Ông Tập ra sách về giảm nghèo, tự sát ở người cao tuổi nông thôn gia tăng đáng lo ngại

Cuốn sách “Bàn về giảm nghèo, thoát nghèo” của ông Tập Cận Bình vừa được xuất bản, rầm rộ tuyên bố Trung Quốc đã “xóa bỏ nghèo tuyệt đối”. Thế nhưng người cao tuổi nông thôn tự sát vì nghèo khó và các nguyên nhân khác ngày càng phổ biến: một bài báo năm 2014 cho biết ở các làng được khảo sát, ít nhất 30% số người cao tuổi qua đời là do tự sát.

Sách “Bàn về giảm nghèo, thoát nghèo” của ông Tập ra mắt

Hãng thông tấn Tân Hoa Xã, cơ quan truyền thông của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), hôm thứ Ba (10/11) đưa tin cuốn “Bàn về giảm nghèo, thoát nghèo” của lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình vừa được Nhà xuất bản Văn hiến Trung ương phát hành. Sách do Viện Nghiên cứu Lịch sử và Văn kiện Đảng của ĐCSTQ biên soạn, gồm 55 bài viết của ông Tập từ tháng 11/2012 đến tháng 7/2026, trong đó có một số bài lần đầu được công bố.

Bản tin viết rằng ĐCSTQ đã “hoàn thành nhiệm vụ gian khổ xóa bỏ nghèo tuyệt đối, tạo nên kỳ tích trong lịch sử giảm nghèo của nhân loại, mở ra một con đường giảm nghèo mang đặc sắc Trung Quốc”.

Tài khoản bình luận thời sự “Tân Cao Địa” đăng bài trên mạng xã hội X, cho rằng ngưỡng để đạt “kỳ tích” mà ĐCSTQ quảng bá không cao. Bài đăng nêu chuẩn thoát nghèo năm 2010 là 2.300 nhân dân tệ/người/năm, tính theo năm 2020 tương đương 3.442 nhân dân tệ, tức bình quân chưa đến 10 nhân dân tệ mỗi ngày. Tài khoản này tính rằng nếu theo chuẩn 8,30 USD mỗi ngày mà Ngân hàng Thế giới áp dụng cho nhóm nước thu nhập trung bình cao, năm 2025 vẫn có khoảng 15% dân số Trung Quốc, tức hơn 200 triệu người, sống dưới ngưỡng nghèo.

Bài đăng dẫn lời cựu Thủ tướng Lý Khắc Cường năm 2020 rằng có 600 triệu người thu nhập khoảng 1.000 nhân dân tệ mỗi tháng. Bài đăng cũng nêu đến năm 2025, 20% số hộ có thu nhập thấp nhất ở Trung Quốc chỉ có khoảng 846 nhân dân tệ/người/tháng, còn lương hưu cơ bản của người cao tuổi ở nông thôn thấp nhất chỉ 163 nhân dân tệ mỗi tháng. Sau khi giai đoạn chuyển tiếp kết thúc, Trung Quốc vẫn còn 2.562.000 “đối tượng cần phòng ngừa tái nghèo, rơi vào nghèo” phải dựa vào “hỗ trợ”.

“Tân Cao Địa” nhận định nghèo tuyệt đối đã về 0 trên sổ sách, nhưng thu nhập thấp lại trở thành điều bình thường ở Trung Quốc. Tài khoản này cho rằng việc dựa vào tiền chuyển giao từ ngân sách để giữ mức sàn không thể coi là nhổ tận gốc cái nghèo. “Sách [của ông Tập] có thể ra hết cuốn này đến cuốn khác, nhưng sổ thu nhập thì năm nào cũng phải quyết toán,” bài đăng viết.

ĐCSTQ tổ chức hội nghị biểu dương thoát nghèo, chuyên gia kinh tế nước ngoài hoài nghi

Ngày 25/2/2021, ĐCSTQ tổ chức hội nghị tổng kết, biểu dương công cuộc thoát nghèo. Tại đây, ông Tập tuyên bố cuộc chiến thoát nghèo đã giành “thắng lợi toàn diện”, gần 100 triệu người nghèo ở nông thôn theo chuẩn hiện hành đã “thoát nghèo toàn bộ”, và gọi đây là “kỳ tích của nhân gian”.

Hội nghị biểu dương thoát nghèo thường do Tiểu tổ Lãnh đạo Phát triển và Xóa đói giảm nghèo thuộc Quốc vụ viện tổ chức. Riêng hội nghị tháng 2/2021 được triệu tập dưới danh nghĩa Trung ương ĐCSTQ và Quốc vụ viện. Có quan điểm cho rằng ĐCSTQ muốn dựa vào công cuộc xóa đói giảm nghèo để xây dựng hình ảnh cho ông Tập trước Đại hội 20.

