Vương Hách: Về vấn đề Đài Loan, ông Tập đã vấp phải “bức tường” từ ông Trump

Trong bài bình luận đăng trên Epoch Times, tác giả Vương Hách cho rằng việc thông cáo sau thượng đỉnh Trump – Tập không nhắc tới Đài Loan cho thấy mong muốn của ông Tập đã vấp phải “bức tường” từ ông Trump.

Hôm thứ Bảy (26/9), Tổng thống Mỹ Donald Trump được phóng viên hỏi về cuộc gặp với lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) Tập Cận Bình và vấn đề Đài Loan. Ông trả lời: “Chúng tôi không nói nhiều về vấn đề này. Hiện giờ mọi thứ đều rất tốt, mọi thứ đang tiến triển.” Ông nói thêm: “Ông ấy rất hiểu cảm nghĩ của tôi.”

Ông Trump nói ông Tập “rất hiểu cảm nghĩ” của mình là có ý gì? Tác giả Vương Hách đưa ra phân tích của riêng ông.

Thông cáo của hai bên đều không nhắc Đài Loan

Theo thông cáo được Tân Hoa Xã công bố ngày 24/9, trong cuộc gặp, ông Tập mong phía Mỹ giữ “lập trường đúng đắn” là phản đối “Đài Loan độc lập” và thận trọng khi xử lý vấn đề Đài Loan.

Tuy vậy, cả danh sách kết quả cuộc gặp do Nhà Trắng công bố lẫn văn bản “Trung – Mỹ đạt đồng thuận về 8 điểm kết quả” của phía Trung Quốc đều không nhắc tới Đài Loan.

Theo tác giả, điều đó cho thấy “mong muốn” của ông Tập đã vấp phải bức tường ở phía ông Trump. Mỹ không đổi các cam kết cốt lõi, cũng không đổi lập trường và cách diễn đạt. Thái độ cơ bản của Mỹ vẫn là giữ hòa bình ở eo biển Đài Loan.

Tác giả dẫn chứng: ngay hôm 25/9, ngày cuối chuyến thăm Mỹ của ông Tập, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue đã lên tiếng. Ông nói với đài CNBC: “Chính sách với Đài Loan ở đây không thay đổi, không có gì thay đổi. Ông ấy [Tổng thống] hoàn toàn cam kết theo đuổi chính sách Một Trung Quốc. Chúng tôi vẫn cam kết thực hiện Đạo luật Quan hệ Đài Loan, ba Thông cáo chung và sáu đảm bảo. Không có gì thay đổi về mặt này.”

Ông Perdue nói thêm rằng dù phía Trung Quốc liên tục gây sức ép về vấn đề này, Mỹ sẽ không đổi cách diễn đạt, cũng không đổi lập trường. Cùng ngày, ông nói với đài Fox News: “Mỹ không ủng hộ ‘Đài Loan độc lập’, nhưng chúng tôi cũng không ủng hộ sự ép buộc.”

Tác giả cũng nhắc lại các cuộc gặp, điện đàm Trump – Tập kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. ĐCSTQ nhiều lần tuyên bố Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung – Mỹ, là “lằn ranh đỏ”. Nhưng tuyên bố hay danh sách kết quả của hai bên đã nhiều lần không nhắc tới Đài Loan. Đó là cuộc điện đàm ngày 19/9/2025, cuộc gặp ở Busan ngày 30/10/2025 và chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump vào tháng 5/2026.

Vì sao ông Tập chỉ “đánh lá bài Đài Loan”?

Theo tác giả, ở một mức độ nào đó, ông Tập đang “đánh lá bài Đài Loan” chứ không thật sự muốn tấn công Đài Loan. Ông nêu hai lý do chính.

Lý do thứ nhất là tương quan sức mạnh: thực lực Trung – Mỹ chênh lệch quá xa. Bề ngoài, ĐCSTQ hô khẩu hiệu rất to, lên giọng rất cao, và từng bước lấn ép quân sự với Đài Loan. Nhưng thực chất, ĐCSTQ rất e ngại Mỹ.

Tác giả liệt kê một số yếu tố khiến ông Tập khó đưa ra quyết định tấn công Đài Loan: Nga sa lầy trên chiến trường Ukraine; quân đội Mỹ bắt sống Tổng thống Venezuela Maduro và “chặt đầu” hàng loạt giới lãnh đạo Iran; nạn tham nhũng lớn trong hệ thống công nghiệp quốc phòng của ĐCSTQ và cuộc đại thanh trừng trong quân đội. Vì vậy, giới lãnh đạo cao nhất của ĐCSTQ nhiều lần nói việc giải quyết vấn đề Đài Loan “không thể nóng vội”.

Lý do thứ hai nằm ở người ra quyết định: sự “khó đoán” của ông Trump gây sức ép rất lớn lên ông Tập. Hai ông thường xuyên tiếp xúc và trao đổi với nhau kể từ khi ông Trump nhậm chức tổng thống lần đầu vào năm 2017. Tại cuộc gặp lần này, chính ông Tập cũng nói: “Tôi và Tổng thống Trump luôn giữ liên lạc bằng nhiều cách.”

