ĐCSTQ phạt doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội tới 3 lần số tiền nợ từ 1/11

Từ ngày 1/11, đơn vị sử dụng lao động ở Trung Quốc nợ bảo hiểm xã hội quá hạn có thể bị phạt tới 3 lần số tiền nợ, theo quy định mới của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Tổng cục Thuế Quốc gia của ĐCSTQ hôm 28/9 ban hành văn bản “Chuẩn áp dụng mức xử phạt hành chính về thuế toàn quốc (bản năm 2026)”, có hiệu lực từ ngày 1/11/2026. Đây là lần đầu tiên ĐCSTQ đưa khoản nợ bảo hiểm xã hội vào phạm vi xử phạt về thuế áp dụng thống nhất trên cả nước.

Đơn vị không đóng hoặc đóng thiếu bảo hiểm xã hội, đã bị yêu cầu nộp trong thời hạn nhưng quá hạn vẫn không nộp, sẽ bị phạt nặng theo từng bậc. Mức phạt cao nhất bằng 3 lần số tiền còn nợ.

Cơ quan thuế cũng sẽ sử dụng dữ liệu lớn để đối chiếu tờ khai thuế thu nhập cá nhân, hồ sơ đóng bảo hiểm và sao kê ngân hàng, nhằm phát hiện chính xác trường hợp đóng thiếu hoặc chưa tham gia bảo hiểm.

Trước đó, ngành thuế đã đưa bảo hiểm xã hội vào phạm vi thanh tra thuế và tung ra loạt biện pháp mạnh để “truy thu bảo hiểm xã hội”. Truyền thông Đại Lục đưa tin việc truy thu khoản nợ này không chịu giới hạn của thời hiệu xử phạt hành chính thông thường. Cơ quan thuế có thể “lật sổ cũ”, rà ngược trên diện rộng. Một số vụ được thanh tra riêng còn xét lại hồ sơ xa tới 10 đến 20 năm trước.

Doanh nghiệp đã giải thể cũng không thoát. Nếu từng nợ hoặc khai man bảo hiểm xã hội, họ vẫn có thể bị truy cứu và buộc nộp bù. Người đại diện theo pháp luật hay cổ đông cũ từ chối nộp tiền nợ và tiền phạt sẽ bị đưa thẳng vào danh sách đen về thuế và tín dụng.

Cư dân mạng nghi quỹ lương hưu đã cạn

Chủ đề “Đơn vị nợ bảo hiểm xã hội bị phạt tối đa 3 lần” những ngày qua lọt vào danh sách tìm kiếm nóng trên Weibo.

Nhiều người đặt câu hỏi liệu ĐCSTQ truy thu gắt gao như vậy có phải vì quỹ lương hưu đang thâm hụt lớn hay không. Họ cho rằng quỹ dùng để lo lương hưu cho người trong hệ thống nhà nước có thể đã cạn. Có người chỉ trích rằng khẩu hiệu “bảo đảm dưỡng lão cho người dân” thực chất là để nuôi đội ngũ hưu trí đông đảo trong bộ máy của ĐCSTQ.

Hôm thứ Hai (12/10), blogger “Tân Cao Địa” (新高地) viết trên mạng xã hội X rằng việc thanh tra bảo hiểm xã hội nay áp dụng toàn bộ tiêu chuẩn của thanh tra thuế. Theo đó, cả đơn vị sử dụng lao động lẫn người làm thuê nợ bảo hiểm đều có thể bị phạt tới 3 lần.

“Ở một quốc gia bình thường, công dân đóng bảo hiểm xã hội hoàn toàn tự nguyện. Có việc làm, có thu nhập thì phải nộp thuế, mà nộp thuế cũng tức là đóng bảo hiểm xã hội,” bài đăng viết. Blogger này cho rằng người thất nghiệp ở những nước như vậy không phải đóng bảo hiểm mà còn được nhận trợ cấp thất nghiệp, và ai nộp thuế nhiều thì lương hưu cao. “Thu bảo hiểm xã hội của cả người thất nghiệp như Trung Quốc chắc chắn là hành vi phản nhân loại,” tài khoản này nhận định.

