Giáo dục thời xưa đề cao tấm lòng tôn sư trọng đạo, vai trò của người thầy không chỉ là dạy tri thức mà còn truyền dạy nhân cách, đạo lý làm người. Học trò xưa cũng hết mực tôn kính thầy, dù cho bản thân có là vua chúa. Dưới đây là một số câu chuyện về tình thầy trò trong sử Việt.
Chu Văn An là người thầy mẫu mực cuối thời Trần, có nhiều học trò hiển đạt làm quan đầu Triều. Học trò của ông dù thành danh những vẫn nhớ và giữ lễ với thầy.
Tể tướng Phạm Sư Mạnh và Lê Quát đều là đại thần đầu Triều, những dịp tết đến đều không quên thăm thầy. Một lần Tể tướng Phạm Sư Mạnh đến thăm thầy đúng dịp chợ đông đúc nên bị nghẽn đường, quân lính phải ra roi dẹp đường cho quan Tể tướng đi. Khi vào nhà, thầy nói rằng: “Về thăm thầy mà làm náo động cả bàn dân thiên hạ”, rồi bỏ vào nhà trong. Phạm Sư Mạnh biết tội nên rất ân hận, dù là Tể tướng vẫn quỳ gối bên ngoài đợi thầy hết giận.
Thời vua Lê Thánh Tông trị vì, Thượng thư Nguyễn Bảo là vị quan thanh liêm nên được rất nhiều người kính nể. Khi còn làm Tư nghiệp trường Quốc Tử Giám ông được giao dạy dỗ cho Thái tử Lê Tranh.
Năm 1497, Thái tử Lê Tranh lên ngôi, hiệu là Lê Hiến Tông. Vua lên ngôi chẳng được bao lâu thì Thượng thư Nguyễn Bảo xin được nghỉ hưu về quê nhà.
Trong “Đại Nam nhất thống chí” có ghi chép chuyện vua Lê Hiến Tông đến thăm thầy. Theo đó, khi xa giá đưa Vua đến cổng làng thì dừng lại, Vua chỉ mang vài người theo mình vào nhà thầy, không có binh lính gọi loa dẹp đường, không cờ trống. Nhìn thấy Vua, thầy giáo vội quỳ rạp xuống hành lễ. Vua nâng người thầy đã già của lên lên rồi nói: “Xin lão tiên sinh bình thân để cho đệ tử không bị thất lễ”. Rồi hai thầy trò cũng là vua tôi cùng ngồi đàm đạo. Vua không muốn dùng ngự thiện mà chỉ dùng bữa cơm dân dã với thầy.
Nguyễn Bỉnh Khiêm là nhân vật nổi tiếng trong lịch sử, ảnh hưởng rất lớn đến thế cuộc Lê – Mạc và Trịnh – Nguyễn. Ông là học trò của Bảng nhãn Lương Đắc Bằng.
Năm 1522 thầy Lương Đắc Bằng mất, học trò các nơi truyền tin cho nhau và cùng kéo đến viếng thầy ở làng Hội Triều rất đông. Nguyễn Bỉnh Khiêm đến viếng thầy, đã ở lại nhà thầy chịu tang suốt 3 năm xong mới rời đi. Ông thể hiện tấm lòng và nghĩa cử đối thầy rất sâu sắc, như người cha sinh ra mình.
Nguyễn Bỉnh Khiên cũng đào tạo ra lứa học trò xuất sắc thành danh như Phùng Khắc Khoan, Lương Hữu Khánh, Trương Thời Cử, Đinh Thời Trung, Hàn Giang cư sĩ Nguyễn Văn Chính.
Những năm nghỉ hưu, Nguyễn Bỉnh Khiêm cho dựng am Bạch Vân rồi lấy hiệu là Bạch Vân cư sĩ. Nhiều học trò vẫn đến đây thăm thầy và tôn kính gọi thầy mình là “Tuyết Giang phu tử”.
