Tòa án Peru: Chính phủ có quyền giám sát cảng Chancay do doanh nghiệp Trung Quốc sở hữu

Tòa án Peru hôm thứ Tư (1/7) phán quyết rằng chính phủ được quyền giám sát một cảng do doanh nghiệp Trung Quốc sở hữu gần thủ đô Lima, một động thái được xem là thắng lợi ngoại giao của Mỹ trong nỗ lực kiềm chế ảnh hưởng ngày càng tăng của Bắc Kinh tại Mỹ Latinh.

Tòa đảo ngược phán quyết trước đó

Phán quyết mới đã đảo ngược một quyết định hồi tháng 1 năm nay, khi một tòa án tuyên rằng cảng Chancay nằm trên bờ Thái Bình Dương được miễn một phần sự giám sát của Cơ quan quản lý đầu tư vào hạ tầng giao thông vận tải (Ositran) – cơ quan phụ trách giám sát các dự án hạ tầng giao thông của Peru.

Sau khi Ositran kháng cáo, tòa án Peru hôm thứ Tư kết luận rằng dù cảng do tư nhân xây dựng và vận hành, nhưng đây là cảng sử dụng công cộng, nên theo luật, cơ quan quản lý nhà nước có quyền điều tiết, thanh tra và xử phạt doanh nghiệp khai thác.

Cảng Chancay hiện do COSCO Shipping Ports điều hành. Trước đó, COSCO lập luận rằng cảng hoàn toàn được xây dựng bằng vốn tư nhân, không theo mô hình nhượng quyền của nhà nước nên không thuộc diện chịu giám sát. Doanh nghiệp Trung Quốc này vẫn còn khả năng tiếp tục kháng cáo.

Trong thời gian gần đây, cảng do doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư này đã trở thành tâm điểm cạnh tranh địa chính trị. Quan chức Mỹ cảnh báo Peru đang “đánh mất chủ quyền” và khiến toàn bộ Tây bán cầu đối mặt với rủi ro.

Quy mô cảng và bối cảnh địa chính trị

Cảng Chancay nằm cách Lima khoảng 78 km về phía bắc, là cảng nước sâu tự nhiên, do Tập đoàn Vận tải Viễn dương Trung Quốc (COSCO) cùng công ty khai khoáng Sociedad Minera Volcan của Peru hợp tác phát triển.

Dự án có tổng vốn đầu tư khoảng 1,3 tỷ USD, được khánh thành cuối năm 2024 và chính thức vận hành thương mại từ giữa năm 2025, với công suất thiết kế 1 triệu TEU mỗi năm. Cảng được kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển đường biển giữa Mỹ Latinh và châu Á.

Theo COSCO Shipping Ports Chancay, trong năm đầu vận hành cảng đã xử lý hơn 500.000 TEU, với tổng sản lượng hàng hóa khoảng 2,4 triệu tấn; riêng 5 tháng đầu năm 2026, số lượt tàu cập cảng tăng 44% và sản lượng hàng hóa tăng 74% so với cùng kỳ năm trước.

Hiện Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Peru, trong khi Mỹ đứng thứ hai.

Phản ứng của Mỹ và các động thái ngoại giao

Phán quyết trước đây của tòa án Peru từng khiến chính quyền Trump lo ngại, khi Washington cho rằng việc hạn chế vai trò của cơ quan quản lý sẽ làm suy yếu chủ quyền của Peru đối với cảng chiến lược này.

Cục Các vấn đề Tây bán cầu thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ hồi tháng 2 đăng trên X rằng “cái giá phải trả cho nguồn vốn rẻ từ Trung Quốc là chủ quyền bị xói mòn”. Một số nghị sĩ Mỹ cũng cảnh báo cảng Chancay có tiềm năng “lưỡng dụng quân sự – dân sự” và có thể trở thành mối đe dọa an ninh trực tiếp đối với Tây bán cầu.

Sau phán quyết mới của tòa, Đại sứ Mỹ tại Peru Bernie Navarro bày tỏ hoan nghênh. Hồi tháng trước, ông lần đầu tới thăm cảng Chancay và tặng lực lượng hải quan Peru hai thiết bị soi chiếu hàng hóa.

Đầu tuần này, ông Navarro cùng Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã gửi lời chúc mừng bà Keiko Fujimori – chính khách theo đường lối bảo thủ – đắc cử tổng thống Peru, đồng thời cho biết chính quyền Trump mong muốn tăng cường hợp tác với Peru trong lĩnh vực an ninh khu vực và thương mại.