Musk và Altman đối đầu tại tòa về tương lai OpenAI

Một cuộc tranh chấp pháp lý kéo dài nhiều năm giữa tỷ phú Elon Musk, chủ sở hữu Tesla, và ông Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, sẽ được đưa ra xét xử tại tòa án liên bang ở Oakland, California vào tuần tới. Tại đây, một hội đồng gồm 9 bồi thẩm viên sẽ được yêu cầu xác định liệu ông Altman và các đồng sự có phản bội sứ mệnh ban đầu của OpenAI — một phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo (AI) phi lợi nhuận phục vụ lợi ích công cộng — hay không.

Kết quả của vụ kiện được cho là có thể tạo ra tác động sâu rộng, không chỉ đối với OpenAI — đơn vị phát triển ChatGPT hiện được định giá 852 tỷ USD và đang chuẩn bị kế hoạch niêm yết công khai — mà còn đối với cuộc đua gay gắt nhằm phát triển công nghệ AI và giành quyền thống trị thị trường thương mại.

Theo nội dung đơn kiện, ông Musk — người đồng sáng lập OpenAI năm 2015 và là nhà đầu tư ban đầu — đã cáo buộc các đồng sáng lập Sam Altman và Greg Brockman lừa ông hàng chục triệu USD bằng những cam kết sai lệch rằng dự án sẽ duy trì mô hình phi lợi nhuận, mã nguồn mở, đồng thời đóng vai trò như một cơ chế an toàn trước “mối đe dọa nghiêm trọng” từ việc phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) vì mục tiêu lợi nhuận.

AGI được hiểu là thời điểm giả định khi trí tuệ nhân tạo đạt hoặc vượt khả năng nhận thức của con người và có thể hoạt động tự chủ — điều mà nhiều chuyên gia cảnh báo có thể trở thành mối đe dọa mang tính sống còn đối với nhân loại.

Ông Musk cho rằng ông Altman và ông Brockman đã bí mật lên kế hoạch chuyển OpenAI sang mô hình vì lợi nhuận, với sự hậu thuẫn của Microsoft — nhà đầu tư lớn đồng thời được cấp phép độc quyền đối với sản phẩm chủ lực của OpenAI.

Trong đơn kiện, ông Musk cáo buộc: “Ông Altman đã khiến OpenAI rời xa hoàn toàn sứ mệnh ban đầu và thông lệ lịch sử là công khai công nghệ và tri thức cho cộng đồng”.

Đơn kiện cũng nêu rằng: “Ông Altman đã giăng bẫy và dụ ông Musk bằng sự vị tha giả tạo, rồi lật ngược tình thế khi công nghệ của tổ chức phi lợi nhuận tiến gần AGI và lợi nhuận bắt đầu xuất hiện”.

Về phía mình, OpenAI phản bác rằng ông Musk từng đồng ý việc cấu trúc vì lợi nhuận là cần thiết để huy động đủ vốn, nhưng đã rút lui khi các nhà sáng lập khác không đồng ý để ông giữ vai trò lãnh đạo.

Công ty cũng tuyên bố: “Bị thúc đẩy bởi sự ghen tị, sự hối tiếc vì đã rời khỏi OpenAI và mong muốn cản trở một công ty AI cạnh tranh, Elon đã dành nhiều năm quấy rối OpenAI bằng các vụ kiện vô căn cứ và các cuộc tấn công công khai”.

Lịch sử căng thẳng kéo dài

Năm 2023, hội đồng quản trị OpenAI từng sa thải ông Altman, với lý do “không luôn thẳng thắn” và làm mất niềm tin. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, ông được phục chức sau khi phần lớn thành viên hội đồng từ chức. Ông Musk cáo buộc rằng việc này có liên quan đến sự sắp đặt của Microsoft.

Đáp lại các cáo buộc chống cạnh tranh, Microsoft cho rằng những lập luận chống độc quyền của ông Musk là “không có bằng chứng” và “không có ý nghĩa”.

