Mỹ điều tra 5 hãng dược lớn vì thử nghiệm lâm sàng ở Tân Cương và bệnh viện quân đội TQ

Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc (Select Committee on the CCP) thuộc Hạ viện Mỹ do Chủ tịch John Moolenaar đứng đầu đã gửi thư tới năm tập đoàn dược phẩm lớn của Mỹ, yêu cầu giải trình chi tiết về các thử nghiệm lâm sàng mà họ tiến hành tại Trung Quốc, đặc biệt là ở Tân Cương và các cơ sở y tế có liên hệ với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA). Ông bày tỏ lo ngại về những rủi ro đạo đức khi tiến hành thử nghiệm tại Trung Quốc, đồng thời cảnh báo điều này có thể đe dọa đến an ninh quốc gia của Mỹ.

5 công ty dược được yêu cầu giải trình gồm: AbbVie, Eli Lilly, Merck, Pfizer và Bristol Myers Squibb (BMS).

Trong thư, ông Moolenaar nhấn mạnh Mỹ và Trung Quốc đang bước vào một cuộc cạnh tranh quyết liệt trong lĩnh vực công nghệ sinh học. Cuộc cạnh tranh này không chỉ liên quan đến an ninh quốc gia và an ninh kinh tế, mà còn tác động đến tương lai của ngành chăm sóc sức khỏe, an toàn dữ liệu y tế của người Mỹ và các quyền con người cơ bản.

Cạnh tranh công nghệ sinh học và dữ liệu chiến lược

Ông Moolenaar cho biết công nghệ sinh học đã trở thành một trong những lĩnh vực cạnh tranh cốt lõi giữa Mỹ và Trung Quốc. Chính quyền Trung Quốc đã đưa các đột phá về công nghệ sinh học vào nhóm ưu tiên quốc gia trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, đồng thời coi dữ liệu là “tài sản chiến lược”.

Trong khi đó, Quốc hội Mỹ cũng xác định công nghệ sinh học là lĩnh vực cạnh tranh trọng yếu về kinh tế và an ninh quốc gia thông qua Đạo luật BIOSECURE.

“Mỹ đang bước vào một cuộc cạnh tranh công nghệ sinh học quyết liệt với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (PRC). Cuộc cạnh tranh này sẽ có tác động sâu rộng đến an ninh quốc gia, an ninh kinh tế, tương lai của ngành chăm sóc sức khỏe cũng như an toàn dữ liệu y tế của người Mỹ”, ông Moolenaar viết trong thư.

Năm tập đoàn dược thực hiện hàng trăm nghiên cứu tại Trung Quốc

Theo điều tra của Ủy ban, cả năm tập đoàn dược đa quốc gia đều đã tài trợ hoặc hợp tác thực hiện hàng trăm nghiên cứu lâm sàng tại Trung Quốc, trong đó có nhiều nghiên cứu diễn ra ở các khu vực và cơ sở được coi là nhạy cảm.

1. Pfizer

• Hơn 300 nghiên cứu tại Trung Quốc kể từ năm 2000.
• Ít nhất 6 nghiên cứu được thực hiện tại Tân Cương.
• Ít nhất 43 nghiên cứu tại các bệnh viện có liên hệ với quân đội Trung Quốc, nhiều nhất trong số năm công ty.

2. Merck

• 224 nghiên cứu tại Trung Quốc kể từ năm 2005.
• Ít nhất 31 nghiên cứu tại Tân Cương, nhiều nhất trong năm công ty.
• Ít nhất 40 nghiên cứu tại các bệnh viện quân đội Trung Quốc.

3. Eli Lilly

• Hơn 220 nghiên cứu kể từ năm 2003.
• Ít nhất 11 nghiên cứu tại Tân Cương.
• Ít nhất 16 nghiên cứu tại các bệnh viện quân đội.

4. Bristol Myers Squibb

• Khoảng 180 nghiên cứu kể từ năm 2004.
• Ít nhất 8 nghiên cứu tại Tân Cương.
• Ít nhất 17 nghiên cứu tại các bệnh viện quân đội.

5. AbbVie

• Hơn 100 nghiên cứu kể từ năm 2007.
• Ít nhất 17 nghiên cứu tại Tân Cương.
• Ít nhất 16 nghiên cứu tại các bệnh viện quân đội.

Nghi vấn đạo đức đối với các thử nghiệm lâm sàng ở Tân Cương

Một trọng tâm trong cuộc điều tra là các vấn đề nhân quyền tại Tân Cương. Theo nội dung bức thư, khu vực này được cho là trung tâm của các hoạt động mà Mỹ cáo buộc Trung Quốc tiến hành đối với người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm dân tộc, tôn giáo thiểu số khác.

Ông Moolenaar đặt câu hỏi liệu những người tham gia thử nghiệm lâm sàng tại một khu vực bị cáo buộc tồn tại lao động cưỡng bức, xét nghiệm y tế bắt buộc và thu thập dữ liệu sinh trắc học có thực sự đưa ra “sự đồng ý sau khi đã được thông tin đầy đủ” hay không.

