Chuyên gia: Công nghệ cao chưa lấp được khoảng trống bất động sản để lại ở Trung Quốc

Michael Zhuang
•
Thứ Ba, 29/09/2026

Ngành công nghệ cao và công nghiệp xanh của Trung Quốc tăng nhanh nhưng chưa bù nổi phần sức cầu và việc làm mất đi khi bất động sản co lại, theo bài phân tích trên tạp chí của IMF hồi tháng 9.

Mai Sơn, Tứ Xuyên, Trung Quốc — ngày 16/6/2024: Một khu dân cư do Tập đoàn Bất động sản Evergrande phát triển. (Nguồn: B.Zhou/Shutterstock)

Xe điện, AI, bán dẫn và các ngành sản xuất tiên tiến đang dần thay chỗ bất động sản và các kênh đầu tư truyền thống. Cơ cấu kinh tế Trung Quốc vì thế đang đổi khác. Nhưng các ngành mới còn quá nhỏ và cần quá nhiều vốn, chưa thể gánh hết vai trò mà bất động sản và công nghiệp truyền thống từng đảm nhận.

Bài phân tích này đăng trên tạp chí Finance & Development của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Tác giả là ông Mậu Diên Lượng (Miao Yanliang), nhà kinh tế trưởng của Công ty Tài chính Quốc tế Trung Quốc. Ông chỉ ra quy mô cuộc chuyển đổi qua hai con số: bất động sản chiếm khoảng 6% GDP của Trung Quốc, còn sản xuất ô tô khoảng 1,6%.

Doanh số nhà đất giảm từ khoảng 18 nghìn tỷ nhân dân tệ (2,68 nghìn tỷ USD) năm 2021 xuống khoảng 8 nghìn tỷ nhân dân tệ (1,19 nghìn tỷ USD) năm 2025. Vì vậy, nhà đất đi xuống không còn là chuyện riêng của các chủ đầu tư và người mua bán nhà.

“Trong ngắn hạn, các ngành mới dù tăng trưởng nhanh cũng không thể lấp đầy hoàn toàn khoảng trống nhu cầu do bất động sản tiếp tục điều chỉnh,” ông Lý Đình Thiên nói với The Epoch Times. Ông là chuyên gia về các vấn đề Trung Quốc.

Ngành mới lớn lên, ngành cũ co lại

Thị trường nhà đất đi xuống kéo theo cả những ngành sống nhờ xây dựng và đầu tư bất động sản.

Lượng tiêu thụ thép thô biểu kiến của Trung Quốc đi xuống 5 năm liền, từ 2020 đến 2025, tổng cộng giảm 20,9% so với mức đỉnh. Số liệu của Hiệp hội Sắt thép Trung Quốc được hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc Tân Văn Xã (China News Service – CNS) đăng qua cổng tin Sina hôm Chủ nhật (20/9).

Cùng giai đoạn, sản lượng thép thô giảm 9,8%, từ 1,065 tỷ tấn xuống 961 triệu tấn.

Sức ép chưa dừng lại. Nửa đầu năm 2026, các doanh nghiệp thép lớn lãi khoảng 16,7 tỷ nhân dân tệ từ mảng thép cốt lõi, giảm 40% so với cùng kỳ năm trước, theo hiệp hội cho biết. 14 trong số 22 doanh nghiệp thép thông thường niêm yết báo lỗ.

“Các ngành truyền thống đang chật vật,” ông Lý nói. “Lấy ngành thép làm ví dụ. Khoảng trống khổng lồ này chủ yếu đến từ bất động sản.”

Bắc Kinh vẫn đang đẩy mạnh AI, kinh tế tầm thấp, hàng không vũ trụ, xe điện và các ngành công nghệ tiên tiến khác. Nhưng các ngành này chưa chắc tạo ra nhiều việc làm như những ngành mà chúng thay thế.

“Các ngành công nghệ cao như AI, kinh tế tầm thấp hay hàng không vũ trụ phần lớn cần nhiều công nghệ và vốn,” ông Lý nói. “Chúng gần như không giúp gì cho việc làm phổ thông của người dân bình thường.”

