Kinh tế yếu, AI cướp việc: Giới trẻ Trung Quốc bế tắc, có người giấu nhà bỏ học

Tờ Wall Street Journal hôm thứ Ba (13/10) mô tả cảnh bế tắc của giới trẻ Trung Quốc khi kinh tế yếu kéo dài và AI cướp bớt việc làm. Có người giấu gia đình bỏ học thạc sĩ.

Mã Vĩnh Kiện (Ma Yongjian, tên phiên âm), 27 tuổi, bỏ ngang chương trình thạc sĩ khoa học máy tính từ năm ngoái mà không cho cha mẹ biết. Năm nay, anh trốn đến Đại Lý, tỉnh Vân Nam, sống trôi dạt, chậm rãi qua ngày.

Anh là một trong rất nhiều người trẻ rơi vào bế tắc khi kinh tế Trung Quốc yếu kéo dài và AI dồn ép thị trường việc làm, Wall Street Journal (WSJ) viết.

Kỹ thuật phần mềm từng được xem là con đường nghề nghiệp khá chắc chắn. Giờ đây AI phát triển quá nhanh, các công ty công nghệ Trung Quốc lại liên tiếp cắt giảm nhân sự, nên Mã Vĩnh Kiện tin rằng mình khó tìm được một công việc tốt như mong muốn. Anh thấy học tiếp thạc sĩ không còn ý nghĩa.

Đến nay, cha mẹ anh vẫn tưởng anh đang học cao học. Anh giấu việc bỏ học để họ khỏi lo.

“Nhìn về tương lai, tôi không thấy mấy hy vọng”, anh nói.

Số sinh viên tốt nghiệp kỷ lục, việc làm ổn định ngày càng hiếm

Ngày càng nhiều người trẻ Trung Quốc bước vào tuổi trưởng thành đúng lúc cơ hội việc làm thu hẹp và cạnh tranh gay gắt hơn. Họ nhận ra dù nỗ lực nhiều năm, chưa chắc mình sống khá hơn thế hệ cha mẹ. Một số người thậm chí phải dọn về ở với cha mẹ.

Khi việc làm ổn định khó tìm, hàng triệu người bị đẩy sang các công việc tự do, thu nhập bấp bênh. Số khác gồng mình trong môi trường công sở áp lực cao.

Số sinh viên tốt nghiệp đại học đổ vào thị trường lao động đang ở mức kỷ lục, trong khi kinh tế yếu và thị trường việc làm co lại. Cùng lúc đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) dồn sức đặt cược vào AI. Công nghệ này giúp một số ngành phát triển, nhưng cũng khiến triển vọng việc làm của người trẻ thêm khó lường.

Các tập đoàn công nghệ lớn như Alibaba và ByteDance gần đây lặng lẽ cắt giảm nhân sự. Những người am hiểu sự việc, không nêu tên, cho biết các công ty này không công khai quy việc sa thải cho AI, nhưng AI thực sự là một trong các nguyên nhân.

Từ làm phim đến tài chính, nhiều ngành cũng bắt đầu sử dụng AI để nâng hiệu suất và thu hẹp tuyển dụng.

Khi số người thất nghiệp tăng lên, những mốc trưởng thành truyền thống như tự lập về tài chính, có nghề nghiệp ổn định, kết hôn và sinh con dường như ngày càng xa vời với nhiều người trẻ thế hệ Z Trung Quốc.

Liên tiếp mất việc, đôi bạn trẻ gác lại việc kết hôn

Trương Điềm (Zhang Tian, tên phiên âm), 27 tuổi, cho biết mẹ cô mong cô tìm được việc ổn định rồi lập gia đình, sinh con. Còn cô và người bạn trai quen đã 5 năm hiện không còn tâm trí nghĩ đến cưới hỏi. Chỉ riêng gây dựng sự nghiệp đã khiến cả hai chật vật.

Cô học ngành thiết kế cảnh quan và tốt nghiệp năm 2021, cũng là khoảng thời gian bong bóng bất động sản Trung Quốc vỡ, kéo các ngành liên quan đi xuống.

Cô làm công việc đầu tiên tại một công ty phát triển bất động sản ở Hàng Châu, nhưng chỉ khoảng 6 tháng sau đã bị cho thôi việc. Sau đó, cô làm trợ lý hành chính tại Thượng Hải với mức lương thấp hơn trước. Cuối năm ngoái, cô lại mất việc.

“Yêu nhau là chuyện tình cảm, còn kết hôn và sinh con là chuyện kinh tế”, Trương Điềm nói. “Tôi thấy tài chính của chúng tôi chưa ổn định, nên tạm thời chưa tính đến việc kết hôn”.

Cô và bạn trai Trình Minh (Cheng Ming, tên phiên âm) định học về AI để chuyển sang ngành công nghệ. Ngay cả ngành công nghệ mà họ đặt hy vọng cũng chưa chắc mang lại việc làm ổn định.

Trình Minh từng bị hai công ty bất động sản lần lượt sa thải, sau đó tự học lập trình phần mềm qua các khóa học trực tuyến. Anh tìm được việc bán hàng tại một công ty công nghệ nhỏ, nhưng nơi này sớm đóng cửa. Tháng 4 năm nay, anh lại thất nghiệp.

“Sâu thẳm bên trong, tôi có cảm giác bị xã hội đè nặng,” Trình Minh nói. Anh gọi đó là sự “bất lực, đành phó mặc cho số phận”.

Nền kinh tế không tạo đủ việc làm tốt

Một vấn đề cốt lõi của kinh tế Trung Quốc là không tạo ra đủ việc làm ổn định, lương cao, WSJ nhận định.

Những năm gần đây, kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm, thấp hơn nhiều so với trước đại dịch. Tiêu dùng yếu cũng kìm hãm tuyển dụng, vì doanh nghiệp không kiếm đủ lợi nhuận để thuê thêm người hay tăng lương.

Trong khi đó, những ngành được ĐCSTQ hỗ trợ bằng chính sách, như robot, phát triển nhanh nhưng cần tương đối ít lao động. Trước đây, ĐCSTQ chỉnh đốn các ngành tư nhân như dạy thêm ngoài nhà trường, giáng đòn vào những lĩnh vực từng thu nhận nhiều sinh viên mới ra trường.

“Triển vọng của thế hệ này khá ảm đạm”, ông Fred Neumann, kinh tế trưởng khu vực châu Á của ngân hàng HSBC, nói. “Hiện vẫn chưa rõ những công việc lương cao sẽ đến từ đâu”.

WSJ nhận xét lúc này người trẻ Trung Quốc đối diện khó khăn với tâm thế bất lực nhiều hơn là giận dữ. Nhiều cha mẹ vẫn chu cấp cho con, gánh bớt chi phí sinh hoạt, tạm thời làm dịu một phần áp lực.

Tuy nhiên, nỗi thất vọng, vỡ mộng ngày càng sâu của người trẻ có thể kéo theo rủi ro xã hội lớn hơn, bài báo nhận định. Nếu tâm lý này tích tụ thêm và biến thành bất mãn tập thể, xã hội có thể rơi vào bất ổn, gây thêm thách thức cho chính quyền ĐCSTQ.

Khó khăn việc làm và tâm lý bi quan về tương lai cũng có thể ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển lâu dài của Trung Quốc.