Guy Millière: Cứu nước Pháp liệu đã quá muộn?

Bạo loạn vẫn bùng phát tại các thành phố lớn của Pháp hôm thứ Bảy (7/11), bước sang cuối tuần thứ tư liên tiếp. Mức độ phá hoại có lẽ chỉ nhẹ hơn trước đôi chút.

Hôm 19/10, Chính phủ Pháp ban bố lệnh giới nghiêm tại nhiều thành phố, sau đó điều động cảnh sát và xe vòi rồng. Hơn 3.000 cửa hàng, trong đó có vài siêu thị, bị cướp phá hoặc đập phá. Những cửa hàng còn trụ lại cũng phải đóng ván bịt kín cửa ra vào và cửa sổ, biến khu trung tâm của Paris, Lyon, Marseille và các thành phố lớn khác thành những thị trấn ma tiêu điều, hoang vắng.

Lực lượng cảnh sát Pháp hiện đã được huy động đến mức tối đa và không thể duy trì mãi mức triển khai này. Quân số có hạn, các cảnh sát viên không thể trực liên tục mà không ngủ. Ngoài ra, cũng không thể đòi hỏi họ chịu đựng mức bạo lực ngày càng nghiêm trọng.

Từ ngày 17/10 đến nay, hơn 2.000 cảnh sát đã bị thương, một số bị thương nặng, và con số này vẫn đang tăng. Hôm 31/10, có kẻ ném bom xăng vào cảnh sát, khiến lửa bén lên người họ. Cảnh sát buộc phải rút lui, thực chất là tháo chạy. Ngay cả lính cứu hỏa đến dập lửa cũng bị tấn công.

Cảnh sát Pháp đã nhận lệnh không được làm bị thương bất kỳ kẻ bạo loạn nào, kể cả khi kẻ đó đe dọa trực tiếp tính mạng của cảnh sát. Nếu có kẻ bạo loạn bị giết, các cơ quan thực thi pháp luật sẽ coi đó là một thảm họa lớn. Sự việc như vậy thậm chí có thể châm ngòi cho bạo loạn quy mô lớn hơn trên toàn quốc. Để làm dịu tình hình, viên cảnh sát liên quan gần như chắc chắn sẽ phải ngồi tù.

Cảnh sát nào cũng biết điều đã xảy ra với Florian M. Ngày 27/6/2023, khi đang tìm cách bắt giữ Nahel Merzouk, một thanh niên phạm pháp gốc Ả Rập, viên cảnh sát Florian M. đã vô tình bắn chết người này. Viên cảnh sát bị bắt và bị buộc tội cố ý giết người.

Cảnh sát Pháp cũng nhận ra rằng bắt giữ những kẻ bạo loạn là vô ích. Tất cả bọn họ, kể cả những kẻ hung bạo nhất, gần như hoàn toàn không bị trừng phạt. Từ ngày 17/10 đến nay, gần 5.000 kẻ bạo loạn đã bị bắt, nhưng gần như tất cả đều được thả chỉ sau vài giờ và lại tiếp tục tham gia bạo loạn. Đến nay, khoảng 200 người đã bị đưa ra tòa, và chưa tới một nửa trong số đó cuối cùng bị kết án.

Các sĩ quan cảnh sát nhận thấy hệ thống tư pháp Pháp nay phần lớn nằm trong tay một tổ chức cực tả là Công đoàn Thẩm phán (Magistrates’ Union). Lập trường của tổ chức này trùng với lập trường của đảng Nước Pháp Bất khuất (La France Insoumise), chính đảng cánh tả chủ chốt ở Pháp hiện nay. Văn kiện thành lập của đảng này nêu rõ mục tiêu là chống lại sự đàn áp của cảnh sát và đấu tranh cho “công bằng xã hội”, chứ không phải duy trì luật pháp và trật tự.

Các nhóm dân quân cực tả tự nhận thuộc phong trào Antifa đang hoạt động mạnh ở Pháp, và họ được huấn luyện để chiến đấu trên đường phố. Cơ quan tình báo Pháp nắm được thông tin về họ, nhưng phần lớn thành viên, kể cả những người bị xếp vào diện có thể đe dọa an ninh quốc gia, không hề bị theo dõi.

