Vương Hách: 3 điểm đáng chú ý về nhân sự tại Hội nghị Trung ương 5 của ĐCSTQ

Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) sẽ họp Hội nghị Trung ương 5 từ ngày 26 đến 29/10, nhưng điều dư luận quan tâm không phải “quản lý đảng nghiêm minh”, chủ đề chính bề ngoài của hội nghị, mà là cuộc đấu đá và sắp xếp nhân sự cho Đại hội XXI vào năm tới. Bài viết này bàn về 3 điểm.

Trương Thăng Dân, Trần Tiểu Giang có vào Bộ Chính trị?

Trong 24 Ủy viên Bộ Chính trị được bầu tại Đại hội XX, đã có 3 người ngã ngựa (ông Hà Vệ Đông, ông Trương Hựu Hiệp, ông Mã Hưng Thụy). Theo thông lệ, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương và Bí thư Tân Cương đều được vào Bộ Chính trị. Tuy nhiên, đến nay Phó Chủ tịch Quân ủy Trương Thăng Dân và Bí thư Tân Cương Trần Tiểu Giang đều chưa vào được.

Điều này đặc biệt lạ ở trường hợp ông Trương Thăng Dân.

Tại Hội nghị Trung ương 4 vào tháng 10/2025, ông Trương Thăng Dân được bầu bổ sung làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương thay ông Hà Vệ Đông, nhưng không vào Bộ Chính trị. Vì thế, xét về địa vị chính trị, ông thấp hơn vị Phó Chủ tịch Quân ủy còn lại là ông Trương Hựu Hiệp. Khi đó, phần đông cho rằng ông Tập Cận Bình đã mất quyền kiểm soát quân đội, người thực sự quyết định trong quân đội là ông Trương Hựu Hiệp. Ông Trương Thăng Dân đứng ngoài Bộ Chính trị càng làm nổi bật vị thế quyền lực thực sự của ông Trương Hựu Hiệp.

Thế nhưng, hôm 24/1 năm nay, ông Trương Hựu Hiệp cùng Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp Quân ủy Lưu Chấn Lập bất ngờ ngã ngựa. Khi ông Tập đã giành lại quyền lực trong quân đội, trở ngại này cũng không còn. Hơn nữa, hiện nay Bộ Chính trị không có đại diện nào của quân đội, điều chưa từng có trong nửa thế kỷ kể từ khi “Cách mạng Văn hóa” kết thúc.

Sang trường hợp ông Trần Tiểu Giang. Ông chính thức thay ông Mã Hưng Thụy làm Bí thư Tân Cương từ ngày 1/7/2025. Bên ngoài khá bất ngờ, vì ông phá vỡ thông lệ: quan chức nắm Tân Cương thường phải từng là “người đứng đầu cấp tỉnh”.

Ông Trần không thuộc hàng thân tín truyền thống của ông Tập, lại mang đậm dấu ấn “Vương Kỳ Sơn, hệ kiểm tra kỷ luật”. Tuy nhiên, ông cũng là người Hán đầu tiên làm Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Quốc gia (từ 12/2020 đến 6/2022), phá vỡ truyền thống 60 năm qua chức vụ này luôn do quan chức người dân tộc thiểu số đảm nhiệm. Trong mắt ông Tập, ông Trần ít nhất là một “quan chức kỹ trị, lại là điểm giao thoa của nhiều phe phái” có thể tin dùng.

Đúng là trong lịch sử ĐCSTQ, Hội nghị Trung ương cực kỳ hiếm khi bầu bổ sung Ủy viên Bộ Chính trị, nhưng ông Tập không phải người khư khư giữ lệ cũ. Hai người này có bước vào Bộ Chính trị hay không phụ thuộc nhiều hơn vào việc ông Tập tin họ đến đâu và tính toán tổng thể của ông về nhân sự Đại hội XXI.

Quân ủy Trung ương vẫn chỉ hai người?

Trong Quân ủy Trung ương do Đại hội XX lập ra năm 2022, ngoài ông Tập Cận Bình, cả hai Phó Chủ tịch (Trương Hựu Hiệp, Hà Vệ Đông) và 3 Ủy viên (Lý Thượng Phúc, Lưu Chấn Lập, Miêu Hoa) đều đã ngã ngựa. Người còn lại là ông Trương Thăng Dân, được nâng từ Ủy viên lên Phó Chủ tịch Quân ủy, nhưng đến nay vẫn chưa vào Bộ Chính trị như thông lệ.

“Quân ủy hai người” hiện nay là điều chưa từng có kể từ khi ĐCSTQ cướp chính quyền năm 1949.

Trong lịch sử, tại Đại hội IX của ĐCSTQ vào tháng 4/1969, giữa cao trào “Cách mạng Văn hóa”, ông Mao Trạch Đông đã nâng số thành viên Quân ủy lên tới 49 người. Khi ông Đặng Tiểu Bình lên nắm quyền, ông xác lập khung Quân ủy như ngày nay, gồm 8–11 người. Thời ông Giang Trạch Dân, ông Hồ Cẩm Đào vẫn giữ khung này.

