UANI: Tàu nhỏ Iran lách phong tỏa Mỹ, đưa LPG qua Biển Đông sang Trung Quốc

Tổ chức UANI quay được cảnh một tàu nhỏ chở khoảng 500.000 thùng khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) của Iran ngoài khơi Malaysia, cho biết tàu đã lách phong tỏa Mỹ, đi qua Biển Đông rồi dỡ hàng tại Trung Quốc.

Tổ chức United Against Nuclear Iran (UANI) cho biết tàu SOGL nạp LPG tại cảng Assaluyeh của Iran hồi cuối tháng 8, lách vòng phong tỏa của Mỹ hôm 1/9, rồi di chuyển hàng nghìn dặm đến một khu neo đậu ngoài khơi Malaysia.

Tại đây, nhóm của UANI quay được cảnh con tàu nhận nhiên liệu và các dịch vụ khác ngay trên biển. Đoạn video được chia sẻ độc quyền với Fox News Digital.

Bà Jemima Shelley, chuyên viên phân tích cấp cao của UANI, nói đoạn video cho thấy “một số tàu vẫn tìm được cách vượt qua vòng phong tỏa trên biển của Mỹ”.

Bà cho biết phần lớn tàu không lọt được. “Nhưng từ khi phong tỏa được áp lại vào giữa tháng 7, chúng tôi chỉ thấy 9 tàu chở dầu nhỏ vượt phong tỏa thành công và rời vịnh Oman với dầu hay LPG trên tàu.”

Khu neo đậu ngoài khơi Malaysia

Tâm điểm của đường dây là khu neo đậu Eastern Outer Port Limits (EOPL), cách bờ biển Malaysia khoảng 70 km. Bà Shelley cho biết nơi này đã trở thành điểm trung chuyển then chốt cho hoạt động buôn bán năng lượng bị trừng phạt giữa Iran và Trung Quốc.

Tại EOPL, các tàu có thể chờ ngoài khơi, nhận tiếp tế và chuyển hàng từ tàu này sang tàu khác (sang mạn). Trong khi hải quân Mỹ tuần tra ở vùng biển gần Iran, khu neo đậu này trở thành điểm hỗ trợ hậu cần cho hàng năng lượng xuất khẩu của Iran.

UANI đã theo dõi hành trình của SOGL trước khi con tàu đến vùng biển Malaysia. “Ngày 16/9, UANI thuê một tàu tiếp tế và đi 100 hải lý (khoảng 185 km) vào khu neo đậu EOPL của Malaysia,” bà Shelley kể.

“Tại đây, chúng tôi tận mắt chứng kiến các hoạt động phi pháp của những tàu chở dầu thuộc ‘hạm đội ma’, cùng một số tàu hàng treo cờ Iran neo trong khu vực, trong đó có SOGL.” Bà mô tả SOGL là “một tàu chở dầu cỡ nhỏ loại Handymax, chở 500.000 thùng LPG của Iran”.

Video của UANI cho thấy tàu SOGL có mớn nước sâu do chở nặng, trong lúc được một tàu chở dầu nhỏ hơn tiếp nhiên liệu. Bà Shelley cho rằng nhà chức trách Malaysia dường như đang “làm ngơ” trước hoạt động ở khu neo đậu này.

“Đây là chuyện thường thấy ở khu neo đậu này,” bà nói. Theo bà, nơi đây không chỉ là chỗ sang mạn giữa các tàu: tàu “hạm đội ma” và một số tàu hàng neo ở đây còn cần nhiều dịch vụ khác, như thực phẩm, hậu cần hay nhiên liệu.

EOPL cách Iran khoảng 10 ngày đến 2 tuần hành trình. Bà gọi đây là “mắt xích then chốt trong hoạt động buôn bán dầu của Iran sang Trung Quốc”: tàu treo cờ Iran và tàu “hạm đội ma” nạp dầu thô ở Iran, chạy về phía đông tới khu neo đậu này, rồi thường sang mạn với chiếc tàu cuối cùng đi Trung Quốc.

Khu neo đậu này cũng thường được dùng làm kho chứa nổi, giúp Iran duy trì hoạt động xuất khẩu trong một thời gian sau khi Mỹ tái áp đặt phong tỏa hồi tháng 7, bà Shelley nhận định. Bà cho biết từ khi phong tỏa được thực thi, lượng dầu Iran lưu trữ trên các kho nổi đã giảm xuống còn “từ 0 đến 7 triệu thùng”.

“Sau chuyến đi của UANI, điều thú vị là tàu chở LPG cỡ nhỏ SOGL không sang mạn mà đi về phía bắc, tiến vào Biển Đông, rồi dỡ số LPG của Iran tại Cảng Tân Châu (XinZhou) ở Trung Quốc,” bà Shelley nói.