Hodei Ciarra Docampo, người bị cáo buộc phóng hỏa tòa thị chính tráng lệ của thành phố Limoges ở miền trung nam nước Pháp, là một kẻ tái phạm. Người này từng bị kết án vì tấn công và gây thương tích cho một sĩ quan cảnh sát, nhưng được trả tự do rồi lại tiếp tục gây án. Anh ta bị coi là nguy hiểm, và thực tế đã chứng minh đúng như vậy.

Một nhóm dân quân có tên “Cận vệ Trẻ” (the Young Guard) phải chịu trách nhiệm về nhiều vụ tấn công nghiêm trọng, trong đó có vụ sát hại Quentin Deranque, một thanh niên Công giáo 23 tuổi, tại Lyon hồi tháng 2 năm nay. Hai người đàn ông bị buộc tội tham gia vụ giết người hiện đang bị tạm giam chờ xét xử. Họ từng là trợ lý nghị sĩ của Raphaël Arnault, thủ lĩnh nhóm dân quân này và là nghị sĩ của đảng Nước Pháp Bất khuất. Mãi tới vài ngày trước, tức 8 tháng sau vụ việc, ông Arnault mới bị cảnh sát thẩm vấn.

Một số nghị sĩ và thị trưởng thuộc đảng Nước Pháp Bất khuất đã kêu gọi bạo loạn và công khai ủng hộ những kẻ bạo loạn.

Hai thập niên qua, số người nhập cư theo đạo Hồi ở Pháp đã tăng đáng kể. Dù nhiều người đã có quốc tịch Pháp, đa số người Hồi giáo sống tại Pháp vẫn chưa hòa nhập vào xã hội Pháp.

Ngày càng nhiều người Hồi giáo đề cao luật Hồi giáo: trong số người Hồi giáo từ 18 đến 24 tuổi được khảo sát, 57% cho rằng luật Hồi giáo đứng trên luật pháp của nước Cộng hòa Pháp. Nhiều người Hồi giáo sống trong những “vùng cấm” (no-go zones) do các băng nhóm tội phạm Hồi giáo kiểm soát. Các băng nhóm này sống nhờ buôn bán ma túy, khiến nước Pháp đang dần biến thành một “quốc gia ma túy” (narco-state).

Tại những khu vực này, các imam cực đoan (người dẫn dắt cầu nguyện ở nhà thờ Hồi giáo) cổ xúy thánh chiến (jihad), kích động lòng căm thù đối với người Pháp bản địa, với lịch sử, kiến trúc, luật pháp và mọi thứ thuộc về nước Pháp. Mỗi năm, thành viên các băng nhóm này tấn công trung tâm các thành phố lớn của Pháp vài lần, đi đến đâu cũng hoành hành ngang ngược.

Dù Pháp cấm thu thập số liệu thống kê về sắc tộc và tôn giáo, các nghiên cứu cho thấy Pháp có ít nhất 10 triệu người Hồi giáo, và 25% trẻ em sinh ra trong hai năm 2024–2025 được đặt tên Hồi giáo. Tỷ lệ này vẫn tăng qua từng năm.

Hiện tượng “Đại thay thế” mà nhà văn Pháp Renaud Camus mô tả trong cuốn sách “Đại thay thế” (Le Grand Remplacement) là một thực tế mà ông Jean-Luc Mélenchon, lãnh đạo phong trào Nước Pháp Bất khuất, thừa nhận. Ông Mélenchon thậm chí còn hoan nghênh hiện tượng này và cho rằng một nước Pháp Hồi giáo “mới” đang hình thành.

Dù một số kẻ bạo loạn có thể thuộc phe cực tả, phần lớn dường như là người Hồi giáo, một bộ phận của nước Pháp “mới” này. Điều đó thể hiện qua chính các đoạn video do những kẻ bạo loạn tự quay, trong đó còn vang lên những tiếng hô như “wallah” (“thề có Allah”) và “bismillah” (“nhân danh Allah”).

Cờ Mỹ và cờ Israel bị đốt, bị giẫm đạp, còn cờ Palestine xuất hiện khắp nơi. Cờ Palestine không chỉ trở thành biểu tượng của ý đồ phá hoại và giết chóc nhắm vào Israel và người Do Thái (nhất là các doanh nghiệp do người Do Thái làm chủ), mà còn là biểu tượng của việc ủng hộ bạo lực chống chính quyền Pháp và khước từ nền văn minh phương Tây.