Năm 2019, ông Lưu Vĩnh Phú, khi đó là Chủ nhiệm Văn phòng Tiểu tổ Lãnh đạo Phát triển và Xóa đói giảm nghèo, phát biểu tại kỳ họp Quốc hội của ĐCSTQ. Ông tuyên bố đến năm 2020, hộ nghèo muốn được công nhận thoát nghèo phải có thu nhập khoảng 4.000 nhân dân tệ/người/năm. Ngoài ra, các hộ này phải “không lo cái ăn, không lo cái mặc”, được bảo đảm y tế cơ bản, giáo dục bắt buộc và nhà ở an toàn.

Ngay cả khi tính theo mức 4.000 nhân dân tệ/người/năm, thu nhập bình quân mỗi tháng cũng chỉ 333 nhân dân tệ, tương đương 1,72 USD mỗi ngày. Mức này vẫn thấp hơn chuẩn nghèo 1,9 USD/người/ngày mà Ngân hàng Thế giới áp dụng cho các nước thu nhập thấp.

Từ năm 2023, giới lãnh đạo cấp cao của ĐCSTQ đẩy mạnh tuyên truyền cái gọi là “thuyết kinh tế tươi sáng”. Theo các bản tin của truyền thông nhà nước, các cuộc họp liên quan không còn nhắc đến “xóa đói giảm nghèo” mà chỉ nói “phòng ngừa tái nghèo”. ĐCSTQ cũng mạnh tay ngăn chặn mọi cuộc thảo luận liên quan đến cái nghèo, gỡ những video và bài viết trên mạng bị quy là “thổi phồng bi kịch, kích động đối lập, làm tổn hại hình ảnh của đảng và chính quyền”.

Ngày 8/6/2021, ông Bill Bikales, cựu chuyên gia kinh tế cấp cao của Liên Hợp Quốc tại Trung Quốc, công bố một báo cáo đặt nghi vấn về thành tích thoát nghèo mà ĐCSTQ tuyên bố.

Trong báo cáo, ông Bikales chỉ ra rằng Trung Quốc vẫn còn một khoảng cách so với mục tiêu xóa nghèo hoàn toàn, vì ĐCSTQ định nghĩa người nghèo khác với chuẩn quốc tế. Ông cho rằng chừng nào ĐCSTQ chưa có một hệ thống khả thi để thống kê người nghèo ở mọi vùng, Trung Quốc vẫn hoàn toàn chưa thoát nghèo, càng chưa xóa được nghèo tuyệt đối.

Người nghèo ở Trung Quốc, theo ông Bikales, chủ yếu là những người được thống kê từ vài năm trước ở nông thôn và các vùng hẻo lánh. ĐCSTQ đưa 89,98 triệu người này vào cơ sở dữ liệu quốc gia rồi dồn nhiều nguồn lực cho họ. Đến cuối năm 2020, chính quyền kết luận rằng nhóm “người nghèo có trong cơ sở dữ liệu từ vài năm trước” này đã thoát nghèo.

Ông nhận xét cách làm cứng nhắc này bỏ sót những người trước đó chưa nằm dưới chuẩn nghèo, một phần sống ở thành phố, nhưng đã rơi vào cảnh nghèo vì tác động của dịch bệnh. Hiện cũng hoàn toàn chưa có hệ thống nào để thống kê nhóm người nghèo này.

Cư dân mạng Hồ Bắc, Quảng Đông, Quảng Tây kể chuyện người cao tuổi tự sát ở quê

Cuối tháng 10/2025, một cư dân mạng ở Hồ Bắc đăng video lên mạng xã hội, kể rằng mẹ anh vừa qua đời, và hôm qua người cô của anh cũng đã tự tử. Người này cho biết nhiều người cao tuổi ở quê đều nghĩ đến con đường ấy, và đó “dường như là số phận của người già nông thôn”.

Một cư dân mạng khác ở Hồ Bắc cho biết phần lớn người cao tuổi trong làng mình đều ra đi bằng cách tự tử, và người làng coi đó là chuyện bình thường. Người này kể ra một loạt người cao tuổi đã tự tử, gồm bà nội của mình, ông nội của người em họ, cụ bà nhà đối diện, cụ bà nhà chéo đối diện và cụ ông nhà hàng xóm.

Bài đăng nhận được 2.884 bình luận, trong đó nhiều người kể về những trường hợp người cao tuổi ở nông thôn tự tử mà họ biết. Một người ở Nghi Xương, Hồ Bắc, viết rằng quanh mình có nhiều người cao tuổi qua đời bất thường, người thì tuổi đã cao, người thì đang mang bệnh. Một người ở Thiên Môn, Hồ Bắc, chỉ viết: “Nhiều lắm, nhiều lắm”. Một người khác gọi đó là “chuyện đặc trưng của Hồ Bắc”, kể rằng ông nội mình, ông nội của một người bạn thân và một người họ hàng đều đã tự tử khi mắc bệnh nan y không chữa được, vì “sợ làm khổ con cháu”.