Sau khi ông Tập lên nắm quyền, nhiệm kỳ đầu (khóa 18) vẫn giữ như thời trước, tổng cộng 11 người. Từ nhiệm kỳ thứ hai (khóa 19, khóa 20), số Ủy viên giảm còn 4, Quân ủy chỉ còn 7 người. Quân ủy hai người hiện nay là một trường hợp đặc biệt bất thường trong lịch sử.

Từ thời ông Đặng Tiểu Bình đến nay, Hội nghị Trung ương đã 7 lần bầu bổ sung lãnh đạo cấp cao Quân ủy:

Năm 1989, Hội nghị Trung ương 5 khóa 13 bầu bổ sung ông Lưu Hoa Thanh làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, ông Dương Bạch Băng làm Tổng thư ký Quân ủy Trung ương. Khi đó, ông Đặng Tiểu Bình chính thức thôi chức Chủ tịch Quân ủy Trung ương ĐCSTQ, ông Giang Trạch Dân lên thay.

Năm 1995, Hội nghị Trung ương 5 khóa 14 bầu bổ sung ông Trương Vạn Niên, ông Trì Hạo Điền làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, ông Vương Khắc, ông Vương Thụy Lâm làm Ủy viên Quân ủy Trung ương. Đây là bước chuẩn bị cho chuyển giao nhiệm kỳ, hoàn tất sớm việc sắp xếp “thay cũ đổi mới” trong giới lãnh đạo cấp cao quân đội.

Năm 1999, Hội nghị Trung ương 4 khóa 15 bầu bổ sung ông Hồ Cẩm Đào làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, ông Quách Bá Hùng, ông Từ Tài Hậu làm Ủy viên Quân ủy Trung ương, chính thức xác lập ông Hồ Cẩm Đào là người kế nhiệm.

Năm 2004, Hội nghị Trung ương 4 khóa 16 bầu bổ sung ông Từ Tài Hậu làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, ông Trần Bỉnh Đức, ông Kiều Thanh Thần, ông Trương Định Phát, ông Tĩnh Chí Viễn làm Ủy viên Quân ủy Trung ương. Khi đó, ông Giang Trạch Dân thôi chức Chủ tịch Quân ủy Trung ương, ông Hồ Cẩm Đào lên thay.

Năm 2005, Hội nghị Trung ương 5 khóa 16 bầu bổ sung ông Ngô Thắng Lợi, ông Hứa Kỳ Lượng, ông Tĩnh Chí Viễn làm Ủy viên Quân ủy Trung ương.

Năm 2010, Hội nghị Trung ương 5 khóa 17 bầu bổ sung ông Tập Cận Bình làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, chính thức xác lập ông Tập là người kế nhiệm.

Năm 2025, Hội nghị Trung ương 4 khóa 20 bầu bổ sung ông Trương Thăng Dân (khi đó là Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Quân ủy) làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương.

Trong khi đó, từ năm 1978 đến nay, Hội nghị Trung ương chỉ bầu bổ sung Ủy viên Bộ Chính trị đúng một lần: Hội nghị Trung ương 3 khóa 11 vào tháng 12/1978 bầu thêm ông Trần Vân làm Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị, ông Hồ Diệu Bang, ông Đặng Dĩnh Siêu, ông Vương Chấn làm Ủy viên Bộ Chính trị. Số lần bầu bổ sung lãnh đạo cấp cao Quân ủy lại lên tới 7.

Vì sao chênh lệch lớn như vậy? Một nguyên nhân chính là quyền lực quân sự cực kỳ nhạy cảm, các vị trí đòi hỏi đúng chuyên môn và liên quan đến sự thông suốt của chuỗi chỉ huy. Vì thế, nhà cầm quyền thiên về phá lệ, trống chỗ nào bổ sung ngay chỗ đó.

Xét về xác suất, khả năng Hội nghị Trung ương 5 bầu bổ sung lãnh đạo cấp cao Quân ủy lớn hơn nhiều so với bầu bổ sung Ủy viên Bộ Chính trị. Có điều, cuộc đại thanh trừng trong quân đội kéo dài từ đầu năm 2023 đến nay đã khiến quá nhiều tướng lĩnh cấp cao ngã ngựa.

Hiện chỉ còn 6 thượng tướng tại ngũ. Đó là Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Thăng Dân, Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Quân ủy Trung ương Trương Thự Quang, Bộ trưởng Quốc phòng Đổng Quân, Tư lệnh Chiến khu Miền Đông Dương Chí Bân, Tư lệnh Chiến khu Miền Trung Hàn Thắng Diên và Tư lệnh Không quân Vương Cương.

