Đề xuất cấm nâng khống giá thầu, chia nhỏ dự án để chỉ định thầu

Dự thảo Luật Đấu thầu sửa đổi bổ sung các hành vi bị cấm nhằm hạn chế tình trạng dàn xếp giá, chia nhỏ dự án để áp dụng chỉ định thầu và tăng khả năng phát hiện vi phạm.

• Bộ Y tế chỉ ra nhiều tồn tại trong đấu thầu tại Bệnh viện E

• Bà Nguyễn Thị Kim Tiến sai phạm nghiêm trọng tại dự án BV Bạch Mai, Việt Đức

• Cựu Giám đốc Sở GD&ĐT Thanh Hóa bị tuyên 4 năm tù

• Vì họ tiêu tiền “chùa”

Bổ sung các hành vi bị cấm trong đấu thầu

Sáng 23/10/2026, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng, trình Quốc hội dự án Luật Đấu thầu sửa đổi tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

Dự thảo gồm 8 chương, 59 điều, hướng đến đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian thực hiện dự án, tăng phân cấp và hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.

Một nội dung đáng chú ý là đề xuất bổ sung hành vi dàn xếp, thỏa thuận nhằm nâng khống giá gói thầu, dự toán; chia nhỏ dự án hoặc dự toán mua sắm để áp dụng hạn mức chỉ định thầu. Các hành vi thông thầu, gian lận, thiếu công bằng và minh bạch cũng được rà soát, làm rõ.

Dự thảo đồng thời chỉnh lý quy định về chuyển nhượng thầu, trong đó xác định cụ thể hơn việc sử dụng nhà thầu phụ không hợp pháp và trách nhiệm của nhà thầu đối với phần việc đã cam kết với chủ đầu tư.

Những nội dung này hiện vẫn nằm trong dự thảo trình Quốc hội xem xét, chưa phải toàn bộ các quy định đã có hiệu lực.

Đề xuất bổ sung biện pháp xử lý và giám sát

Ngoài việc xác định rõ hành vi bị cấm, dự thảo đề xuất phân định thẩm quyền cấm tham gia đấu thầu giữa người có thẩm quyền với chủ đầu tư, bên mời thầu.

Các biện pháp xử lý được đề cập gồm công khai thông tin vi phạm, đánh giá uy tín và khóa chức năng hoặc tài khoản trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Cơ chế giám sát cũng được đề xuất chuyển theo hướng khai thác dữ liệu, thống kê và phân tích trên hệ thống điện tử để nhận diện sớm nguy cơ vi phạm. Bên cạnh giám sát thường xuyên, dự thảo bổ sung việc giám sát theo từng vụ việc, tập trung vào những lĩnh vực, nội dung trọng điểm và kết quả đầu ra.

Đối với giải quyết kiến nghị về kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, dự thảo đề xuất tiếp nhận thông qua chủ đầu tư, bên mời thầu hoặc Hội đồng giải quyết kiến nghị, thay vì thông qua người có thẩm quyền. Cơ chế xử lý kiến nghị liên quan hồ sơ mời thầu cũng được đề xuất thay bằng việc làm rõ, kết hợp cảnh báo, giám sát và xử lý trên hệ thống điện tử.

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ thời điểm xác định vi phạm

Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan này thống nhất về sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu. Tuy nhiên, các quy định về hành vi bị cấm cần tiếp tục được rà soát để xác định rõ chủ thể, hành vi vi phạm và bảo đảm xử lý đầy đủ các trường hợp thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích, làm lộ bí mật nhà nước.

Một vấn đề được lưu ý là quy định cấm tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn nếu dẫn đến nợ đọng. Nếu chỉ xem xét vi phạm sau khi nợ đọng phát sinh, việc phòng ngừa và xử lý có thể gặp khó khăn.

Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị xác định rõ hành vi bị cấm ngay tại thời điểm thực hiện, đồng thời quy định cụ thể các trường hợp được tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định nguồn vốn, nhất là đối với gói thầu khẩn cấp, cấp bách và đấu thầu trước.

Về hình thức lựa chọn nhà thầu, cơ quan thẩm tra cơ bản thống nhất với phương án hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu và bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh. Tuy nhiên, đấu thầu rộng rãi vẫn cần được xác định là hình thức chủ yếu; điều kiện và giới hạn áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng và các trường hợp đặc biệt phải được quy định rõ để tránh thu hẹp cạnh tranh.

Đề xuất đơn giản hóa thủ tục, bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh

Bên cạnh các nội dung liên quan đến xử lý vi phạm, dự thảo đề xuất lược bỏ một số thủ tục trung gian như sơ tuyển, mời quan tâm, kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu và phương thức hai giai đoạn.

Một hình thức mới được đề xuất là đàm phán cạnh tranh đối với những gói thầu mà chủ đầu tư chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu. Dự thảo cũng bổ sung trường hợp đặt hàng sản phẩm, hàng hóa từ kết quả nghiên cứu và phát triển công nghệ cao, công nghệ chiến lược.

Đối với mua sắm thiết bị y tế, dự thảo đề xuất áp dụng đàm phán giá trong trường hợp chỉ có một hoặc hai chủng loại thiết bị đáp ứng nhu cầu chuyên môn của cơ sở y tế.

Cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính cũng trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư. Dự thảo này đề xuất thêm bốn hình thức hỗ trợ đầu tư, gồm hỗ trợ phát triển chuỗi cung ứng; hỗ trợ sản xuất sản phẩm công nghệ cao; hỗ trợ đầu tư tạo tài sản cố định; hỗ trợ hợp tác, liên kết giữa doanh nghiệp với cơ sở giáo dục và tổ chức khoa học, công nghệ.

Các đề xuất đang được Quốc hội xem xét, cho ý kiến. Việc hoàn thiện quy định về hành vi bị cấm, trách nhiệm của các bên và cơ chế giám sát sẽ là những nội dung quan trọng trong quá trình xây dựng luật sửa đổi.