Bức thư cũng cảnh báo rằng mặc dù hệ thống thử nghiệm lâm sàng của Trung Quốc nổi tiếng nhờ tốc độ tuyển bệnh nhân nhanh gấp 2–5 lần so với Mỹ, nhưng vẫn tồn tại nhiều nghi vấn về các tiêu chuẩn đạo đức, đặc biệt là vấn đề “đồng ý sau khi được thông tin đầy đủ” và sự tham gia hoàn toàn tự nguyện.

Thư dẫn một nghiên cứu năm 2023 về thủ tục đồng ý tham gia thử nghiệm thuốc điều trị ung thư tại Trung Quốc cho thấy có tới 91,2% người tham gia nhầm tưởng thử nghiệm lâm sàng là phương pháp điều trị tiêu chuẩn, trong khi 80% tin rằng thuốc thử nghiệm sẽ không gây tác dụng phụ nghiêm trọng.

“Với những gì chúng ta biết về tình trạng đàn áp nhân quyền tại Tân Cương, hoàn toàn có cơ sở để đặt câu hỏi liệu những người tham gia thử nghiệm lâm sàng tại đây có thực sự tự nguyện và đưa ra sự đồng ý sau khi đã được thông tin đầy đủ hay không.” Ông Moolenaar nhấn mạnh rằng đây là hai nguyên tắc cốt lõi trong thực hành thử nghiệm lâm sàng đạt chuẩn quốc tế.

Lo ngại hợp tác với bệnh viện quân đội Trung Quốc

Ngoài vấn đề nhân quyền, việc các công ty dược Mỹ hợp tác với các bệnh viện có liên hệ với quân đội Trung Quốc cũng làm dấy lên quan ngại về an ninh quốc gia.

Ông Moolenaar cảnh báo rằng các nghiên cứu được tiến hành tại những cơ sở này có thể tạo điều kiện để các công nghệ sinh học tiên tiến của Mỹ bị chuyển giao cho quân đội Trung Quốc, qua đó hỗ trợ các chương trình nghiên cứu và phát triển công nghệ sinh học phục vụ mục đích quân sự.

“Mặc dù hiện chưa có bằng chứng cho thấy các công ty liên quan đã có hành vi bất hợp pháp hoặc sai trái, nhưng việc tiến hành thử nghiệm lâm sàng tại Trung Quốc, đặc biệt là ở Tân Cương và các bệnh viện của quân đội Trung Quốc, khiến các doanh nghiệp Mỹ phải đối mặt với những rủi ro nghiêm trọng về đạo đức và an ninh. Ngay cả khi thực hiện các biện pháp thẩm định nghiêm ngặt nhất, những rủi ro này vẫn có thể không được loại bỏ hoàn toàn.”

Chính sách thay đổi và trường hợp của Pfizer

Trong thư gửi Pfizer, ông Moolenaar cho biết ông được biết công ty này sẽ không tiếp tục tài trợ các thử nghiệm lâm sàng tại Tân Cương và các bệnh viện có liên hệ với quân đội Trung Quốc trong tương lai, đồng thời hoan nghênh quyết định này.

Ông cũng yêu cầu Pfizer giải thích chi tiết quá trình đánh giá rủi ro nội bộ dẫn đến quyết định trên, cũng như tác động của quyết định này đối với quan hệ hợp tác giữa Pfizer và các công ty công nghệ sinh học Trung Quốc.

Song song với đó, sức ép lập pháp tại Mỹ cũng đang gia tăng.

Ông Moolenaar đã thúc đẩy bổ sung một điều khoản vào dự luật phân bổ ngân sách Bộ Nông nghiệp năm tài khóa 2027, theo đó Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) sẽ không được tiếp nhận, xem xét hoặc sử dụng dữ liệu từ các địa điểm thử nghiệm lâm sàng tại Trung Quốc.

Để tăng sức cạnh tranh, chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng đang thúc đẩy rút ngắn thời gian thử nghiệm lâm sàng trong nước.

FDA hiện xây dựng một chương trình thí điểm dành cho các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn I, với mục tiêu rút ngắn quy trình phát triển và phê duyệt thuốc tại Mỹ từ 6–12 tháng, qua đó củng cố vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực công nghệ sinh học.

Năm tập đoàn dược được yêu cầu nộp báo cáo trước ngày 17/7, bao gồm số lượng các thử nghiệm lâm sàng tại Trung Quốc, Tân Cương và các bệnh viện quân đội Trung Quốc; chính sách tuân thủ tiêu chuẩn thử nghiệm lâm sàng; quy trình thẩm định; tần suất kiểm tra cơ sở nghiên cứu; các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và dữ liệu nhạy cảm; đồng thời công khai mọi thỏa thuận cấp phép, đầu tư cổ phần hoặc liên doanh với các công ty công nghệ sinh học Trung Quốc kể từ năm 2020.