Bộ Công an đề xuất 7 tội mới, có tội xâm phạm dữ liệu cá nhân

Nguyễn Quân
•
Thứ Sáu, 16/10/2026

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an soạn thảo đề xuất 7 tội mới, trong đó có tội xâm phạm dữ liệu cá nhân, mua bán trái phép tài khoản thanh toán. Nhiều tội về kinh tế bị tăng gấp đôi mức phạt do “biến động về giá cả”.

Phiên họp Ban soạn thảo, tổ biên tập dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) lần thứ hai, tháng 6/2026. (Ảnh: bocongan.gov.vn)

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) 2026 do Bộ Công an soạn thảo sẽ được trình tại Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa XVI, diễn ra từ ngày 17/10 đến 21/11 tới. Dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2015 (số 100/2015/QH13), vốn đã được sửa đổi, bổ sung bằng các luật số 12/2017/QH14, 59/2024/QH15 và 86/2025/QH15.

Bổ sung loạt tôi về xâm phạm dữ liệu cá nhân

Trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ Công an đề xuất bổ sung 3 tội danh mới liên quan đến dữ liệu cá nhân, gồm: Tội xâm phạm dữ liệu cá nhân (Điều 159a); Tội mua, bán trái phép dữ liệu cá nhân (Điều 159b); Tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân (Điều 159c).

Nhóm hành vi này được coi là nguồn phát sinh của nhiều loại tội phạm khác như: lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mở tài khoản ngân hàng, ví điện tử, tài khoản chứng khoán bằng thông tin giả, tổ chức đánh bạc, rửa tiền và quảng cáo, tiếp thị trái phép…

Các hành vi thu thập, xử lý, trao đổi, công khai, sử dụng trái phép hoặc cố ý làm lộ, làm mất dữ liệu cá nhân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, thay vì dữ liệu cá nhân chủ yếu được bảo vệ bằng chế tài hành chính hoặc dân sự như trước. Nếu được Quốc hội thông qua, đây sẽ là lần đầu tiên Bộ luật Hình sự có các tội danh riêng điều chỉnh trực tiếp hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân.

Đồng thời, Tội thu thập, tàng trữ, trao đổi, mua bán, tặng cho, cho mượn, cho thuê, công khai hóa trái phép thông tin về tài khoản thanh toán (Điều 291) được bổ sung mức phạt tiền lên tới 1 tỷ đồng, hoặc phạt tù 7 năm, đối với cá nhân nếu tặng cho, cho mượn, cho thuê từ 200 tài khoản trở lên.

Dự thảo bổ sung các tội danh về môi trường, quy định tại: Tội vi phạm quy định về xử lý chất thải thông thường và chất thải rắn sinh hoạt (Điều 235a). Mức phạt cao nhất đối với cá nhân lên tới 4 tỷ đồng hoặc phạt tù 7 năm, đối với pháp nhân thương mại lên tới 36 tỷ đồng hoặc đình chỉ 2 năm, nếu việc hoạt động có thể gây nguy hại cho tính mạng, sức khỏe của con người thì bị đình chỉ vĩnh viễn.

Bổ sung nhiều điểm về sử dụng nền tảng thương mại điện tử trong sản xuất, mua bán hàng giả

Dự thảo cũng đề xuất áp dụng trách nhiệm hình sự đối với hoạt động thương mại điện tử trong một số trường hợp vi phạm. Các điểm quy định việc sử dụng nền tảng thương mại điện tử, mạng viễn thông… được bổ sung vào Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193). Mức phạt tù cao nhất lên tới chung thân khi sử dụng các nền tảng thương mại điện tử có từ 300.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên trở lên để thực hiện hành vi phạm tội.

Tương tự, đối với Tội sản xuất, buôn bán lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, thức ăn dùng để chăn nuôi vi phạm quy định về chất lượng (Điều 193a), nếu sử dụng các nền tảng thương mại điện tử có từ 100.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên trở lên để phạm tội, bị khép vào khung phạt tù 7-12 năm.

Đối với Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194), chỉ cần sử dụng các nền tảng thương mại điện tử có từ 10.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên trở lên là bị khép vào khung phạt tù 5-12 năm, tù chung thân nếu sử dụng nền tảng thương mại điện tử có từ 300.000 tài khoản trở lên.

Dự thảo bổ sung Tội tàng trữ, lưu hành tiền giả (Điều 207a) với mức phạt tiền cao nhất 100 tỷ đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, phạt tù từ 10-15 năm.

Tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 300a), Tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 300b), Tội thành lập hoặc tham gia tổ chức tội phạm (Điều 318a) được bổ sung mới hoàn toàn, mức phạt tù từ 2-20 năm.

