Bài tập tự nhận thức: Hãy học cách nhận biết và chấp nhận cảm xúc (P1)

Nghi Quân là một phụ nữ độc thân 25 tuổi, sống cùng cha mẹ và anh trai. Tính cách của cô và anh trai rất khác nhau: cô sống thiên về cảm xúc, biết nghĩ cho người khác nhưng cũng thiếu tự tin hơn; trong khi anh trai lại thiên về lý trí, khá ích kỷ và rất tự tin vào bản thân.

Cô kể rằng cách đây hai ngày, cô lại xảy ra xung đột với anh trai và đến nay vẫn còn tức giận. Cô không thích trạng thái này, nhưng cảm xúc ấy luôn đeo bám, khó có thể xua tan. Nguyên nhân của cuộc cãi vã lần này là khi mẹ cô chia sẻ với gia đình những lời dạy của một vị thầy tôn giáo, anh trai đã rất thiếu lịch sự khi chỉ trích mẹ là mê tín. Nghi Quân cho rằng anh trai lúc nào cũng võ đoán và không tôn trọng mẹ, vì thế cô đã tranh cãi với anh.

Anh trai cô có tài ăn nói và tranh luận rất giỏi. Mỗi lần cãi nhau, Nghi Quân đều ở thế yếu, không thể thắng được anh. Sau đó cô chỉ biết ôm cục tức trong lòng, khiến bản thân rất khó chịu nhưng không biết phải giải tỏa thế nào.

Nghi Quân từng học về Thuyết Tảng Băng Trôi (Iceberg Theory), vì vậy tôi đã có cuộc đối thoại sau đây với cô.

Tôi: Sau khi kể lại quá trình cãi nhau với anh trai, bây giờ em cảm thấy thế nào?

Nghi Quân: Tức giận.

Tôi: Nguyên nhân khiến em tức giận là gì? (Tôi đang hỏi về “quan điểm” của cô ấy.)

Nghi Quân: Chủ yếu là vì anh trai em không tôn trọng người khác, lúc nào cũng thích chỉ trích người khác, nhưng bản thân lại không có sự bao dung để tiếp nhận những lời góp ý hay phê bình từ người khác.

Tôi: Khi em có “cảm xúc” và “quan điểm” như vậy, tiếp theo em muốn làm gì? (Tôi đang hỏi về “kỳ vọng” của cô ấy.)

Nghi Quân: Nếu tình huống tương tự xảy ra lần nữa, em vẫn sẽ sửa lỗi anh trai, để anh ấy đừng tùy tiện phê phán người khác.

Tôi: Việc làm đó nhằm thỏa mãn khát vọng nào của em? Hãy chọn một trong sáu khát vọng sau: yêu thương người khác, được yêu thương, được tôn trọng, được chấp nhận, có tự do, có ý nghĩa.

Nghi Quân: Chắc là được tôn trọng.

Tôi: Rất tốt. Hãy ghi lại sơ đồ Tảng băng trôi của em.

Vì vậy, Nghi Quân đã ghi lại vòng đầu tiên của Sơ đồ Tảng băng trôi như trong Bảng 3-1.

Sau đó, chúng tôi tiếp tục cuộc đối thoại:

Tôi: Khi nghĩ đến việc phải thay đổi anh trai, bây giờ em cảm thấy thế nào?

Nghi Quân: Lo lắng.

Tôi: Em lo lắng vì điều gì? (Tôi đang hỏi về “quan điểm” của cô ấy.)

Nghi Quân: Dựa trên kinh nghiệm trước đây, em lại không tranh luận thắng được anh ấy. Vì vậy không những không đạt được mục đích của mình mà còn khiến cả gia đình không vui.

Tôi: Khi em có “cảm xúc” và “quan điểm” như vậy, tiếp theo em muốn làm gì? (Tôi đang hỏi về “kỳ vọng” của cô ấy.)

Nghi Quân: Em không muốn lặp lại những xung đột như thế nữa, vì việc cả gia đình được vui vẻ, hòa thuận cũng rất quan trọng.

Tôi: Việc làm đó nhằm thỏa mãn khát vọng nào của em? Hãy chọn một trong sáu khát vọng sau: yêu thương người khác, được yêu thương, được tôn trọng, được chấp nhận, có tự do, có ý nghĩa.

Nghi Quân: Chắc là yêu thương gia đình.

Tôi: Rất tốt. Hãy ghi lại sơ đồ Tảng băng trôi của em.

Vì vậy, Nghi Quân tiếp tục ghi lại sơ đồ Tảng băng trôi của mình ở thời điểm đó như trong Bảng 3-2.