Tượng Ino Tadataka ở thành phố Katori. (Ảnh: Katorisi, Wikipedia, CC)
Ino Tadataka dùng của cải của mình để cứu cả làng thoát khỏi nạn đói lịch sử ở Nhật. Sau đó dù có tuổi, ông vẫn đi khắp nơi đo đạc để lập tấm bản đồ chính xác đầu tiên về nước Nhật.
Sanjiro sinh năm 1745 trong đại gia đình giàu có ở làng Kozeki, quận Yamabe, tỉnh Kazusa (nay là thị trấn Kujukuri, tỉnh Chiba). Đại gia đình của ông có trưởng làng Kozeki, đồng thời cũng là chủ của một hội đánh bắt cá.
Cha của Sanjiro là người ham học nên mở hẳn một trường tư ở làng. Sanjiro từ nhỏ đã được học chữ, đến năm 12 tuổi thì học toán với các nhà sư trong chùa, năm 16 tuổi thì được học nghề y với thầy thuốc giỏi. Đây là những nền tảng rất lớn giúp ích cho ông sau này.
Bấy giờ ở làng Sawara (may là thành phố Katori, tỉnh Chiba) có họ Ino rất giàu có nhờ nghề nấu rượu, vận chuyển hàng hóa và cho vay tiền. Tuy nhiên năm 1762, người đứng đầu nhà Ino vừa qua đời, con trai còn rất nhỏ, vì thế mà không có người đứng đầu quản lý, khiến công việc làm ăn dần sa sút. Nhà Ino rất cần một người trẻ tuổi thông minh để vực dậy gia đình.
Thông qua mai mối, Sanjiro năm ấy 17 tuổi được chọn kết hôn với góa phụ nhà Ino lớn hơn 4 tuổi, và trở thành người chủ mới của gia đình Ino. Ông đổi sang tên mới là Ino Tadataka và sống ở gia đình vợ, với mục tiêu vực dậy cơ nghiệp nhà Ino.
Làng Sawara nằm bên dòng sông Tone, nơi tàu thuyền qua lại tấp nập, thuận lợi giao thông đường thủy nên nhiều gia đình làm nghề buôn bán. Ino Tadataka giúp gia đình đang sa sút trở lại thịnh vượng và ngày càng giàu có.
Giàu có, Tadataka muốn giúp cả làng đều có cuộc sống hạnh phúc. Năm 1783 chính quyền cho xây đê sông Tone, Tadataka phụ trách việc đắp đê ở khu vực làng Sawara. Ông tìm được nguồn mua nguyên vật liệu giá rẻ, tăng thêm tiền công cho người làm.
Sau khi đê được hoàn thành mà còn dư tiền, Tadataka lập một quỹ gọi là quỹ “Vĩnh cửu tương tục kim” (quỹ kế thừa vĩnh viễn). Quỹ này dùng để cho nông dân nghèo vay với lãi suất thấp, khi thu tiền lãi thì lại bổ sung tiếp vào cho quỹ, với hy vọng quỹ này ngày càng lớn, và ngày càng có nhiều người được hưởng lợi.
Tadataka cũng bỏ tiền ra mua ruộng đất mà nông dân phải bán do khó khăn, rồi mang ruộng đất này cho người nghèo không có ruộng để thuê canh tác. Số tiền thuê thu được thì bổ sung vào “Vĩnh cửu tương tục kim”.
Năm 1783, núi Asama phun trào, tro bụi phủ kín bầu trời, thời tiết lạnh bất thường khiến lúa khó trổ bông, báo hiệu “Đại đói Tenmei” bắt đầu.
Năm 1785, khi nạn đói chưa đến đỉnh điểm, Ino Tadataka đến Kansai ở phía tây, nơi không bị ảnh hưởng bởi mất mùa. Ông mua một lượng lớn gạo nơi đây rồi mang về cất vào kho.
Năm 1786 xảy ra lũ lụt lớn khiến mất mùa, giá gạo tăng cao, dân nghèo không thể mua, nhiều nơi người dân phải bỏ đi ăn xin, người chết đói khắp nơi.
Ino Tadataka mang gạo ra bán với giá thấp hơn giá thị trường rất nhiều lần. Nhờ đó dân làng Sawara có thể mua gạo, không bị chết đói. Có thể coi đây là một phép màu trong trận đại đói lịch sử Tenmei.
Theo những ghi chép ở “Bảo tàng kỷ niệm Ino Tadataka”, ông không chỉ bán gạo giá rẻ, mà còn phát cháo miễn phí cho dân. Làng có 1.500 hộ dân thì 1.300 hộ không có lương thực, Tadataka phát cho những hộ này mỗi người một đấu gạo hoặc 100 đồng tiền, phát nhiều lần trong năm, và suốt mấy năm liền trong thời kỳ diễn ra đại đói Tenmei.