Có người kể một người thân bị ung thư phổi giai đoạn cuối đã tự tử hồi tháng 10, “chỉ sơ ý không trông một chút là…”. Một người khác kể người bác của mình mất đúng dịp nghỉ lễ Quốc khánh, khi học sinh nghỉ 8 ngày, người đi làm xa cũng không phải xin nghỉ. “Đến lúc chết vẫn còn nghĩ cho con cháu, nghĩ đến mà thấy xót xa,” người này viết.

Cư dân mạng ở các tỉnh khác cũng kể về tình hình ở quê mình. Một người Quảng Tây viết rằng trước đây, ở nông thôn quê mình, nhiều người cao tuổi khi mắc bệnh nặng, nhất là ung thư, đã tự tử. Một người Quảng Đông cho biết chuyện này “không hiếm” ở quê, vì người cao tuổi “không nơi nương tựa, bệnh tật đeo bám”, và đó “có lẽ là một thứ thói quen chung, chứ tuyệt nhiên không phải phong tục”.

Một người Quảng Đông khác kể ông nội của mình tự tử năm ngoái, bà nội của chồng tự tử năm nay. Một người khác kể hơn 10 năm trước, khi người này nói với người Quảng Đông rằng nhiều người cao tuổi tự tử, họ không tin và cho là bịa đặt. Sau khi hỏi han nhiều nơi, họ mới thấy đó là sự thật.

Điều tra của nhóm Lưu Yến Vũ: Ít nhất 30% người cao tuổi qua đời ở các làng khảo sát là do tự sát

Năm 2014, báo Thanh niên Trung Quốc đăng bài về nghiên cứu của ông Lưu Yến Vũ, giảng viên Khoa Xã hội học, Đại học Vũ Hán. Trong 6 năm, ông cùng nhóm nghiên cứu đã đến hơn 40 làng ở 11 tỉnh, gồm Hồ Bắc, Sơn Đông, Sơn Tây, Giang Tô, Hà Nam, Quý Châu, trong khuôn khổ đề tài “Nghiên cứu xã hội học về tự sát ở người cao tuổi nông thôn”. Ông cho rằng tình trạng người cao tuổi nông thôn tự sát “đã nghiêm trọng tới mức đáng kinh hoàng”, và từ năm 1990, tỷ lệ tự sát ở nhóm này đã tăng mạnh rồi duy trì ở mức cao.

Bài báo kể lại nhiều trường hợp. Một cụ ông 69 tuổi đã tự đốt vàng mã cho chính mình trước khi tự tử. “Ông ấy sợ sau này mất đi, con cái đến tiền vàng mã cũng không mua cho,” một người trong làng kể với ông Lưu, và cho rằng ra đi như vậy còn “giữ được thể diện”. Bài báo còn kể những trường hợp người cao tuổi đi lại khó khăn, hay lo con cái không lo hậu sự cho mình, cũng tìm đến cái chết.

Ở 10 làng thuộc huyện Kinh Sơn, tỉnh Hồ Bắc, nơi nhóm nghiên cứu ở lại khảo sát năm 2008, tỷ lệ người cao tuổi qua đời do tự sát cao đến mức đáng kinh ngạc: “ít nhất 30%, mà đó vẫn là ước tính thận trọng”.

Đó còn là số liệu từ hơn 12 năm trước. Từ khi ông Tập lên nắm quyền, kinh tế Trung Quốc liên tục đi xuống, và càng xấu đi kể từ 3 năm phong tỏa nghiêm ngặt theo chính sách “Zero COVID”. Sinh viên khó tìm việc, nhiều nhà máy đóng cửa, nhiều người đi làm xa mất việc, không đủ sức nuôi gia đình, khiến đời sống người dân tầng lớp dưới càng thêm khó khăn.

Một cư dân mạng viết: “Dân tộc Trung Hoa là một trong những dân tộc cần cù nhất thế giới. Nhờ sự cần cù và trí tuệ của người Trung Quốc, trong lịch sử từng có một nền văn minh rực rỡ khiến thế giới ngưỡng mộ, người dân an cư lạc nghiệp, xã hội yên bình. Nhưng từ khi đảng tà ác ĐCSTQ cướp chính quyền, người Trung Quốc không còn ngày nào sống yên ổn”.

“Nông dân Trung Quốc lại càng bị xếp vào hàng công dân hạng thấp. Những năm 1950–1960, nông thôn đến cái ăn cái mặc tối thiểu cũng không được bảo đảm, 40 triệu người Trung Quốc chết đói. Chế độ hộ khẩu còn khiến con em nông dân bị hạn chế khi thi cử, chọn nghề. Không có tài năng đặc biệt thì trẻ em nông thôn rất khó thoát khỏi làng quê, mãi không thoát được số phận công dân hạng thấp. Ngay từ những ngày đầu cầm quyền, đảng tà ác ĐCSTQ đã lộ bộ mặt hung tợn, dùng mọi thủ đoạn để tàn hại người Trung Quốc,” người này viết.