Bộ Ngoại giao Úc: Trung Quốc có quyền lập trạm trong vùng Nam Cực Úc

Bộ Ngoại giao Úc hôm thứ Tư (28/10) bác bỏ ý kiến coi đường băng của Trung Quốc trong Lãnh thổ Nam Cực thuộc Úc là sự xâm nhập, viện dẫn Hiệp ước Nam Cực cho phép các nước thành viên lập trạm tại đây.

Tại phiên chất vấn ngân sách (Senate Estimates) của Thượng viện Úc hôm thứ Tư (28/10), Thượng nghị sĩ Đảng Tự do Jessica Collins đặt câu hỏi về một đường băng phục vụ trạm Trung Sơn của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ). Trạm này nằm cách trạm Davis của Úc khoảng 109 km.

Bà Collins cho biết đường băng này đã được cơ quan hàng không dân dụng của Liên Hợp Quốc cấp mã hàng không quốc tế vào năm 2024. Bà cũng nhắc đến thông tin Trung Quốc đã xây thêm hai đường băng khác trong lãnh thổ của Úc.

Nữ thượng nghị sĩ hỏi Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT) đã nêu những “sự xâm nhập vào lãnh thổ của chúng ta” này với Bắc Kinh hay chưa.

“Tôi sẽ không gọi đó là sự xâm nhập”, ông Adam McCarthy, luật sư trưởng của DFAT, đáp. Bộ phận do ông phụ trách có cả ban Nam Cực.

Ông McCarthy giải thích rằng Hiệp ước Nam Cực, do Úc, Trung Quốc và 27 nước khác ký kết, chỉ dành lục địa này cho mục đích hòa bình và đóng băng mọi yêu sách lãnh thổ, kể cả yêu sách của Úc đối với 42% diện tích lục địa.

Hiệp ước cũng cho phép các bên thanh tra trạm của nhau.

“Miễn là một nước… tuân thủ các nghĩa vụ của hiệp ước, chúng tôi công nhận… quyền của bất kỳ bên nào trong hiệp ước được lập trạm ở nơi họ muốn”, ông nói.

Khi được hỏi Trung Quốc đã nắm quyền quản lý vùng trời quanh trạm Trung Sơn hay chưa, ông McCarthy chuyển câu hỏi sang Cục Nam Cực Úc.

Quân nhân Trung Quốc đến thăm trạm

Bà Collins hỏi tiếp DFAT có biết việc quân nhân ĐCSTQ đã đến thăm trạm này hay không.

“Thưa Thượng nghị sĩ, chúng tôi biết rất nhiều điều”, luật sư trưởng của DFAT trả lời.

Hiệp ước Nam Cực cấm lập căn cứ quân sự, tập trận và thử vũ khí, nhưng cho phép sử dụng quân nhân và thiết bị quân sự cho nghiên cứu khoa học hay các mục đích hòa bình khác.

Trung Quốc hiện vận hành 4 trạm ở Nam Cực, trong đó có trạm Trung Sơn, và đang xây trạm thứ năm.

Liên kết của Đại học Tasmania bị chất vấn

Bà Collins còn nêu một dự án nghiên cứu trị giá 1,2 triệu đô la Úc do chính phủ tài trợ tại Đại học Tasmania. Dự án do Giáo sư Jeffrey McGee dẫn dắt, nghiên cứu cách giữ vững cơ chế quản trị Nam Cực trong bối cảnh địa chính trị ngày càng biến động.

Bà hỏi DFAT có lo ngại khi trường này cũng mở chương trình thạc sĩ liên kết với Đại học Hải dương Trung Quốc hay không. Theo bà Collins, Chính phủ Mỹ đã đưa đại học này vào danh sách đen vì có liên hệ với hải quân Trung Quốc.

Ông McCarthy cho biết các thỏa thuận nghiên cứu của trường không thuộc thẩm quyền của DFAT và gọi ông McGee là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về Nam Cực.

Bà Julie Heckscher, người đứng đầu Vụ Chính sách pháp lý và quản lý của DFAT, nói bộ này thường xuyên trao đổi với trường. Mục đích là bảo đảm trường có “quy trình thẩm định kỹ lưỡng và các biện pháp kiểm soát để quản lý những hoạt động hợp tác nghiên cứu nhạy cảm, kể cả với các tổ chức của Trung Quốc”.

Nhóm phụ trách Nam Cực của DFAT nay có một giám đốc và 5 cán bộ, ông McCarthy cho biết trước ủy ban. Khi ông nhận nhiệm vụ vào tháng 10/2021, nhóm chỉ có một cán bộ cấp trung và một thực tập sinh mới tốt nghiệp. Đến đầu năm 2023, DFAT mới lập một ban Nam Cực riêng.

“Sự quan tâm đến các thách thức địa chiến lược ở Nam Cực đã tăng lên, trở thành một phần quan trọng trong công việc của chúng tôi”, ông nói.

Sự hiện diện ngày càng lớn của Trung Quốc ở Nam Cực làm dấy lên lo ngại rằng các cơ sở khoa học của nước này có thể được dùng vào mục đích quân sự.

Khi Bắc Kinh khánh thành trạm Tần Lĩnh năm 2024, giới phân tích đã cảnh báo cơ sở này có thể hỗ trợ việc thu thập tình báo.

Trước lo ngại Trung Quốc ngày càng mở rộng hoạt động trên lục địa này, Úc cũng đã đầu tư tăng cường năng lực hậu cần và giám sát tại Nam Cực.