Một cư dân mạng tính toán: “Lớp sinh sau năm 2000 bây giờ đóng bảo hiểm xã hội, 30–40 năm nữa nghỉ hưu mới được hưởng. Vấn đề là đến lúc đó, vương triều ĐCSTQ e rằng đã không còn, chẳng phải đóng uổng sao?”

Người khác viết rằng đây không đơn thuần là thanh tra bảo hiểm xã hội, mà là “bịt chết chút khoảng trống cuối cùng” trong dòng tiền của doanh nghiệp. Người này cho rằng khi thanh tra theo chuẩn thuế và mức phạt tới 3 lần ập xuống, doanh nghiệp sản xuất vốn lãi mỏng và người lao động tự do không còn được chọn “đóng hay không đóng”. Họ chỉ còn chọn giữa “chết trên con đường tuân thủ” và “bị phạt tới phá sản, lên danh sách đen”.

“Vương triều đã đến hồi mạt, bắt đầu thu đủ thứ thuế khóa hà khắc, mấy nghìn năm nay đều như vậy,” một tài khoản khác viết.

Bộ Nhân lực muốn “dùng dữ liệu tìm người”

Trong khi đó, Bộ Nhân lực và An sinh xã hội của ĐCSTQ tuyên bố sẽ sử dụng dữ liệu lớn để tìm những người chưa tham gia bảo hiểm.

Theo Đệ nhất Tài kinh và một số báo khác, ông Lý Trung (李忠), Thứ trưởng kiêm người phát ngôn của bộ này, nêu kế hoạch trên tại cuộc họp báo hôm thứ Bảy (10/10). Ông cho biết tính đến cuối tháng 9, Trung Quốc có 1.079 triệu người tham gia bảo hiểm hưu trí cơ bản, 251 triệu người tham gia bảo hiểm thất nghiệp và 327 triệu người tham gia bảo hiểm tai nạn lao động. Bước tiếp theo là “dùng dữ liệu tìm người”, bảo đảm “ai thuộc diện tham gia đều được đưa vào bảo hiểm”.

“Dùng dữ liệu tìm người rất quan trọng. Hiện vẫn còn một số người chưa tham gia bảo hiểm. Những người này rốt cuộc ở đâu, vẫn phải dùng đủ mọi cách để tìm ra, rồi chủ động vận động họ tham gia,” ông Lý nói.

Ông Lý cũng nhắc đến việc chính quyền sẽ khuyến khích người lao động tự do, lao động nhập cư từ nông thôn và người làm việc theo các hình thức mới tham gia “bảo hiểm hưu trí cho người lao động”.

Tin này khiến nhiều cư dân mạng ở Đại Lục phản ứng gay gắt: “Không có việc làm, không có thu nhập thì lấy gì mà đóng?”, “Không phải không muốn đóng, mà là không đóng nổi.”

Trên X, nhiều người bàn tán: “Xem ra quỹ bảo hiểm xã hội hết tiền thật rồi.” Một tài khoản viết: “Hết tiền nên mới công khai cướp, lại còn nhân danh ‘vì lợi ích của bạn’”. Có người viết rằng nhiều lao động tự do vì không tìm được việc nên buộc phải tự kiếm sống, rất ít người khởi nghiệp thành công, đa số chỉ sống lay lắt bằng nghề bày hàng vỉa hè hay làm thuê lặt vặt. Người này trách ĐCSTQ đang dồn họ vào đường cùng.

Số liệu chính thức cho thấy thâm hụt của hệ thống bảo hiểm xã hội Trung Quốc ngày càng lớn. Riêng năm 2023, chính quyền trung ương đã trợ cấp cho quỹ bảo hiểm xã hội hơn 2,4 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Năm 2019, Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc từng công bố một báo cáo nghiên cứu, cảnh báo quỹ hưu trí cơ bản của nước này sẽ cạn kiệt vào năm 2035.