Cũng trong năm 2023, ông Musk thành lập công ty xAI và ra mắt mô hình Grok để cạnh tranh trực tiếp với ChatGPT. Đến tháng 2/2025, ông tiếp tục dẫn đầu một nỗ lực thâu tóm thù địch không thành công nhằm mua lại tài sản OpenAI với giá 97,4 tỷ USD. Phía OpenAI cho rằng đây là một “đề nghị giả” nhằm phá hoại quá trình huy động vốn và tái cấu trúc.

Phiên tòa lần này diễn ra sau nhiều năm tranh cãi gay gắt trên mạng xã hội X và trên báo chí, phản ánh sự rạn nứt sâu sắc giữa các đối tác cũ và cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt trong lĩnh vực AI.

Đồng thời, vụ việc diễn ra trong bối cảnh vai trò lãnh đạo của ông Altman tiếp tục bị đặt dấu hỏi, sau khi hai nhóm phụ trách an toàn của OpenAI bị giải thể. Một số cáo buộc cho rằng ông đã gây hiểu lầm với ban giám đốc về các quy trình an toàn, và thể hiện “mô hình nói dối nhất quán”, theo các trao đổi nội bộ của nhà khoa học trưởng Ilya Sutskever năm 2023 và một bài viết gần đây của The New Yorker.

Ông Jan Leike, cựu lãnh đạo bộ phận an toàn, từng viết trên mạng xã hội X năm 2024 khi rời công ty rằng: “Trong những năm qua, văn hóa và quy trình an toàn đã bị đẩy xuống phía sau so với các sản phẩm hào nhoáng”.

OpenAI từng lập một công ty con vì lợi nhuận vào năm 2019; đến năm 2025, trong quá trình tái cấu trúc, công ty chuyển tài sản trí tuệ và nhân sự sang đơn vị này. Quỹ OpenAI — nhánh phi lợi nhuận — hiện nắm 26% cổ phần và vẫn “tiếp tục kiểm soát” công ty, theo thông tin từ OpenAI. Microsoft hiện sở hữu 27% cổ phần.

Ông Musk yêu cầu OpenAI quay lại mô hình phi lợi nhuận, bồi thường hơn 100 tỷ USD thiệt hại và loại ông Altman cùng ông Brockman khỏi vị trí lãnh đạo.

Các tài liệu nội bộ gây tranh cãi

Theo đơn kiện, ngay từ khi thành lập năm 2015, ông Altman từng bày tỏ lo ngại rằng trí tuệ máy siêu việt có thể là “mối đe dọa lớn nhất đối với sự tồn tại của nhân loại”.

Hai bên ban đầu thống nhất xây dựng một phòng thí nghiệm cạnh tranh với Google — đối thủ lớn nhất thời điểm đó — nhưng phải hoàn toàn mã nguồn mở và mang tính phi lợi nhuận, đóng vai trò cơ chế bảo vệ trước AGI vì lợi nhuận.

Tuy nhiên, đến năm 2017, các ông Brockman, Altman và Sutskever cho rằng cần chuyển sang mô hình vì lợi nhuận để đạt mục tiêu AGI. Ông Musk đề xuất giữ mô hình phi lợi nhuận nhưng gắn với Tesla như một “cỗ máy kiếm tiền”.

Các trao đổi nội bộ trong giai đoạn này, được đưa vào hồ sơ tòa án, được cho là sẽ trở thành điểm tranh luận quan trọng giữa hai bên liên quan đến thời điểm và động cơ tái cấu trúc.

OpenAI cáo buộc ông Musk không nhớ các cuộc thảo luận quan trọng năm 2017 có thể do sử dụng chất kích thích tại lễ hội Burning Man, đồng thời cho rằng mối quan hệ giữa ông và cựu thành viên hội đồng Shivon Zilis đóng vai trò như kênh liên lạc bí mật. Phía OpenAI cũng cho rằng hội đồng khi đó đã phê duyệt các khoản đầu tư từ Microsoft mà ông Musk hiện coi là vi phạm.

Ngược lại, ông Musk cáo buộc nhật ký cá nhân của ông Brockman cho thấy kế hoạch lừa dối ông về định hướng công ty, trong khi vẫn tiếp nhận tài trợ từ ông.

