Báo cáo của HRW: ĐCSTQ siết chặt kiểm soát Công giáo

Kể từ khi nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) Tập Cận Bình lên nắm quyền, gần 10 năm qua, Bắc Kinh thúc đẩy chiến dịch “Trung Quốc hóa” tôn giáo, khiến người Công giáo tại nhiều địa phương trên khắp Trung Quốc đối mặt với kiểm soát ý thức hệ chặt chẽ hơn, giám sát nghiêm ngặt và hạn chế đi lại. Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) trong một báo cáo mới công bố cho biết, chính quyền Trung Quốc gần đây tiếp tục gia tăng việc siết kiểm soát đối với người Công giáo và các cộng đồng tôn giáo khác.

Ngày 15/4/2026, tổ chức nhân quyền Human Rights Watch có trụ sở tại New York (Mỹ) ra báo cáo nêu rõ rằng Trung Quốc hiện có khoảng 12 triệu người Công giáo, và họ chỉ được phép sinh hoạt tôn giáo trong hệ thống “Hiệp hội Công giáo Yêu nước Trung Quốc” do nhà nước kiểm soát. Các cộng đồng “giáo hội ngầm” (không được chính quyền chính thức công nhận) từ chối gia nhập hệ thống này nhiều năm qua vẫn là mục tiêu đàn áp trọng điểm của chính quyền.

Sau khi chính quyền ĐCSTQ đưa ra khẩu hiệu “Trung Quốc hóa tôn giáo” vào năm 2016, nhiều nơi trên khắp cả nước đã lần lượt tháo dỡ nhà thờ, hạn chế các nhóm tụ họp ngoài hệ thống chính thức, cấm phát hành và lưu hành ấn phẩm, ứng dụng tôn giáo chưa được phê duyệt. Tín đồ và hàng giáo sĩ, cả Công giáo lẫn Tin Lành, đều phải đối mặt với đe dọa và hạn chế.

Theo thỏa thuận tạm thời giữa Vatican và Bắc Kinh ký năm 2018, chính quyền ĐCSTQ được quyền đề xuất ứng viên giám mục, còn Đức Giáo hoàng có quyền phủ quyết, song nội dung chi tiết của thỏa thuận chưa từng được công bố. Văn kiện này đã được gia hạn ba lần, kéo dài hiệu lực tới tháng 10/2028, nhưng kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực, cả hai đời Giáo hoàng đều chưa từng sử dụng quyền phủ quyết, thậm chí nhiều lần để Bắc Kinh đơn phương bổ nhiệm giám mục trái với tinh thần thỏa thuận. Kể từ khi Giáo hoàng Leo XIV đăng quang vào tháng 5/2025, Tòa Thánh cũng đã chấp nhận cả 5 giám mục do Bắc Kinh bổ nhiệm.

Các giám mục thuộc giáo hội không chính thức phải gánh chịu áp lực và đàn áp từ chính quyền. Chẳng hạn, Đức Cha Tô Chí Dân (Su Zhimin), 94 tuổi, Giám mục chính tòa giáo phận Bảo Định, đến nay vẫn trong tình trạng mất tích; Đức Cha Hình Văn Chi (Xing Wenzhi), nguyên Giám mục phụ tá Thượng Hải, lâu nay không còn xuất hiện trước công chúng; Đức Cha Quách Hy Cẩm (Guo Xijin), nguyên Giám mục phụ tá Mân Đông, và Đức Cha Thiệu Chúc Mẫn (Shao Zhumin), Giám mục chính tòa Ôn Châu, bị hạn chế tự do đi lại trong thời gian dài; Đức Cha Thôi Thái (Cui Tai), Giám mục chính tòa Tuyên Hóa, và Đức Cha Mã Đạt Cần (Ma Daqin), Giám mục phụ tá Thượng Hải, từng bị giam giữ và bị hạn chế thi hành tác vụ mục vụ.

Một linh mục sống ở nước ngoài bày tỏ sự bất lực: “Nhiều giám mục hoạt động không chính thức đã già… Theo thời gian, Giáo hội Công giáo không chính thức ở Trung Quốc sẽ dần dần tàn lụi.”

Đời sống của hàng giáo sĩ bị trói buộc, còn về chính trị thì bị kiểm soát. Một linh mục được cho là bị cấm mở tài khoản ngân hàng, đăng ký số điện thoại và xin hộ chiếu. Báo cáo cho thấy tại một số địa phương ở Trung Quốc, linh mục phải định kỳ tham gia lớp học chính trị, có nơi tần suất lên tới hơn một lần mỗi tuần.

