Tranh cãi quanh Nvidia phủ bóng quan hệ Mỹ – Trung

Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue hôm thứ Tư (11/11) cho biết quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh đang “gập ghềnh”, viện dẫn tranh cãi an ninh liên quan đến CEO Nvidia Jensen Huang và việc đất hiếm từ Trung Quốc chậm giao suốt nhiều tháng. Ông đưa ra phát biểu này trước cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình.

“Vụ việc ở Nvidia là thêm một lời nhắc rằng chúng ta phải luôn cẩn trọng”, ông Perdue nói với Bloomberg Television tại hội nghị Citi China Conference ở Thượng Hải.

“An ninh quốc gia là một phần của cuộc đối thoại kinh tế này, bởi an ninh kinh tế chính là an ninh quốc gia”, ông nói. “Vì thế, những gì chúng tôi làm với Trung Quốc lúc này đang gập ghềnh”.

Cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập dự kiến diễn ra một tuần sau đó, tại hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) ở Thâm Quyến, Trung Quốc, ngày 18–19/11. Hai chính phủ đã gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại, song vẫn còn bất đồng về khoáng sản thiết yếu và công nghệ tiên tiến.

Đất hiếm vẫn chậm giao dù đã đình chiến thương mại

Ông Perdue cho biết các công ty Mỹ vẫn đang chờ những lô hàng vật liệu thiết yếu từ Trung Quốc, trong đó có các nguyên tố đất hiếm.

“Chúng tôi đã chờ nhiều tháng để nhận một số nguyên tố rất quan trọng, vốn được dùng trong trung tâm dữ liệu, sản xuất động cơ máy bay và nhiều lĩnh vực khác”, ông nói.

Trước đó, Bắc Kinh đã gia hạn việc tạm dừng một số biện pháp hạn chế xuất khẩu đến ngày 10/1/2027.

Lệnh tạm dừng áp dụng cho các biện pháp ban hành hồi tháng 10/2025, còn những hạn chế áp lên 7 nguyên tố đất hiếm từ tháng 4/2025 vẫn có hiệu lực.

Đất hiếm là nhóm kim loại dùng để chế tạo nam châm mạnh và các linh kiện khác cần cho đồ điện tử, thiết bị quân sự và sản xuất công nghệ cao. Trung Quốc chi phối khâu chế biến nhiều loại vật liệu này, khiến các nhà sản xuất Mỹ phụ thuộc nặng nề vào nguồn cung từ Trung Quốc.

Dù một số hạn chế xuất khẩu được tạm dừng, các công ty chưa chắc sẽ nhận được hàng ngay. Trung Quốc vẫn kiểm soát xuất khẩu các loại đất hiếm khác, còn Washington tiếp tục thúc ép Bắc Kinh thực hiện các cam kết thương mại đã đưa ra trước đó.

Hôm thứ Sáu (6/11), Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã nêu vấn đề này trong cuộc điện đàm với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong.

Ông Greer kêu gọi Trung Quốc có hành động cụ thể để thực hiện các cam kết trước đó về việc mua nông sản, cũng như về đất hiếm và các khoáng sản thiết yếu khác.

Tranh cãi quanh Nvidia làm dấy lên lo ngại an ninh

Ông Perdue cũng đề cập đến tranh cãi xoay quanh ông Jensen Huang, CEO của Nvidia. Bộ xử lý tiên tiến của hãng chip Mỹ này giữ vai trò trung tâm trong việc phát triển trí tuệ nhân tạo (AI).

Ông Huang đã thừa nhận không chung thủy với vợ, sau khi có tin ông ngoại tình với nữ doanh nhân Alice Huang. Bà Alice Huang bị giới chức tình báo Mỹ nghi có liên hệ với tình báo Trung Quốc, The Epoch Times cho biết. Đến nay chưa có cơ quan nào của Mỹ công khai xác định bà từng làm việc cho tình báo Trung Quốc.

Hôm Chủ nhật (8/11), hội đồng quản trị Nvidia thông báo mở cuộc điều tra độc lập, sau các bản tin nói rằng một chiến dịch tình báo nước ngoài đã nhắm vào CEO của hãng.

Hội đồng quản trị cho biết không có lý do để tin rằng an ninh quốc gia hay thông tin độc quyền của Nvidia bị xâm phạm. Hai ngày sau, các thành viên độc lập trong hội đồng quản trị đã thuê cựu công tố viên liên bang Joon H. Kim cùng công ty luật của ông tiến hành cuộc điều tra.

Bắc Kinh bác bỏ các cáo buộc gián điệp. Tại cuộc họp báo hôm thứ Ba (10/11), người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn gọi các cáo buộc này là thiếu căn cứ.

Tại Singapore, Bộ Nội vụ phủ nhận các tin tức nói rằng nhà chức trách nước này từng điều tra nghi vấn bà Alice Huang có liên hệ với tình báo. Bộ này cho biết chưa từng có cuộc điều tra nào như vậy đối với bà.

Các cáo buộc cũng khiến Quốc hội Mỹ vào cuộc xem xét. Hôm thứ Năm (5/11), chủ tịch của 3 ủy ban Hạ viện, đều thuộc Đảng Cộng hòa, đề nghị ông Huang trình bày trong một cuộc họp kín vào ngày 18/11 về những lần tiếp xúc với bà Alice Huang và các biện pháp của Nvidia nhằm phòng chống gián điệp nước ngoài.

Các nghị sĩ này cho rằng cuộc họp là cần thiết để xác định an ninh quốc gia Mỹ có gặp rủi ro hay không, nhất là khả năng Trung Quốc tiếp cận công nghệ và thông tin nhạy cảm của Mỹ.