Trước những hình ảnh bạo loạn và cướp phá lan truyền chóng mặt trên mạng, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói nước Pháp đang bị “người nhập cư bao vây, cướp bóc và phóng hỏa”. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thì cho rằng nước Pháp đang hứng chịu “cuộc xâm lược của Hồi giáo cực đoan”.

Thế nhưng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron lại lên án phát biểu của những “nhà lãnh đạo nước ngoài” này là “không thể chấp nhận” và “ngu ngốc”. Ông còn nói những hình ảnh bạo loạn đang lan truyền là do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, và những sự việc trong đó chưa từng xảy ra.

Chủ những cửa hàng bị đập phá đã tận mắt chứng kiến tất cả. Họ cũng chịu thiệt hại nặng nề. Nhiều chủ cửa hàng không mua bảo hiểm rủi ro bạo loạn đã mất trắng. Một số người cho biết sẽ đóng cửa vĩnh viễn.

Số khác nộp đơn vay ngân hàng để xây dựng lại cửa hàng và bổ sung hàng hóa. Song phần lớn ngân hàng không dám cho vay, vì dự đoán sẽ còn những đợt phá hoại tiếp theo. Các công ty bảo hiểm đang bồi thường cho khách hàng đã cảnh báo rằng họ sẽ phải sửa đổi điều khoản hợp đồng và tăng mạnh phí bảo hiểm rủi ro bạo loạn và cướp bóc.

Cảnh sát đã báo với các chủ cửa hàng rằng không thể bảo đảm an toàn cho họ, và khuyên họ thuê bảo vệ tư nhân với giá đắt đỏ. Điều này chẳng khác nào chính quyền thừa nhận mình không còn đủ sức, hoặc không còn muốn, bảo vệ toàn diện công dân và tài sản ở Pháp. Hôm 24/10 và 31/10 còn xảy ra nhiều vụ đột nhập nhà dân kèm bạo lực và trộm cắp. Vì vậy, nhiều chủ cửa hàng, chủ nhà và người thuê nhà bắt đầu tự trang bị vũ khí.

Từ ngày 17/10, doanh số vũ khí tự vệ và súng săn tại các cửa hàng súng trên khắp nước Pháp đã tăng gấp 10 lần.

Tình hình kinh tế Pháp vẫn hết sức nghiêm trọng. Chính phủ Pháp ước tính riêng hai ngày bạo loạn 17 và 18/10 đã gây thiệt hại 1,2 tỷ euro (khoảng 1,34 tỷ USD). Các cuộc bạo loạn hôm 31/10, 5/11 và 7/11 tuy quy mô nhỏ hơn, nhưng thiệt hại cũng chồng thêm gánh nặng kinh tế.

Thiệt hại kinh tế do bạo loạn rồi sẽ còn cao hơn. Các chuyên gia tài chính ước tính tổn thất ít nhất là 22 tỷ euro (24,65 tỷ USD).

Cùng lúc đó, hoạt động thương mại gần như đình trệ. Nông nghiệp và công nghiệp Pháp đang chật vật. Ngành du lịch, chiếm khoảng 8% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Pháp, cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Lượng đặt vé máy bay tới Pháp và đặt phòng khách sạn liên tục giảm. Điều này cũng dễ hiểu, vì không ai đổ xô đến một đất nước trông như vùng chiến sự.

Chi tiêu công đã vượt 57% GDP, mức cao nhất trong các nước phát triển, ngang với Phần Lan, và dư địa để tăng thêm rất hạn chế. Chi tiêu tái phân phối chiếm 60% chi ngân sách. Từ năm 1974 đến nay, năm nào các chính phủ nối tiếp nhau cũng bội chi ngân sách.

Nợ công của Pháp hiện đã vượt 3,6 nghìn tỷ euro (khoảng 119% GDP), và vài tháng nữa con số này sẽ còn cao hơn. Tiền trả lãi nợ công đã trở thành khoản chi đơn lẻ lớn nhất trong ngân sách nhà nước.

Kinh tế gần như không tăng trưởng. Trong quý III/2026, GDP của Pháp giảm 0,1%. Hệ thống lương hưu của Pháp trên thực tế đã phá sản. Hệ thống này vận hành theo cơ chế “thu đến đâu chi đến đó”, tức lấy tiền đóng góp của người đang đi làm để trả lương hưu cho người đã nghỉ hưu.

Khi hệ thống ra đời năm 1945, cứ một người hưu trí thì có 5 người đang làm việc. Nay tỷ lệ này chỉ còn 1,7 người làm việc cho một người hưu trí.

Hệ thống giáo dục Pháp cũng có những khiếm khuyết nghiêm trọng. Vị trí của Pháp trên các bảng xếp hạng giáo dục quốc tế đang tụt dốc mạnh. Trong thời đại mà vốn trí tuệ (intellectual capital) giữ vai trò then chốt, đây là một xu hướng đáng lo ngại.

Còn chưa đầy 6 tháng nữa là tới cuộc bầu cử tổng thống kế tiếp, và nước Pháp dường như đang đứng bên bờ sụp đổ.

Từ khi Chiến tranh Thế giới thứ hai (1939–1945) kết thúc, nước Pháp chưa bao giờ rơi vào cảnh khốn đốn như vậy. Tuy nhiên, ngay cả vào năm 1945, người dân Pháp vẫn còn hy vọng đất nước phục hồi. Ngày nay, tâm lý bi quan bao trùm khắp nước Pháp. Các cuộc thăm dò cho thấy 83% người được hỏi cho rằng tương lai đất nước vô vọng, và 65% tin rằng chính nền văn minh phương Tây có thể sắp cáo chung.

Sự chán ghét của người dân Pháp đối với ông Macron đang dâng cao và ngày càng sâu sắc. Tỷ lệ ủng hộ vốn đã thấp của ông còn giảm tiếp, hiện chỉ 13% người dân có “thiện cảm” với ông. Cứ 10 người Pháp thì có 8 người cho rằng ông là một “tổng thống tồi”. Từ cuộc bầu cử lập pháp năm 2024, Quốc hội Pháp liên tục thiếu một đa số ổn định, khiến các chính phủ nối tiếp nhau gần như không thể đưa ra quyết định nào.

Thăm dò dư luận cũng cho thấy ứng viên của những chính đảng từng cầm quyền ở Pháp trong 30 năm qua đều không thể giành đủ phiếu ở vòng một để vào vòng hai. Vòng hai nhiều khả năng sẽ là cuộc đối đầu giữa chính trị gia cánh tả Mélenchon và bà Marine Le Pen của đảng cánh hữu Tập hợp Quốc gia (National Rally). Mọi cuộc thăm dò hiện đều dự báo bà Le Pen sẽ thắng.

Ông Mélenchon hiểu rằng mình không có cơ hội chiến thắng, nhưng ông là một nhà cách mạng: dường như ông trông vào hỗn loạn để lật đổ thể chế hiện hành, rồi tìm cách giành chính quyền.

Hôm 24/10, tại Đại hội lần thứ 19 của đảng Tập hợp Quốc gia ở thành phố Orléans, miền trung nước Pháp, bà Le Pen đã nói về hy vọng, đoàn kết dân tộc và sự phục hưng của nước Pháp, có vẻ nhằm cổ vũ tinh thần. Nếu đắc cử, bà sẽ phải gánh một nhiệm vụ vô cùng gian nan. Bạo loạn thậm chí có thể còn gia tăng.

Vài tháng trước, Pháp vẫn còn vay được tiền với lãi suất 3,2%. Giờ đây, vì thị trường tài chính thiếu niềm tin, Pháp chỉ có thể vay với lãi suất trên 5%. Nếu lãi suất tăng thêm nữa, Pháp sẽ không còn khả năng thực hiện nghĩa vụ thanh toán và buộc phải chấp nhận sự giám sát của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB, trụ sở tại Đức). ECB sẽ áp đặt những điều kiện khắt khe, và khi đó, bất kể đảng nào cầm quyền, Chính phủ Pháp cũng không còn lựa chọn nào khác ngoài chấp nhận quyết định của ECB.

Bạo lực có thể bùng phát bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu. Phe cánh tả, những người theo chủ nghĩa Hồi giáo chính trị, thậm chí cả ông Macron, đều có thể lợi dụng bạo lực để khiến tình hình thêm căng thẳng.

Hôm 23/10, Kévin Tessier, một người nghiện ma túy đang điều trị tâm thần, đã dùng súng tiểu liên nã đạn vào người da đen và người Ả Rập tại thị trấn Trappes, vùng ngoại ô phía tây Paris, nơi người Hồi giáo chiếm đa số. Tessier đã giết một người đàn ông da đen theo đạo Cơ Đốc và làm một bé gái 12 tuổi bị thương nặng.

Khi kết quả điều tra còn chưa được công bố, ông Macron đã lập tức tới thăm Ali Rabeh, Thị trưởng theo chủ nghĩa Hồi giáo chính trị của thị trấn này. Lúc đó, ông Rabeh đang ở cùng Elias d’Imzalène, người hồi năm 2024 từng kêu gọi phát động “intifada” (cuộc nổi dậy, từ tiếng Ả Rập) ở Paris và các vùng ngoại ô nước Pháp.

Ông Macron nói vụ tấn công vừa xảy ra là “một bước ngoặt”. Ông nói tiếp: “Đây là lần đầu tiên chúng ta đối mặt với một hành vi khủng bố như vậy, khi có kẻ lên kế hoạch giết đồng bào của chúng ta, con em của chúng ta, vì màu da hay tôn giáo của họ”.

Ông Macron dường như đã quên rằng ngày 19/11/2023, cậu thiếu niên 16 tuổi Thomas Perotto đã bị thành viên một băng nhóm Hồi giáo sát hại. Dựa trên rất nhiều bằng chứng, hệ thống tư pháp cuối cùng đã xác định đây là một hành vi phân biệt chủng tộc nhắm vào người da trắng.

Dường như ông Macron cũng đã quên những người bị giết tại Pháp từ năm 2003 đến nay chỉ vì họ là người Do Thái: Sebastien Selam; Ilan Halimi; Jonathan Sandler cùng hai con trai Gabriel và Arieh, và Myriam Monsonego, tất cả đều bị sát hại ở Toulouse, thành phố miền tây nam nước Pháp; Yohan Cohen, Philippe Braham, François-Michel Saada và Yoav Hattab, bị sát hại tại một siêu thị Do Thái ở Saint-Mandé, sát Paris; cùng Sarah Halimi, Mireille Knoll và những người khác.

Kévin Tessier, người nghiện ma túy đang điều trị tâm thần, không phải là thành viên của đảng cánh hữu nào. Tessier thậm chí từng tham gia các cuộc mít tinh ủng hộ “sự nghiệp của Palestine” (Palestinian cause). Thế nhưng vài ngày sau, ông Macron lại lên án “nạn phân biệt chủng tộc tràn lan” (ambient racism) và chĩa mũi dùi vào đảng Tập hợp Quốc gia.

Được mời lên một chương trình truyền hình, Sofia Tizaoui, nhà hoạt động của đảng Nước Pháp Bất khuất, đã nói với ông Julien Odoul, nghị sĩ đảng Tập hợp Quốc gia: “Tôi muốn đảng của các ông chết hẳn”.

“Nước Pháp đang đi đến chỗ suy tàn không thể tránh khỏi,” sử gia đương đại người Mỹ Victor Davis Hanson nói.

Nếu bà Le Pen đắc cử tổng thống, thực sự lập lại được trật tự và đưa kinh tế, tài chính phục hồi, nước Pháp có lẽ sẽ lấy lại được sức mạnh. Nếu bà thất bại, nước Pháp có thể tiếp tục trượt dốc, trở thành một “quốc gia thế giới thứ ba”.

Không chỉ nước Pháp, tình hình ở những nơi khác tại châu Âu cũng không khá hơn. Gần đây, các cuộc bạo loạn của phe cánh tả và những người theo chủ nghĩa Hồi giáo chính trị đã nổ ra ở Đức, Ý, Albania, Tây Ban Nha, Bỉ và Hy Lạp. Cả Tây Âu đang phải vật lộn với khó khăn kinh tế ngày càng trầm trọng và làn sóng nhập cư mất kiểm soát. Nếu kinh tế không phục hồi toàn diện, “Đại thay thế” ở châu Âu, điều vốn bị chê bai rất nhiều, rất có thể sẽ sớm hoàn tất.

Bài viết được đăng lần đầu trên trang web của Viện Gatestone (Gatestone Institute), viện nghiên cứu chính sách nổi tiếng có trụ sở tại New York, Mỹ.

Giới thiệu tác giả: Ông Guy Millière là nghiên cứu viên cao cấp của Viện Gatestone, viện nghiên cứu chính sách nổi tiếng có trụ sở tại thành phố New York, và là giáo sư Đại học Paris (Pháp). Ông đã xuất bản 27 cuốn sách về Pháp, châu Âu, Mỹ và Trung Đông.

Nguyên bản tiếng Anh “Is It Too Late to Save France?” đăng trên The Epoch Times.