Đáp lại tối hậu thư của ông Musk, ông Altman cho biết ông vẫn “rất nhiệt tình” với mô hình phi lợi nhuận.

Sau đó, ông Brockman ghi trong nhật ký rằng việc chuyển sang mô hình vì lợi nhuận có thể dẫn tới “một cuộc chiến rất khó chịu”, đồng thời cho rằng việc loại ông Musk là “phi đạo đức”, nhưng cũng nhận định ông Musk “sẽ đúng khi nói rằng” các ông Altman và Brockman “đã không thành thật” về mong muốn chuyển đổi mà không có ông Musk.

Trong một đoạn tài liệu khác, ông Brockman viết: “Sẽ là sai trái nếu cướp đoạt tổ chức phi lợi nhuận của ông… Và ông thực sự không phải là kẻ ngốc”.

Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers của Tòa án liên bang khu vực Bắc California đã dẫn lại các ghi chú này trong phán quyết ngày 15/1, bác bỏ đề nghị xét xử tóm tắt của OpenAI, cho rằng chúng có thể được hiểu là mang tính lừa dối.

Đáp lại, ông Brockman cho rằng ông Musk đã “chọn lọc” trích dẫn nhật ký cá nhân và khẳng định: “Elon và chúng tôi đã đồng ý rằng mô hình vì lợi nhuận là bước tiếp theo cho sứ mệnh của OpenAI”.

Tranh luận về trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI)

Năm 2023, ông Musk cùng hơn 1.000 nhà nghiên cứu và lãnh đạo công nghệ ký thư ngỏ kêu gọi tạm dừng 6 tháng việc phát triển các hệ thống mạnh hơn GPT-4. Ông Altman bác bỏ phần lớn nội dung, cho rằng thư này “thiếu sắc thái kỹ thuật” và không phải cách phù hợp để xử lý vấn đề an toàn.

Một phần lập luận của ông Musk cho rằng GPT-4 đã đạt mức sơ khai của AGI, khi có khả năng suy luận tốt hơn con người trung bình.

Trong khi đó, các nhà nghiên cứu Microsoft năm 2023 nhận định GPT-4 có thể xử lý nhiều nhiệm vụ mới với hiệu suất “gần mức con người”, và có thể được xem là “phiên bản sơ khai của AGI”.

OpenAI định nghĩa AGI là hệ thống AI “vượt trội con người trong hầu hết các công việc có giá trị kinh tế”.

Trong một podcast ngày 22/4, ông Altman và ông Brockman cho biết họ coi phiên tòa là cơ hội để trình bày quan điểm của mình.

“Tôi nghĩ thật điên rồ khi ông ấy làm điều này,” ông Altman nói về ông Musk, đồng thời cho rằng đây là dịp để “giải thích mọi thứ với thế giới và khép lại chương này”.

Ông Altman cũng nhấn mạnh OpenAI đang tập trung vào “triển khai lặp đi lặp lại”, tức phát triển sản phẩm theo hướng ngày càng an toàn khi mức độ rủi ro tăng lên.

Khi ranh giới AGI ngày càng tiến gần, lời hứa của ông Altman về việc AI tạo ra sự giàu có chưa từng có, chữa bệnh và mang lại lợi ích toàn cầu vẫn còn nhiều tranh cãi, đặc biệt trong bối cảnh làn sóng sa thải trong ngành công nghệ gia tăng.

Tuần trước, Meta thông báo cắt giảm khoảng 8.000 nhân sự, tương đương 10% lực lượng lao động toàn cầu, đồng thời đóng thêm 6.000 vị trí, do đẩy mạnh đầu tư vào AI. Theo Reuters, công ty cũng dự định sử dụng phần mềm theo dõi thao tác chuột và cú nhấp chuột của nhân viên để phục vụ huấn luyện AI.

Microsoft và Amazon cũng đã công bố các đợt cắt giảm nhân sự gần đây.

Từ đầu năm đến nay, hơn 92.000 lao động ngành công nghệ đã bị sa thải, theo dữ liệu từ Layoffs.fyi.

Việc lựa chọn bồi thẩm đoàn cho phiên tòa tại Oakland bắt đầu từ ngày 27/4.