Tác giả cho rằng ông Trump đối xử với ông Tập rất linh hoạt. Ông Trump có thể nói hai người có một “tình bạn thật sự tuyệt vời” (truly great friendship) và nhiều lần gọi ông Tập là “bạn tốt” trước công chúng. Nhưng ông cũng có thể nói với lãnh đạo ĐCSTQ: “Nếu ông đánh vào Đài Loan, tôi sẽ ném bom Bắc Kinh tan tành” (If you go into Taiwan, I’m going to bomb the sh*t out of Beijing). Khi đó, phía bên kia cho rằng ông Trump bị điên, còn ông Trump cho rằng cách gây sức ép tối đa này đã có tác dụng răn đe.

Bữa tối ở Mar-a-Lago năm 2017

Theo tác giả, ngay từ cuộc gặp Trump – Tập đầu tiên, ông Trump đã để lại ấn tượng sâu sắc với ông Tập.

Ngày 6/4/2017, bữa tối ở khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago đã đến phần tráng miệng, hai bên đang thưởng thức “chiếc bánh sô-cô-la đẹp nhất”. Bất ngờ, một vị tướng báo với ông Trump rằng tên lửa đã “khóa mục tiêu và nạp xong” (locked and loaded), xin lệnh có thực hiện hay không. Ông Trump lập tức ký lệnh, rồi giải thích với ông Tập rằng quân đội Mỹ vừa phóng 59 quả tên lửa hành trình Tomahawk vào Syria.

Nghe phiên dịch chuyển lời xong, ông Tập im lặng chừng 10 giây, rồi đề nghị nhắc lại một lần nữa. Sau khi suy nghĩ, ông Tập trả lời qua phiên dịch. Đại ý ông nói: sử dụng biện pháp quân sự để đáp trả những hành động tàn ác như việc sử dụng khí độc sát hại phụ nữ và trẻ em là điều có thể hiểu được.

Tác giả viết rằng dư luận và giới phân tích ngoại giao nhìn chung cho rằng sự việc “vừa ăn bánh vừa ra lệnh không kích” đầy kịch tính này cho thấy rõ ông Trump quyết nhanh và không đi theo lối thông thường. Sự việc làm đảo lộn nhịp ngoại giao sẵn có, vô hình trung tăng lợi thế tâm lý cho phía Mỹ trong các vấn đề song phương sau đó. Nó cũng khiến phía Trung Quốc phải đánh giá lại phong cách làm việc cũng như sự quyết đoán của vị tổng thống Mỹ này.

Sang Mỹ để “xác nhận lại” sự ăn ý?

Trở lại cuộc gặp lần này, tác giả phân tích mục tiêu của hai bên. Với ông Trump, muốn để lại “hòa bình” làm di sản cho lịch sử thì thách thức lớn nhất là ngăn ĐCSTQ tấn công Đài Loan. Vì vậy, trọng tâm của ông Trump là kiềm chế và răn đe tối đa để ĐCSTQ không dám hành động liều lĩnh.

Với ông Tập, ông đã ba lần liên tiếp tại vị, nay lại sắp tới Hội nghị Trung ương 5 và Đại hội XXI. Ông phải có lời giải thích về cách giải quyết vấn đề Đài Loan. Do đó, sang Mỹ thì không thể không bàn chuyện Đài Loan với ông Trump.

Nhưng theo tác giả, ông Tập cũng hiểu ông Trump cần gì, và giữ yên được ông Trump sẽ giúp ích rất nhiều cho việc ông Tập tại vị nhiệm kỳ thứ tư. Ngoài ra, nhiệm kỳ của ông Trump kéo dài tới tháng 1/2029. Ông Trump không dễ đối phó, nên chờ qua thời ông Trump có lẽ sẽ dễ giải quyết vấn đề Đài Loan hơn.

Tác giả nhận định ông Tập có thể từ lâu đã nói rõ ý định hoặc đưa ra cam kết với ông Trump. Ông dẫn thực tế: trong các cuộc phỏng vấn công khai, ông Trump đã nhiều lần nói ông Tập từng bảo đảm với ông rằng ông Tập sẽ không hành động quân sự đối với Đài Loan, hay “xâm lược” Đài Loan, trong thời gian ông Trump cầm quyền.

Vì vậy, theo tác giả, chuyện Đài Loan ở cuộc gặp lần này chỉ được “nhắc tới rồi thôi”. Nói cách khác, vào thời điểm then chốt trước nhiệm kỳ thứ tư, ông Tập cố ý sang tận Mỹ. Mục đích là xác nhận lại với ông Trump sự ăn ý giữa hai bên về Đài Loan.

Tác giả cho rằng có lẽ đây mới là lý do thật sự khiến ông Trump đích thân ra sân bay đón ông Tập, vượt quá thông lệ về mặt nghi thức. Bởi xét cho cùng, danh sách kết quả của hai bên không có gì đáng kể.

• Ông Trump xác nhận bàn chuyện Đài Loan với ông Tập: “Ông ấy hiểu cảm nghĩ của tôi”

Theo Vương Hách / Epoch Times