Hồi tháng 7, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc cho biết khu vực kinh tế “3 mới” chiếm 18,39% GDP năm 2025. Khu vực này gồm ngành mới, mô hình kinh doanh mới và hình thái kinh tế mới.

Con số đó không có nghĩa khu vực này dùng tỷ lệ lao động tương đương, ông Lý lưu ý. Sản xuất tiên tiến, năng lượng tái tạo, bán dẫn, robot và AI cần nhiều vốn, năng suất cao, nên làm ra sản lượng lớn với tương đối ít nhân công.

Bài toán việc làm và ngân sách

Cú điều chỉnh này càng đáng kể vì các ngành truyền thống vẫn là nguồn việc làm và nguồn thu thuế lớn.

Cuối năm 2024, Cục Thống kê Quốc gia công bố kết quả Tổng điều tra kinh tế toàn quốc lần thứ năm. Tới cuối năm 2023, ngành chế tạo có khoảng 104,8 triệu lao động, bằng 24,4% số lao động làm việc tại các pháp nhân trong công nghiệp và dịch vụ.

Ngành xây dựng có thêm 51,2 triệu lao động, bán buôn và bán lẻ khoảng 53,3 triệu. Ba ngành này gộp lại chiếm gần một nửa (48,7%) số lao động đó.

Chế tạo cũng là nguồn thu ngân sách quan trọng. Năm 2025, ngành này đóng góp khoảng 31% tổng thu thuế và 48% phần thu thuế tăng thêm trong năm, theo số liệu của Tổng cục Thuế Nhà nước Trung Quốc.

Nhưng trong báo cáo ngân sách năm 2026, chính Bộ Tài chính Trung Quốc thừa nhận thu thuế từ các ngành truyền thống đã chậm lại. Trong khi đó, tổng đóng góp thuế của các ngành mới nổi vẫn tương đối nhỏ.

Ông Lý cho rằng từ đó nảy ra một khoảng trống mà ngành chế tạo mới, dù tăng nhanh, vẫn chưa lấp được.

“Cơ sở thuế của ngành chế tạo truyền thống đang yếu đi. Ngành chế tạo mới tăng trưởng nhanh, nhưng quy mô hiện nay vẫn chưa đủ để thay thế hoàn toàn phần đóng góp ngân sách của các ngành truyền thống,” ông nói.

Vì sao chuyển đổi có thể kéo dài nhiều năm

Chuyển đổi kinh tế Trung Quốc không thể chỉ dựa vào mở rộng sản xuất công nghệ cao, ông Mậu nhận định trong bài phân tích. Ông kêu gọi các biện pháp tăng thu nhập hộ gia đình, củng cố an sinh xã hội và khuyến khích người dân chi tiêu nhiều hơn cho dịch vụ.

Ông cũng cho rằng Trung Quốc cần xử lý nợ của chính quyền địa phương và nợ liên quan tới bất động sản. Bắc Kinh còn phải lành mạnh hóa bảng cân đối tài chính để cải thiện điều kiện tín dụng và nhu cầu trong nước.

Tiêu dùng hộ gia đình chiếm khoảng 40% GDP của Trung Quốc, bài phân tích cho biết. Ở các nền kinh tế thu nhập trung bình, mức trung bình là khoảng 53%.

Khi tiêu dùng trong nước yếu, doanh nghiệp Trung Quốc càng phải dựa vào đầu tư và thị trường nước ngoài để tiêu thụ hàng làm ra.

“Nếu tiêu dùng trong nước còn tăng chậm hơn đà mở rộng năng lực sản xuất trong thời gian dài, doanh nghiệp chỉ có thể tiếp tục dựa vào thị trường nước ngoài,” ông Lý nói. “Điều đó tất yếu làm tăng các rủi ro bên ngoài như va chạm thương mại quốc tế và hàng rào thuế quan.”

Khi kinh tế Trung Quốc rời bỏ mô hình tăng trưởng dựa vào bất động sản, thách thức chính có thể vẫn là độ vênh giữa hai tốc độ, theo ông Lý. Công nghiệp chuyển đổi nhanh, còn nhu cầu của các hộ gia đình phục hồi chậm hơn.