Trong thời gian ngắn, ông Tập Cận Bình biết tìm đâu ra nhiều người vừa đáng tin, vừa đủ thâm niên, lại làm được việc đến thế? Hơn nữa, Hội nghị Trung ương 5 chỉ cách Đại hội XXI khoảng một năm, nên nhiều khả năng ông Tập sẽ tiếp tục giữ cơ cấu tối giản hiện nay, dồn mọi ẩn số sang Đại hội XXI.

Bao nhiêu Ủy viên Trung ương bị khai trừ, bao nhiêu người được bổ sung?

Hội nghị Trung ương 4 năm 2025 đã khai trừ đảng tổng cộng 14 Ủy viên và Ủy viên dự khuyết Trung ương, lập kỷ lục. Còn Hội nghị Trung ương 5 thì sao? E rằng sẽ lại lập kỷ lục mới.

Bước sang năm 2026, đã có 11 quan chức cấp bộ trưởng bị cách chức điều tra, số lượng nhiều chưa từng có. Trong năm trước đó, theo thống kê chưa đầy đủ, 22 Ủy viên và Ủy viên dự khuyết Trung ương đã bị công bố chính thức là ngã ngựa hoặc bị bãi nhiệm tư cách đại biểu Nhân đại.

Ngoài ra còn 23 người “mất tích”. Nói cách khác, có tới vài chục Ủy viên và Ủy viên dự khuyết Trung ương đang chờ xử lý, trong đó không ít người hẳn sẽ bị chính thức gạch tên tại Hội nghị Trung ương 5.

Trước thời ông Tập, Hội nghị Trung ương xử lý quan chức cấp cao ngã ngựa theo kiểu “tần suất thấp, từng trường hợp riêng lẻ”. Chẳng hạn, cả nhiệm kỳ 5 năm khóa 16 chỉ khai trừ 3 người, khóa 17 cũng chỉ 3 người.

Từ khi ông Tập lên nắm quyền, mỗi kỳ hội nghị toàn thể thường khai trừ hơn chục người (ví dụ Hội nghị Trung ương 4 khóa 20 vào tháng 10/2025 xác nhận khai trừ đảng tổng cộng 14 người), với 3 đặc điểm nổi bật hoàn toàn khác trước:

Thứ nhất, cách xử lý chuyển từ “loại bỏ có mục tiêu” sang “thanh trừng kiểu sụp đổ dây chuyền”. Hội nghị Trung ương 3 và Hội nghị Trung ương 4 khóa 20 gần như đã “nhổ tận gốc” ban lãnh đạo cấp cao của Lực lượng Tên lửa, Bộ Phát triển Trang bị Quân ủy và Bộ Công tác Chính trị Quân ủy Trung ương.

Thứ hai, trước thời ông Tập, các Ủy viên Trung ương ngã ngựa gần như đều là quan chức dân sự, rất hiếm khi động tới tướng lĩnh cấp cao tại ngũ. Thời ông Tập, quân đội trở thành vùng bị thanh trừng nặng nề nhất: trong 10 Ủy viên Trung ương bị Hội nghị Trung ương 4 khóa 20 khai trừ, quân đội chiếm tới 8 ghế. Có thống kê cho thấy trong 44 Ủy viên Trung ương khóa 20 thuộc quân đội ĐCSTQ, hơn 70% đã bị khai trừ, bãi nhiệm hoặc bị kỷ luật.

Thứ ba, cơ chế bổ sung chuyển từ “tự động theo thứ tự” sang “bỏ qua vì thẩm tra chính trị”. Trước thời ông Tập, Ủy viên dự khuyết lên Ủy viên chính thức theo đúng thứ tự số phiếu. Còn Hội nghị Trung ương 4 khóa 20 đã “bỏ qua” 5 Ủy viên dự khuyết thuộc quân đội xếp trên, chọn thẳng các quan chức dân sự địa phương xếp sau. Mục đích là ngăn những tướng lĩnh “mang bệnh vẫn được đề bạt”, hoặc đã ngã ngựa mà chưa công bố, lọt vào Ban Chấp hành Trung ương.

Hội nghị Trung ương thời Tập Cận Bình đã trở thành một chiến trường cường độ cao. Từ đó có thể thấy cuộc đấu đá nội bộ ĐCSTQ khốc liệt đến mức nào, và tham vọng quyền lực của ông Tập Cận Bình mạnh mẽ ra sao.

• TQ: Hai tướng lĩnh cấp cao Trương Hựu Hiệp, Lưu Chấn Lập bị khai trừ đảng và quân đội
• Báo Hồng Kông: Con ông Hồ Cẩm Đào có thể vào Ban Chấp hành Trung ương ĐCSTQ khóa tới
• Bắc Kinh được cho là sẽ đề cử quan chức ĐCSTQ tranh ghế Tổng giám đốc WHO

(Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả.)