Đề xuất nâng gấp đôi mức phạt tiền ở nhiều tội kinh tế

Với nhóm tội phạm kinh tế, dự thảo vừa nâng ngưỡng giá trị thất thoát hoặc thiệt hại để truy cứu trách nhiệm hình sự, vừa tăng gấp đôi mức phạt tiền, cả khi phạt tiền là hình phạt chính lẫn hình phạt bổ sung.

Ở Tội buôn lậu (Điều 188), ngưỡng giá trị hàng hóa phạm pháp tăng từ 100 triệu lên 200 triệu đồng. Pháp nhân thương mại phạm tội này có thể bị phạt tiền tối đa 30 tỷ đồng.

Với Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm (Điều 190, 191), cá nhân phạm tội chịu mức phạt tiền từ 200 triệu đến 2 tỷ đồng, thay cho mức 100 triệu đến 1 tỷ đồng hiện nay. Mức phạt với pháp nhân thương mại tăng từ 300 triệu – 5 tỷ đồng lên 600 triệu – 10 tỷ đồng.

Ngưỡng truy cứu Tội trốn thuế (Điều 200) tăng từ 100 triệu lên 200 triệu đồng. Khung phạt tiền cao nhất lên đến 9 tỷ đồng với cá nhân và 20 tỷ đồng với pháp nhân thương mại.

Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (Điều 201) chỉ cấu thành khi người cho vay thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng, thay vì 30 triệu đồng như hiện nay. Ở khung 1, mức phạt tiền tăng từ 50 triệu – 200 triệu đồng lên 100 triệu – 400 triệu đồng.

Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí (Điều 219) và Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 222) cũng có ngưỡng thiệt hại tối thiểu tăng từ 100 triệu lên 200 triệu đồng.

Về sự thay đổi này, Bộ Công an lý giải mức phạt tiền trong nhiều tội danh của bộ luật hiện hành “chưa phù hợp với sự biến động về giá cả” so với năm 2015, với dẫn chứng mức lương cơ sở từ ngày 1/7/2013 đến tháng 4/2016 là 1,15 triệu đồng, nay là 2,53 triệu đồng (tăng gấp 2,2 lần). GDP bình quân đầu người năm 2015 ước đạt 45,7 triệu đồng, còn năm 2025 ước đạt 125,5 triệu đồng (tăng gấp 2,7 lần).

Bỏ án tử hình với 6 tội danh

Dự thảo giữ hình phạt tử hình với 4 tội danh, ít hơn 6 tội so với hiện nay.

Theo đề xuất, án tử hình sẽ bị bỏ ở 5 tội: Tội bạo loạn (Điều 112), Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142), Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251), Tội chống loài người (Điều 422) và Tội phạm chiến tranh (Điều 423). Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113) được nhập vào Tội khủng bố (Điều 299), nên cũng bớt đi một tội có án tử hình.

Các tội còn án tử hình là phản bội Tổ quốc (Điều 107), Giết người (Điều 123), Khủng bố (Điều 299) và Sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248).

Ngoài ra, quy định về áp dụng hình phạt tử hình cũng được sửa đổi, trong đó, không áp dụng hình phạt tử hình đối với “người chưa thành niên” thay cho “người dưới 18 tuổi” như quy định hiện hành. Đối với trường hợp phạm tội chưa đạt, nếu điều luật được áp dụng có quy định hình phạt cao nhất là tử hình thì áp dụng hình phạt tù không quá 20 năm hoặc tù chung thân trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng

Mở rộng hình phạt cải tạo không giam giữ

Dự thảo mở rộng việc áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ với 10 tội danh; trong đó có Tội loạn luân (Điều 184), Tội sản xuất, buôn bán lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, thức ăn dùng để chăn nuôi vi phạm quy định về chất lượng (Điều 193a), Tội trốn thuế (Điều 200), Tội tàng trữ, lưu hành tiền giả (Điều 207a), Tội khai thác thủy sản trái phép (Điều 242a)…

Cơ quan soạn thảo cho rằng cách làm này giúp người phạm tội ít bị ảnh hưởng về việc làm, thu nhập và quan hệ gia đình. Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định mới: người đang chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ mà cố ý vi phạm nghĩa vụ có thể bị Tòa án chuyển sang hình phạt tù.

Tại Kỳ họp thứ 2 tới đây, Bộ Công an có 7 dự án luật chủ trì soạn thảo được trình, trong đó có Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Luật Định danh và xác thực điện tử, Luật An ninh dữ liệu và Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).