Phong tỏa chặn được dầu thô, tàu nhỏ vẫn lọt

Mỹ lần đầu áp đặt lệnh phong tỏa trên biển đối với các cảng Iran hôm 13/4, tạm dỡ bỏ vào giữa tháng 6, rồi tái áp đặt hôm 14/7 sau khi đàm phán ngoại giao đổ vỡ. Chiến dịch này đã ngăn chặn phần lớn hoạt động xuất khẩu dầu thô của Iran, khiến Tehran mất một nguồn thu lớn trong lúc nước này chịu sức ép kinh tế nặng nề.

“Phong tỏa của Mỹ thành công vượt trội trong việc ngăn các tàu chở dầu và sản phẩm hóa dầu của Iran rời vịnh Oman,” bà Shelley nói. Bà cho biết từ khi phong tỏa được áp lại, “chưa có lô dầu thô nào của Iran rời đi và xuất khẩu thành công, đây là sức ép kinh tế rất lớn đối với chế độ Iran”. Chỉ có “một số tàu chở dầu nhỏ tranh thủ cơ hội” là lọt qua được.

Theo bà Shelley, Mỹ chủ yếu nhắm vào dầu thô và các tàu chở dầu rất lớn, loại thường chở “2 triệu thùng dầu thô Iran”.

LPG là hỗn hợp hydrocarbon dễ cháy, chủ yếu gồm propane và butane, dùng để sưởi ấm, nấu ăn, làm nhiên liệu cho phương tiện giao thông và phục vụ sản xuất công nghiệp. “LPG có nhiều rủi ro,” bà Shelley nói. Bà giải thích rằng cách làm đầu tiên của lực lượng phong tỏa là tìm cách buộc tàu quay đầu, và đây là biện pháp chính.

“Tuy nhiên, đôi khi họ phải dùng vũ lực, và với loại hàng dễ cháy nổ hơn nhiều như LPG thì việc này cực kỳ rủi ro.”

Hôm 10/10, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết tiêm kích Mỹ đã bắn hỏng đuôi tàu hàng Ocean Molica tại vịnh Oman, sau khi tàu này rời một cảng Iran và phớt lờ nhiều lần cảnh báo.

Bà Shelley cho biết các tàu nhỏ lợi dụng chính khó khăn của lực lượng phong tỏa khi gặp hàng LPG, và dùng các thủ đoạn quen thuộc của “hạm đội ma” Iran: “Họ sẽ tắt AIS. Họ thường treo cờ giả, nên đó là những con tàu hoàn toàn không có quốc tịch”.

Bộ phát AIS (Hệ thống Nhận dạng Tự động) truyền danh tính, vị trí và hướng đi của tàu cho các tàu khác và cơ quan hàng hải. Tắt thiết bị này khiến tàu khó bị theo dõi hơn.

Bà Shelley mô tả cách làm thường thấy: tàu nạp hàng, đi qua vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, rồi sang mạn ở vịnh Oman. Đó là “một lần sang mạn rất rủi ro vì hàng là LPG, không phải dầu thô”. Sau đó, tàu nhận LPG sẽ tìm cách lách phong tỏa.

Nhìn chung, quy mô dòng hàng này vẫn tương đối nhỏ so với lượng năng lượng Iran từng xuất khẩu trước đây.

Tàu bị Mỹ trừng phạt, Trung Quốc mua gần hết

Hôm 8/10, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) của Bộ Tài chính Mỹ đưa SOGL (số IMO 9208227) vào danh sách trừng phạt, với cáo buộc con tàu đã tham gia vận chuyển các sản phẩm dầu mỏ của Iran từ năm 2025.

Con tàu từng đăng ký dưới nhiều quốc kỳ, trong đó có Comoros và Zimbabwe. Hồ sơ trừng phạt gắn tàu với công ty Gravion Maritime Co.

Bà Shelley cho biết phần lớn các tàu này mang đặc trưng điển hình của tàu “hạm đội ma”: treo cờ giả và được điều hành qua “những công ty bình phong rất phức tạp”.

Trung Quốc là thị trường tiêu thụ chính đối với dầu và LPG xuất khẩu từ Iran, mang lại cho Tehran một nguồn thu quan trọng bất chấp lệnh trừng phạt và vòng phong tỏa của Mỹ.

“Nhiều năm qua, Trung Quốc chiếm 80% lượng hàng lỏng Iran xuất khẩu, và tỷ lệ này chỉ tăng thêm từ khi chiến tranh Iran bắt đầu. Giờ đây Trung Quốc nhập gần 100% lượng dầu và LPG Iran xuất khẩu,” bà Shelley nói.

Hệ thống buôn bán này giúp Iran lách các lệnh trừng phạt, cả của Mỹ lẫn OPEC, còn Trung Quốc thì mua được dầu và LPG Iran với giá chiết khấu rất sâu, bà nhận định.

Fox News Digital cho biết đã đề nghị CENTCOM bình luận.