Dự thảo mới: Mỗi cây xăng có thể bán một mức giá khác nhau

Theo dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay, thay vào đó doanh nghiệp được tự quyết định giá bán. Khi đó, mỗi cây xăng có thể áp dụng mức giá khác nhau và giá có thể thay đổi nhiều lần trong ngày.

Doanh nghiệp được tự quyết giá bán

Ngày 30/9, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị lấy ý kiến dự thảo nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Đây là phiên bản thứ 14 của dự thảo, được hoàn thiện sau 4 lần xin ý kiến thành viên Chính phủ. 

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở cơ chế điều hành giá.

Theo phương án đang được đề xuất, Nhà nước không còn công bố giá cơ sở định kỳ. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối hoạt động độc lập sẽ được tự quyết định, công bố và kê khai giá bán. 

Công thức giá bán lẻ dự kiến gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các khoản thuế.

Trong đó, giá mua và chi phí tạo nguồn được xác định theo thực tế kinh doanh, còn lợi nhuận do doanh nghiệp quyết định. Chi phí kinh doanh định mức vẫn thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước. 

Giá xăng có thể khác nhau giữa các cửa hàng

Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, nếu cơ chế mới được áp dụng, giá xăng dầu sẽ do thị trường và doanh nghiệp quyết định.

Khi đó, mỗi cây xăng có thể áp dụng một mức giá, mỗi thương nhân đầu mối hoặc hệ thống phân phối cũng có thể đưa ra mức giá khác nhau. 

Điều này cũng đồng nghĩa giá bán tại một cửa hàng có thể thay đổi trong ngày. Chẳng hạn, doanh nghiệp có thể tăng giá vào buổi sáng rồi điều chỉnh giảm vào buổi chiều nếu thay đổi chính sách giá. 

Với những địa bàn xa cảng hoặc kho, thương nhân đầu mối được quyết định giá bán cao hơn để bù đắp chi phí phát sinh hợp lý, nhưng mức chênh dự kiến không vượt quá 2% so với giá công bố cùng thời điểm. 

Người mua có thể phải chủ động so sánh giá

Khi giá không còn được điều chỉnh đồng loạt theo một mức giá cơ sở, người tiêu dùng sẽ có thêm lựa chọn giữa các cửa hàng và hệ thống bán lẻ.

Theo cơ quan quản lý, doanh nghiệp có chi phí thấp, tổ chức nguồn hàng tốt và vận hành hiệu quả có thể chủ động giảm giá để thu hút khách hàng. Tuy nhiên, dự thảo cũng đặt ra khả năng xuất hiện chênh lệch giá giữa các khu vực, đặc biệt tại nơi có ít doanh nghiệp hoặc ít cửa hàng bán lẻ. 

Khi đó, người mua sẽ phải quan tâm nhiều hơn đến giá niêm yết tại từng cửa hàng thay vì dựa vào một mặt bằng giá tương đối đồng nhất như cơ chế hiện nay.

Doanh nghiệp phải công bố và kê khai giá

Việc trao quyền quyết định giá không đồng nghĩa doanh nghiệp được tự ý thay đổi giá mà không có nghĩa vụ thông tin.

Theo dự thảo, doanh nghiệp phải công bố giá trước thời điểm điều chỉnh, thực hiện kê khai trong một ngày làm việc và kết nối dữ liệu giá với cơ quan quản lý. 

Chi phí kinh doanh định mức vẫn do Nhà nước quản lý. Bộ Công Thương dự kiến công bố mức khởi điểm; hằng năm doanh nghiệp tự điều chỉnh theo biến động của chỉ số giá tiêu dùng. Định kỳ 3 năm, Bộ Công Thương rà soát và công bố lại dựa trên báo cáo kiểm toán độc lập. 

Doanh nghiệp đề nghị làm rõ cách xác định giá

Tại hội nghị, đại diện PVOIL cho biết doanh nghiệp sẵn sàng thực hiện trách nhiệm tạo nguồn, duy trì mạng lưới và bảo đảm cung ứng xăng dầu, kể cả tại vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

PVOIL đề nghị cho phép các công ty con, chi nhánh trong cùng hệ thống được mua bán, điều chuyển hàng hóa với nhau để cân đối nguồn giữa các khu vực, giảm chi phí vận chuyển. 

Trong khi đó, đại diện Petrolimex đề nghị bỏ điều kiện thương nhân đầu mối phải có ít nhất 40 thương nhân phân phối thuộc hệ thống. Đại diện doanh nghiệp cho rằng với phương án cho phép thương nhân phân phối mua hàng từ nhiều đầu mối, việc xác định một thương nhân phân phối thuộc riêng hệ thống nào sẽ khó thực hiện. 

Petrolimex cũng đề nghị làm rõ thời điểm dùng để so sánh giá bán của thương nhân phân phối với giá của thương nhân đầu mối.

Theo doanh nghiệp, các đầu mối có thể tự quyết định và điều chỉnh giá ở những thời điểm khác nhau. Điều này có thể khiến một thương nhân phân phối đang bán mức giá phù hợp tại thời điểm công bố sau đó trở thành bên có giá cao khi đầu mối thay đổi giá. 

Nhà nước vẫn có công cụ bình ổn khi giá biến động lớn

Dự thảo không đồng nghĩa với việc Nhà nước rút khỏi điều hành thị trường xăng dầu.

Theo phương án được đưa ra, cơ chế bình ổn có thể được kích hoạt khi giá tăng hoặc giảm liên tục trong 1-4 tuần, hoặc biến động cộng dồn khoảng 15-20% trong thời gian ngắn và gây tác động lớn đến kinh tế – xã hội. 

Khi đó, Bộ Công Thương phối hợp Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ quyết định chủ trương, biện pháp và thời gian bình ổn.

Các công cụ có thể được sử dụng gồm tổng nguồn tối thiểu, dự trữ lưu thông, dự trữ quốc gia, thuế, chính sách tài chính – tiền tệ và Quỹ bình ổn giá nếu có. Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước có thể điều hành giá xăng dầu trong một khoảng thời gian nhất định. 

Đại diện Petrolimex đề nghị làm rõ hơn ngưỡng kích hoạt cơ chế bình ổn khi giá biến động trong khoảng 15-20%, nhằm hạn chế cách hiểu khác nhau khi thực hiện. 

Hiện các nội dung trên mới nằm trong dự thảo nghị định và đang được lấy ý kiến, chưa phải quy định đã có hiệu lực. Các vấn đề tác động đến thị trường, doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ tiếp tục được đánh giá trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.