Võ Trường Toản sinh ra ở huyện Bình Dương, phủ Tân Bình vào khoảng đầu thế kỷ 18 tức cuối thời chúa Nguyễn. Vì thời kỳ này, Đàng Trong tín ngưỡng Phật giáo, Nho giáo ít phát triển. Võ Trường Toản nổi tiếng là người hay chữ nhất Đàng Trong, nhưng không rõ ông học với ai. Dân gian cho rằng có lẽ ông được học từ trong gia tộc người Hoa của mình.
Võ Trường Toản mở trường dạy học ở Hoà Hưng. Trường của ông có mấy trăm người đến học, các nhân sĩ miền nam sau đó đều là học trò của ông.
Cả nhà Tây Sơn và Nguyễn Phúc Ánh đều mời ông làm quan. Nhưng nhà Tây Sơn từng thảm sát người Hoa khiến gia đình ông cũng bị hại nên ông từ chối, chỉ chuyên tâm dạy học. Lứa học trò của ông là thế hệ hay chữ đầu tiên ở miền nam, sau này đều làm quan cho nhà Nguyễn.
Các học trò của ông như Trịnh Hoài Đức, Ngô Nhơn Tịnh, Phạm Đăng Hưng làm quan đến Thượng thư nhưng ai cũng tôn kính thầy của mình.
Năm 1794, Võ Trường Toản mất, thế hệ học trò của ông làm quan cho nhà Nguyễn đều đã thành danh. Các học trò Trịnh Hoài Đức, Ngô Nhân Tịnh, Lê Quang Định đã đứng ra làm tang lễ cho thầy. Sau đó họ tâu lên Triều đình về công lao đào tạo, rồi xin Triều đình cho lập miếu thờ thầy của mình.
Phan Thanh Giản làm quan Hiệp biện Đại học sĩ, hàm đến nhất phẩm thời nhà Nguyễn. Thế nhưng mỗi khi có dịp kinh lý đến gần quê thầy của mình, ông đều tranh thủ kêu lính khiêng võng đến nhà thầy. Khi đến cách nhà thầy một đoạn, ông liền xuống võng, chỉ một mình đi bộ đến tận nhà thầy, không có quân lính cờ xí, tránh làm kinh động xung quanh, cũng là thể hiện sự tôn kính thầy.
Hàm Nghi là vị vua thứ 8 của triều Nguyễn, sống trong thời kỳ người Pháp xâm lược Đại Nam. Sau khi cuộc tập kích người Pháp tại kinh thành Huế thất bại vào năm 1885, Vua cùng Tôn Thất Thuyết chạy ra ngoài chống thực dân Pháp.
Năm 1888, người Pháp bắt được vua Hàm Nghi và giải về Thuận An. Tuy nhiên vua Hàm Nghi không nhận mình là vua Hàm Nghi, phớt lờ lễ chào đón của người Pháp. Thấy vậy, người Pháp cho các vị quan đến hỏi thăm nhận mặt thì Vua giả như không quen biết.
Nhưng khi người Pháp đưa thầy dạy của Vua là Nguyễn Nhuận đến thì Vua liền kính cẩn vái chào. Qua việc này, người Pháp biết chắc đây chính là vua Hàm Nghi. Cử chỉ này cho thấy tình nghĩa của vua Hàm Nghi với thầy mình rất sâu đậm.
Trần Hưng
Xem thêm:
Mời xem video:
Ngày 5/3, người phát ngôn của Hội đồng An ninh Quốc gia Philippines (NSC) cho…
chính quyền Trump đã liên tiếp thực thi các biện pháp cứng rắn nhắm vào…
Đại sứ Israel tại Hoa Kỳ Michael Leiter ám chỉ rằng Bắc Kinh nên đứng…
Nhà Trắng nói với truyền thông rằng chỉ có ông Trump mới có thể quyết…
Giữa lúc xung đột Mỹ - Iran leo thang, truyền thông chính thức của Đảng…
Hoa Kỳ đã công bố thành lập một cơ chế tái bảo hiểm trị giá…
