ĐBQH tranh luận về đề xuất bỏ án tử hình với tội mua bán ma túy

Trong phiên thảo luận ngày 19/10, có ý kiến đề nghị giữ án tử hình với tội mua bán ma túy, trong khi một số đại biểu ủng hộ thu hẹp hình phạt này và chú trọng phân hóa vai trò của người phạm tội. 

• Đề xuất bỏ án tử hình với tội mua bán ma túy: Chính phủ đưa ra lý do gì?
• Chính phủ đề xuất bỏ hình phạt tử hình với 6 tội danh
• Bộ Công an đề xuất 7 tội mới, có tội xâm phạm dữ liệu cá nhân
• VKS đề nghị tử hình 9 bị cáo trong chuyên án ma túy VN10

Lo ngại mức hình phạt chưa tương xứng

Chiều 19/10, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi, dự thảo Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật Hình sự sửa đổi và dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự sửa đổi. Một trong những nội dung được quan tâm là đề xuất không còn áp dụng án tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) cho rằng cần xem xét kỹ phương án này, nhất là khi dự thảo vẫn giữ hình phạt tử hình đối với tội sản xuất trái phép chất ma túy.

Theo phân tích của ông Vũ, dự thảo điều chỉnh khung hình phạt đối với hành vi mua bán ma túy theo hướng không giới hạn khối lượng tối đa. Chẳng hạn, với heroin, mức từ 100 g đến dưới 3 kg được chuyển thành từ 100 g trở lên, với hình phạt cao nhất là tù chung thân.

Điều này đồng nghĩa người mua bán 100 g heroin và người giao dịch hàng trăm kg có thể cùng thuộc một khung hình phạt cao nhất. Trong khi đó, người sản xuất trái phép từ 3 kg heroin trở lên vẫn có thể bị tuyên án tử hình.

Đại biểu cho rằng sự khác biệt này cần được lý giải thỏa đáng, bởi ma túy sau khi sản xuất vẫn phải qua khâu mua bán để đến tay người sử dụng.

Ông Vũ cũng lưu ý quy định về hình phạt đối với tội mua bán ma túy mới được điều chỉnh từ ngày 1/7/2025. Theo ông, cần có báo cáo cụ thể về số bản án tử hình đã giảm, cũng như tình hình các vụ án có khối lượng ma túy từ 3 kg trở lên, trước khi quyết định thay đổi chính sách.

Từ thực tiễn tại Quảng Trị, đại biểu cho biết các đường dây ma túy xuyên quốc gia vẫn hoạt động bất chấp mức hình phạt nghiêm khắc. Ông lo ngại việc bỏ án tử hình có thể làm giảm sức răn đe trong bối cảnh loại tội phạm này còn diễn biến phức tạp.

Đề nghị đánh giá kỹ với các đường dây quy mô lớn

Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang đồng tình với việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, nhưng cho rằng cần đánh giá thận trọng đối với tội mua bán ma túy, đặc biệt là những đường dây xuyên quốc gia có tổ chức và quy mô lớn.

Theo ông Quang, hậu quả của ma túy không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người sử dụng mà còn kéo theo nhiều vấn đề về an ninh, trật tự và đời sống xã hội.

Ông đề nghị xem xét đầy đủ hiệu quả phòng ngừa của từng phương án hình phạt, đồng thời phân định rõ trách nhiệm hình sự theo vai trò và mức độ tham gia của mỗi người. Người tổ chức đường dây cần được phân biệt với người chỉ hỗ trợ ở vị trí thứ yếu hoặc tích cực hợp tác với cơ quan chức năng.

Đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Cần Thơ) cũng cho rằng cần cân nhắc đề xuất bỏ án tử hình đối với hành vi mua bán trái phép chất ma túy có khối lượng đặc biệt lớn. Theo bà, lượng ma túy lớn có thể được phân phối qua nhiều nơi, gây hậu quả kéo dài đối với người sử dụng, gia đình và xã hội, đồng thời tạo điều kiện cho những hành vi phạm tội khác.

Bà đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu một khung hình phạt riêng đối với những trường hợp có khối lượng ma túy vượt xa các ngưỡng thông thường, bảo đảm mức xử lý phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi.

Có ý kiến ủng hộ bỏ án tử hình

Ở chiều ngược lại, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ, ủng hộ đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Theo ông Tuấn, việc áp dụng mức án cao nhất có thể khiến người tham gia các đường dây ma túy chống trả đến cùng vì cho rằng không còn cơ hội sống. Điều này làm tăng nguy hiểm cho lực lượng chức năng và gây khó khăn khi mở rộng điều tra, nhất là với các đường dây hoạt động từ nước ngoài.

Ông cũng cho rằng việc điều chỉnh hình phạt có thể hỗ trợ quá trình hợp tác quốc tế, tương trợ tư pháp và phối hợp điều tra các vụ án ma túy xuyên quốc gia.

Đại biểu Nguyễn Thanh Liêm, Giám đốc Công an tỉnh Quảng Trị, cho biết ban đầu ông cũng băn khoăn với đề xuất này. Tuy nhiên, khi xem xét từ nhiều góc độ, ông cho rằng cần quan tâm đồng thời đến việc xử lý tội phạm và phòng ngừa từ sớm.

Theo ông Liêm, trong một số đường dây, người tổ chức và điều hành ở nước ngoài chưa bị xử lý, trong khi người Việt Nam tham gia các khâu thực hiện có thể không giữ vai trò quyết định. Vì vậy, việc xác định trách nhiệm cần tính đến vị trí và mức độ tham gia của từng người.

Ông cũng nêu thực tế còn nhiều người bị tuyên án tử hình về tội mua bán trái phép chất ma túy nhưng chưa thi hành án. Việc quản lý những người này đặt ra nhiều yêu cầu đối với lực lượng chuyên trách.

Theo đại biểu Liêm, các chương trình phòng, chống ma túy, hướng tới xây dựng xã, phường và tỉnh không ma túy, cũng cần được chú trọng như một giải pháp lâu dài.

Tù chung thân không giảm án vẫn có tính nghiêm khắc cao

Đại biểu Trịnh Xuân An, hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, đồng tình với xu hướng giảm số tội danh có hình phạt tử hình, nhưng cho rằng cần phân tích riêng từng tội danh trước khi quyết định.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Trung Kiên, Phó Giám đốc Học viện An ninh nhân dân thuộc Bộ Công an, ủng hộ phương án thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong dự thảo.

Ông Kiên cho rằng việc điều chỉnh chính sách hình sự cần được xem xét trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội, nhận thức xã hội thay đổi và quá trình hội nhập quốc tế. Dù việc thu hẹp án tử hình có thể tạo thêm thách thức trong phòng, chống tội phạm, ông vẫn cho rằng cần cân nhắc lộ trình này.

Đại biểu cũng nhận định tù chung thân không được giảm án là hình phạt nghiêm khắc. Ông đồng tình với phương án dự thảo chỉ giữ hình phạt tử hình đối với bốn tội danh.

Những ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy đề xuất bỏ án tử hình với tội mua bán trái phép chất ma túy vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau. Các vấn đề được đặt ra gồm mức độ răn đe, tính tương xứng giữa các tội danh, khả năng điều tra đường dây xuyên quốc gia và việc phân định trách nhiệm của từng người tham gia.