Chính phủ đề xuất không truy cứu trách nhiệm hình sự với 6 trường hợp

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo nghị quyết là quy định 6 điều kiện để cơ quan tiến hành tố tụng xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người vi phạm. 

Chính phủ vừa trình Quốc hội Dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất cho phép không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Thay mặt Chính phủ trình bày dự thảo tại kỳ họp không thường lệ của Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết việc xây dựng nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ cán bộ dám làm vì lợi ích chung, đồng thời vẫn bảo đảm nguyên tắc xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, lãng phí và tiêu cực.

Theo dự thảo, chương về xử lý vi phạm pháp luật quy định 4 chính sách xử lý hình sự, gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự đối với trường hợp gặp rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự. Dự thảo cũng quy định trình tự, thủ tục tố tụng và thi hành án để triển khai các chính sách này.

Đối với chính sách không truy cứu trách nhiệm hình sự, dự thảo quy định cơ quan tiến hành tố tụng chỉ xem xét áp dụng khi người vi phạm đáp ứng đồng thời 6 điều kiện. Các điều kiện gồm: không tham nhũng; thực hiện vì lợi ích chung; hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội; không còn khiếu nại, tố cáo hoặc đã giải quyết dứt điểm; không gây thất thoát, lãng phí tài sản hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả; đồng thời đã khai rõ sự việc và góp phần hiệu quả vào việc phát hiện, xử lý tội phạm.

Dự thảo nghị quyết cũng đề xuất loại trừ trách nhiệm hình sự đối với trường hợp phát sinh rủi ro, thiệt hại trong quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nếu người thực hiện đã tuân thủ đúng quy trình, quy định và áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa theo yêu cầu. Đối với hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng khoa học, công nghệ, việc loại trừ trách nhiệm hình sự sẽ được thực hiện theo các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự.

Bên cạnh đó, dự thảo xác định một số nguyên tắc cốt lõi trong xử lý vi phạm, gồm: khuyến khích và bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự và hành chính, coi xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng; đồng thời xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chính sách để tham nhũng, lãng phí hoặc trục lợi. Nghị quyết dự kiến có hiệu lực trong 3 năm kể từ ngày được thông qua.

Thẩm tra dự thảo, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết, cho rằng đây là cơ sở pháp lý để kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh khi một số quy định pháp luật chưa được sửa đổi, bổ sung. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục lượng hóa các tiêu chí áp dụng chính sách khoan hồng, thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm việc thực hiện khách quan, minh bạch và không bị lợi dụng.

Đối với quy định không truy cứu trách nhiệm hình sự, đa số ý kiến tán thành việc áp dụng đối với các trường hợp không tham nhũng, thực hiện vì lợi ích chung, hoạt động đã mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội, không còn khiếu nại, tố cáo và đã khắc phục toàn bộ hậu quả nếu có thiệt hại. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm”, nhằm tránh thu hẹp phạm vi áp dụng của chính sách khoan hồng và bảo đảm tính thống nhất trong thực tiễn.

Ngoài ra, một số ý kiến cũng đề nghị rà soát quy định về miễn trách nhiệm hình sự, làm rõ các tiêu chí liên quan đến mức độ vi phạm, lỗi, động cơ, nhân thân và khả năng tái phạm của người vi phạm để bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật. Bên cạnh đó, có ý kiến kiến nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế tha tù trước thời hạn có điều kiện, đồng thời tiếp tục hoàn thiện các quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và thi hành án nhằm bảo đảm tính khả thi khi nghị quyết được áp dụng trên thực tế.