Để ngăn dân đi cướp lúa non trên đồng, ông cho dân vay tiền. Khi phát sinh dịch bệnh ông cũng cấp thuốc cho dân. Những người già yếu, bệnh tật hay nghèo khổ nhất đều được chăm sóc đặc biệt hơn, phát đầy đủ lương thực và thuốc men.
Tadataka cho vay gạo và thóc giống mà không lấy lãi. Giúp nông dân vẫn tiếp tục canh tác với hy vọng vụ mùa tới sẽ có thu hoạch.
Tadataka còn có một niềm say mê với thiên văn học, đặc biệt là mong muốn xác định chính xác chiều dài của một độ vĩ tuyến trên Trái Đất. Sau khi nghỉ quản lý gia nghiệp, ông đến Edo (nay là Tokyo) để học thiên văn học, lịch pháp và kỹ thuật đo đạc dù đã 50 tuổi.
Sau đó, Tadatakacòn mong muốn thực hiện một việc lớn là đo đạc thực địa khắp nước Nhật để lập bản đồ. Bản đồ của Nhật lúc đó thường sai lệch nhiều, nên Mạc Phủ cũng muốn có bản đồ chính xác và rất quan tâm đến công trình đo đạc của Tadataka nên đã tài trợ cho ông.
Năm 1800, Tadataka đã 55 tuổi nhưng vẫn tiến hành đi khắp nước Nhật, dùng kiến thức đã học được để đo đạc thực địa rồi vẽ lại trên bản đồ. Ông mất vào năm 1818 khi mà tấm bản đồ của ông chưa thực hiện xong.
Con cháu của ông phối hợp cùng quan lại của Mạc Phủ tiếp tục công việc đo đạc thêm 3 năm nữa, đến năm 1821 thì hoàn tất việc đo đạc và vẽ lại bản đồ nước Nhật. Bản đồ này được gọi là “Đại Nhật Bản diên hải dư địa toàn đồ”, nhưng hay được gọi là Bản đồ Ino.
Bản đồ Ino là bản đồ thực địa đầu tiên của Nhật Bản với độ chính xác đến kinh ngạc. Từ thời kỳ Minh Trị trở đi, nhiều tấm bản đồ được vẽ nhưng cơ bản đều dựa trên bản đồ Ino. Đây được xem là nền móng của mọi bản đồ Nhật Bản sau này.
Ngày nay, Ino Tadataka là một trong những người được tôn vinh nhiều nhất ở Nhật Bản, đặc biệt tại quê hương ông.
Nhà cũ của ông ở Sawara được chọn là Di tích Lịch sử Quốc gia với cửa hiệu, kho bãi, thư phòng còn nguyên vẹn. Cạnh ngôi nhà cũ này là “Bảo tàng Kỷ niệm Ino Tadataka” được mở cửa từ năm 1961, trưng bày rất nhiều kỷ vật của ông như dụng cụ đo đạc, nhật ký, và bản đồ, v.v..
Hàng năm vào ngày giỗ của ông, quan chức và dân chúng địa phương đều tổ chức lễ tế trước mộ ông.
Tại quê nhà Kujukuri nơi Tadataka sinh ra, có một công viên được đặt tên là “Công viên Đo đạc Ino Tadataka”. Trong công viên có đặt bức tượng bằng đồng của ông đang cầm dụng cụ đo đạc.
Hiệp hội Tôn vinh Ino Tadataka, Hội xuất bản sách về Ino Tadataka cũng được thành lập.
Năm 2018, nhân dịp 200 năm ngày mất của ông, Nhật Bản đã tổ chức nhiều sự kiện tưởng niệm trên cả nước.
Dù Ino Tadataka đã mất hơn 200 năm, nhưng người dân Sawara vẫn không quên ông. Từ khi ông mất, ngôi nhà của ông luôn được bảo tồn và bảo quản cẩn thận. Những câu chuyện cảm động cứu giúp dân chúng khi xưa của ông vẫn được lưu truyền lại cho lớp con cháu sau này.
Trần Hưng
Xem thêm:
Mời xem video:
Hãng xe điện Mỹ Tesla báo lợi nhuận điều chỉnh quý 3 vượt dự báo,…
Sự cố vận hành cống ở Vĩnh Long làm ngập 32,19 ha cây trồng, khiến…
Anders Corr cho rằng chiến dịch nhắm vào Đài Loan của Đảng Cộng sản Trung…
Công tố viên liên bang tại Massachusetts, Mỹ, triệt phá đường dây bị cáo buộc…
Nhân dân Nhật báo đăng bài đề cao ngành ô tô Trung Quốc sau màn…
Đề xuất hạn chế xuất khẩu 40 công nghệ có thể cho Trung Quốc thêm…