Ngoài ra, chính quyền Bắc Kinh nghiêm cấm trẻ vị thành niên vào nhà thờ và thậm chí ban hành các văn bản mật nội bộ nghiêm cấm cha mẹ dạy giáo dục tôn giáo cho con cái tại nhà.

Báo cáo nhấn mạnh, những biện pháp trên vi phạm các nguyên tắc về tự do tôn giáo trong Tuyên ngôn Nhân quyền Thế giới, đồng thời xâm phạm nhiều quyền cơ bản khác như tự do biểu đạt, tự do lập hội và quyền tự do đi lại.

Báo cáo cũng cho thấy chính quyền ngày càng siết chặt việc trẻ em trên khắp Trung Quốc tham dự các thánh lễ và sinh hoạt trong nhà thờ Công giáo. Những hạn chế mà nhà nước áp đặt đối với trẻ em tham gia các hoạt động tôn giáo đã vi phạm nghĩa vụ của Trung Quốc với tư cách là quốc gia thành viên Công ước Quyền Trẻ em. (liên kết báo cáo)

Một tín hữu đến từ Nội Mông tiết lộ, một số giáo dân phải lấy danh nghĩa “tiệc cưới” hay “tụ họp gia đình” để che giấu sinh hoạt tôn giáo, nhằm né tránh hệ thống camera giám sát và các hạn chế trong khuôn viên nhà thờ. Báo cáo cũng đề cập một văn bản nội bộ ban hành tháng 9/2025 yêu cầu phụ huynh không được tổ chức giáo dục tôn giáo cho con cái tại nhà, đồng thời yêu cầu nhà trường “hướng dẫn học sinh chủ động báo cáo” những trường hợp như vậy cho cơ quan chức năng.

Nhà thờ Công giáo Hồng Đồng ở Lâm Phần (Sơn Tây) có hàng chục nghìn giáo dân. Một tín hữu họ Trương tại đây nói với phóng viên: “Bây giờ chúng tôi không dám nói nhiều điều. Ở khu này nhà thờ rất nhiều, họ rất nhiều camera ngoài cổng và bên trong. Một khi phát hiện có người dẫn người dưới 18 tuổi vào nhà thờ, lập tức sẽ khóa cửa và niêm phong kiểm tra. Tháng 12 năm ngoái, ở Hứa Xương (Hà Nam) đã có một nhà thờ Công giáo bị đóng cửa vì lý do đó.”

Gần đây, chính quyền Trung Quốc yêu cầu siết kiểm soát chặt chẽ hơn việc tiếp xúc giữa hàng giáo sĩ trong nước với người nước ngoài, bao gồm việc ra nước ngoài hoặc hợp tác với các giáo hội ở nước ngoài.

Ngày 16/12/2025, “Hiệp hội Công giáo Yêu nước Trung Quốc” và “Hội đồng Giám mục Công giáo Trung Quốc” đã thông qua một quy định nội bộ, yêu cầu toàn bộ giáo sĩ Công giáo tại Đại Lục phải nộp lại hộ chiếu và giấy tờ xuất nhập cảnh, tập trung lưu giữ và đưa vào cơ chế phê duyệt nghiêm ngặt đối với mọi chuyến đi ra ngoài lãnh thổ Đại Lục, kể cả vì lý do cá nhân.

Trong kế hoạch công tác 5 năm của Hiệp hội Công giáo Yêu nước, thỏa thuận Vatican-Trung Quốc không được đề cập đến, nhưng có tới 73 điều khoản “Hán hóa”, trắng trợn áp đặt hệ tư tưởng của ĐCSTQ lên giáo lý Công giáo.

Human Rights Watch kêu gọi các chính phủ trên thế giới quan tâm tới tình trạng này và gây sức ép buộc chính quyền Trung Quốc chấm dứt việc hạn chế và đàn áp các cộng đồng tôn giáo, trong đó có người Công giáo.

Đáng chú ý, trong khi Bắc Kinh ra sức thúc đẩy cái gọi là “Trung Quốc hóa tôn giáo”, thì thực tế, kể từ khi nắm quyền, ĐCSTQ luôn cổ súy chủ nghĩa vô thần, không chỉ phá hoại văn hóa truyền thống Trung Hoa mà còn cài cắm người của Đảng vào nội bộ các tôn giáo, đặt các tổ chức tôn giáo dưới sự lãnh đạo trực tiếp của cơ quan tôn giáo nhà nước. Nói cách khác, các tôn giáo tin vào Thượng Đế đang bị đặt dưới sự chỉ đạo của một chính đảng vô thần.

Trí Đạt (t/h)

Xem thêm: