James Gorrie: Người Trung Quốc mua 432 tấn vàng năm ngoái khi bất động sản lao dốc

Người tiêu dùng Trung Quốc mua vàng với tốc độ khiến cả những người theo dõi thị trường lâu năm sửng sốt. Riêng năm ngoái, nhà đầu tư cá nhân đã mua 432 tấn vàng, tăng 28% so với năm trước.

Lượng vàng này chiếm tới một phần ba lượng vàng miếng và vàng xu được mua trên toàn cầu. Trong 8 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc đã nhập khẩu hơn 1.000 tấn vàng.

Đây không phải là một cơn sốt đầu cơ. Đó là cuộc tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn của những người dân đã dần cạn lựa chọn đầu tư, đồng thời phản ánh cách một chế độ có thể đang lặng lẽ chuẩn bị biến vàng thành vũ khí chống lại chính đồng USD.

Khối tài sản nhà đất tan biến

Suốt hai thập niên, bất động sản là nơi các gia đình Trung Quốc gửi gắm tiền tiết kiệm. Nhà đất chiếm gần 70% tài sản của các hộ gia đình ở Trung Quốc.

Khối tài sản đó đang bốc hơi nhanh chóng.

Đến quý I/2026, giá nhà cũ đã giảm khoảng 22% so với đỉnh năm 2021 sau khi trừ lạm phát, kéo giá thực về mức giữa năm 2016. Tính đến tháng 6 năm nay, giá nhà mới tại 70 thành phố vẫn giảm, đánh dấu chuỗi giảm liên tục hằng tháng kéo dài hơn hai năm.

Theo Bloomberg Economics, giá nhà cứ giảm 5% là khoảng 19 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 2,7 nghìn tỷ USD) tài sản của các hộ gia đình bị xóa sổ.

Khi khối tài sản lớn nhất của các gia đình liên tục mất giá, người ta sẽ đi tìm thứ không thể bị tạo ra ồ ạt đến mức dư thừa.

Thị trường chứng khoán bị sắp đặt cho người của Bắc Kinh

Thị trường chứng khoán là lựa chọn thay thế hiển nhiên đối với các nhà đầu tư Trung Quốc, nhưng nơi này cũng đã bị vấy bẩn. Trong năm qua, Bắc Kinh đã xử lý hàng loạt vụ giao dịch nội gián và thao túng thị trường, riêng nửa đầu năm 2026 đã đưa ít nhất 21 người, gồm các cổ đông chi phối, chủ tịch và lãnh đạo cấp cao, vào diện điều tra.

Năm ngoái, các cơ quan quản lý ban hành 661 quyết định xử phạt, mức cao kỷ lục, và thu hơn 15 tỷ nhân dân tệ tiền phạt cùng tiền thu lợi bất chính. Các cuộc điều tra thậm chí lan đến cả cựu chủ tịch của chính cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc.

Vấn đề sâu xa hơn không chỉ nằm ở những vụ gian lận bị Bắc Kinh truy tố, mà còn ở chỗ gian lận đã ăn sâu vào cấu trúc của hệ thống. Thị trường chứng khoán Trung Quốc vận hành như cánh tay nối dài của chính sách nhà nước. Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) dùng việc niêm yết để nâng đỡ các doanh nghiệp nhà nước được ưu ái, trong khi giữ các công ty công nghệ lớn nhất, nhạy cảm nhất về chiến lược hoàn toàn ngoài tầm kiểm toán của nước ngoài.

Một ủy ban của Quốc hội Mỹ cũng đã lập hồ sơ riêng về các phi vụ “thổi giá rồi bán tháo” có phối hợp mà những mạng lưới liên quan đến ĐCSTQ dùng để lừa nhà đầu tư cá nhân Mỹ. Các mạng lưới này khai thác tình trạng bất cân xứng thông tin và lợi thế của người trong cuộc, trong khi người dân Trung Quốc bình thường vẫn phải đối mặt với tình trạng bất lợi này hằng ngày.

Khi nhà cái lúc nào cũng như biết trước quân bài được xếp ra sao, liệu ai không có quan hệ với ĐCSTQ lại muốn ngồi vào chiếu bạc đó?

Đồng lương mỗi năm mua được ít hơn

Trong khi đó, thu nhập của người lao động vẫn trì trệ trong bối cảnh giá cả đi xuống.

Trung Quốc đến nay đã trải qua khoảng 10 quý liên tiếp chịu áp lực giảm phát, chuỗi dài nhất kể từ khi nước này chuyển sang kinh tế thị trường cuối thập niên 1970. Tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị tăng lên 5,3% trong tháng 8, mức cao nhất kể từ tháng 3. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên (16–24 tuổi, không tính sinh viên) cùng tháng ở mức 18,9%.

Lương không tăng, thị trường nhà đất đổ vỡ, cộng với việc thiếu một mạng lưới an sinh xã hội thực sự, đã khiến các hộ gia đình Trung Quốc lo ngại đến mức không dám chi tiêu, cũng không còn tin tưởng vào các tài sản tài chính trên giấy tờ.

Thế giới cũng đang đóng cửa

Tuy nhiên, rắc rối của Trung Quốc không chỉ gói gọn trong biên giới nước này.

Các đối tác thương mại từng chào đón hàng xuất khẩu và vốn đầu tư Trung Quốc nay đang chủ động phản ứng. Thâm hụt thương mại hàng hóa của Liên minh châu Âu (EU) với Trung Quốc tăng từ 306 tỷ euro năm 2024 lên 360 tỷ euro năm 2025, và đang trên đà chạm 400 tỷ euro trong năm nay.

Tình hình tệ đến mức các quan chức EU đã chính thức gọi khoản thâm hụt thương mại với Trung Quốc là một “thách thức chiến lược”. Brussels đáp trả bằng các cơ chế thuế mới nhằm chống hành vi lẩn tránh thuế, nhắm thẳng vào việc doanh nghiệp Trung Quốc chuyển hàng qua nước thứ ba để né các mức thuế hiện hành.

Không chỉ vậy, vốn ngoại đang tháo chạy khỏi Trung Quốc.

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hằng năm vào Trung Quốc từng đạt đỉnh 189 tỷ USD vào năm 2022. Đến năm 2025, con số này đã lao dốc xuống mức ước tính 104,66 tỷ USD, thấp nhất kể từ năm 2010. Trong 5 tháng đầu năm 2026, lượng vốn FDI thực tế sử dụng tiếp tục giảm 8,6%, trong đó nhà đầu tư phương Tây dẫn đầu làn sóng rút lui.

Số nhà máy, liên doanh và việc làm do vốn ngoại tạo ra giảm đi đồng nghĩa với việcđồng nghĩa với việc người dân Trung Quốc bình thường và các doanh nghiệp lẽ ra có thể thuê họ có ít cơ hội đầu tư hơn dưới mọi hình thức.

Ván cờ vàng sau cùng của Bắc Kinh

Bị dồn ép từ mọi phía, các hộ gia đình Trung Quốc đang làm đúng điều mà chính ĐCSTQ đã làm suốt gần hai năm nay: mua vàng.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) đã kéo dài chuỗi mua vàng lên ít nhất 21 tháng liên tiếp, nâng lượng vàng nắm giữ chính thức lên khoảng 2.346 tấn, theo Hội đồng Vàng Thế giới. Lượng vàng này chiếm khoảng 8% tổng dự trữ, cao hơn tỷ trọng trước đây, vốn thường dưới 5%.

Đây không đơn thuần là một bước đa dạng hóa thận trọng. Các nhà phân tích mô tả đó là nền móng cho một đồng nhân dân tệ được bảo chứng bằng vàng, nhằm từng bước bào mòn vị thế thống trị của đồng USD trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Một chuyên gia chiến lược tài chính của công ty Gold Mountain Assets Management nói thẳng: “Cả ngân hàng trung ương lẫn nhà đầu tư tư nhân đều đang đa dạng hóa dự trữ và tiền tiết kiệm sang một loại tài sản không có rủi ro đối tác”. Người này coi đó là “một phần của chiến lược bảo toàn tài sản dài hạn rộng hơn”.

Bắc Kinh đã dựng xong các cơ chế thanh toán bảo chứng bằng vàng cho giao thương với Nga và Iran. Nước này cũng đã lập một trung tâm giao dịch vàng tại Thượng Hải và một chỉ số giá vàng chuẩn phục vụ giao dịch tại châu Á. Tất cả là một phần của điều mà một bài phân tích gọi là “một hợp đồng bảo hiểm, ba nước đi”: kiềm chế giá trị đồng nhân dân tệ, mua vàng và xây dựng các kênh thanh toán thay thế, hoàn toàn không qua đồng USD.

Một số nhà phân tích còn đi xa hơn, suy đoán rằng cuối cùng Bắc Kinh có thể công bố lượng vàng dự trữ đã kiểm toán lớn hơn nhiều so với con số đang công khai. Khi đó, nước này có thể dùng yếu tố bất ngờ này để tung ra một đồng nhân dân tệ ở thị trường hải ngoại được gắn với vàng, giao dịch được trên thị trường quốc tế. Đồng tiền như vậy sẽ cạnh tranh trực tiếp với đồng USD để giành vị thế đồng tiền dự trữ toàn cầu, trong khi đồng nội tệ mà người dân Trung Quốc dùng hằng ngày vẫn bị kiểm soát chặt chẽ.

Hiện tại, đồng nhân dân tệ vẫn chỉ là vai phụ trên sân khấu thế giới, chiếm chưa đến 3% các khoản thanh toán toàn cầu qua SWIFT, so với 51% của đồng USD. Dù vậy, mỗi ounce vàng được bổ sung vào kho dự trữ của PBOC là một viên gạch xây dựng nên cấu trúc tài chính không còn phụ thuộc vào thiện chí hay các lệnh trừng phạt của Washington.

Lá phiếu “bất tín nhiệm” đối với hệ thống

Những gì đang diễn ra ở Trung Quốc lúc này là một cuộc trưng cầu dân ý thầm lặng về toàn bộ mô hình kinh tế của ĐCSTQ. Bất động sản, từng là nền tảng tài sản của các gia đình, nay không còn. Thị trường chứng khoán là một sòng bạc nghiêng về phía những người có quan hệ chính trị. Lương đứng yên trong khi giá cả đi ngang rồi đi xuống.

Trong khi đó, thế giới bên ngoài biên giới Trung Quốc đang đóng lại những cánh cửa mà Bắc Kinh đã mất hàng chục năm cạy mở. Và chính chế độ đã tạo ra mọi điều kiện ấy nay lại đang tích trữ thứ tài sản duy nhất đã tồn tại lâu hơn mọi đồng tiền, mọi triều đại trong lịch sử loài người.

Theo những cách khác nhau, cả hai động thái này đều thể hiện sự bất tín nhiệm đối với hệ thống mà ĐCSTQ dựng nên.

(Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.)