc đưa diesel có xuất xứ Nga vào Mỹ sẽ vi phạm Đạo luật chấm dứt nhập khẩu dầu Nga (Ending Importation of Russian Oil Act), được Tổng thống Joe Biden ký ban hành ngày 8/4/2022 sau khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện Ukraine. Điều 2 của đạo luật cấm nhập khẩu các sản phẩm xuất xứ Nga thuộc Chương 27 của Biểu thuế hài hòa Mỹ, bao gồm dầu diesel. Ông Blumenthal cảnh báo rằng nếu tàu cập cảng và dỡ hàng tại Mỹ, những doanh nghiệp tham gia có thể phải chịu trách nhiệm về giao dịch bị ông coi là bất hợp pháp hoặc việc hỗ trợ giao dịch đó. Đây là cảnh báo pháp lý của thượng nghị sĩ, chưa phải phán quyết của tòa án.

Tranh cãi về giấy phép của chính quyền Trump

Ngày 9/10, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC), thuộc Bộ Ngân khố Mỹ, ban hành Giấy phép chung số 135, cho phép các giao dịch liên quan đến mua bán, vận chuyển, dỡ hàng và nhập khẩu diesel Nga trong phạm vi các quy định trừng phạt được nêu trong giấy phép, có hiệu lực đến ngày 7/4/2027. Ông Blumenthal phản đối vì cho rằng giấy phép hành pháp không thể tự động vô hiệu hóa một lệnh cấm đã được Quốc hội ban hành thành luật. Phía chính quyền Trump bảo vệ tính hợp pháp của việc cấp phép, tạo ra tranh chấp về phạm vi quyền hạn giữa hành pháp và lập pháp.

Thỏa thuận diesel giữa ông Trump và ông Putin

Tổng thống Donald Trump công bố thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 9/10, với mục tiêu tăng nguồn cung diesel và giảm áp lực giá nhiên liệu tại Mỹ. Theo số liệu ông Trump công bố, Nga sẽ cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel cho thị trường Mỹ và quốc tế, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11 và thêm 1 triệu tấn sau đó. Đây là những khối lượng được tuyên bố trong thỏa thuận, không phải số lượng đã được xác nhận giao thành công. Phía Nga cũng nới lỏng một phần hạn chế xuất khẩu diesel và cấp hạn ngạch khoảng 500.000 tấn trong tháng 10.

Quốc hội Mỹ phản đối từ cả hai đảng

Một số bài báo cho biết lá thư của ông Blumenthal nằm trong làn sóng phản đối thỏa thuận diesel Nga từ các nghị sĩ Mỹ, bao gồm cả đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa. Dân biểu Gregory Meeks, nhân vật cấp cao của Đảng Dân chủ tại Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, đề xuất dự luật Đạo luật Nghiêm cấm Giao dịch Dầu mỏ Bất chính với Nga (Prohibit Corrupt Russia Oil Deals Act) nhằm ngăn chặn nhập khẩu diesel Nga và thúc đẩy trừng phạt Moscow. Các nghị sĩ cũng liên hệ với doanh nghiệp, ngân hàng và đơn vị vận hành cảng để cảnh báo về nguy cơ bị điều tra hoặc xử lý nếu tham gia giao dịch. Việc một dự luật được đề xuất không có nghĩa nó đã được thông qua và có hiệu lực.

Phản ứng của Ukraine và các đồng minh

Theo một số tờ báo của Ukraine, thỏa thuận đã gây phản ứng tiêu cực tại Kyiv, trong một số nước châu Âu và trong Quốc hội Mỹ. Những người phản đối cho rằng việc nối lại thương mại diesel Nga có thể mang thêm nguồn thu cho Moscow, gián tiếp hỗ trợ hoạt động chiến tranh chống Ukraine mà không buộc Điện Kremlin phải có nhượng bộ đáng kể. Đây là đánh giá về hệ quả kinh tế và chính trị của thỏa thuận, không đồng nghĩa đã chứng minh từng khoản tiền thu được sẽ được chi trực tiếp cho hoạt động quân sự.

Khả năng giảm giá nhiên liệu tại Mỹ còn hạn chế

Báo giới dòng chính nhận định lượng diesel nhập khẩu từ Nga khó tạo ra tác động đáng kể đối với giá nhiên liệu Mỹ, khi thị trường đang chịu áp lực từ chiến tranh với Iran và những gián đoạn nguồn cung năng lượng. Theo tờ Reuters, thỏa thuận được công bố trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ ngày 3/11/2026. Tuy nhiên, tác động giá của thỏa thuận phải được đánh giá bằng dữ liệu thị trường thực tế, không thể chỉ dựa vào mục tiêu mà chính quyền Trump công bố hoặc nhận định của các bên phản đối.