Sau gần 22 năm trên quỹ đạo, vệ tinh Swift của NASA rơi xuống và bốc cháy

Vệ tinh Swift của NASA hôm thứ Tư (4/11) đã rời quỹ đạo, lao vào bầu khí quyển trên vùng trời Indonesia, sau gần 22 năm nghiên cứu những vụ bùng nổ năng lượng mạnh nhất từng được biết đến trong vũ trụ.

NASA cho biết vệ tinh rời quỹ đạo đúng như dự kiến và đã “rực cháy lần cuối” khi đi vào bầu khí quyển Trái Đất. Vệ tinh có tên đầy đủ là Đài quan sát Neil Gehrels Swift (Neil Gehrels Swift Observatory), nặng khoảng 3.200 pound (1.452 kg).

Chưa đầy 3 tháng trước, NASA còn tìm cách đẩy Swift lên quỹ đạo cao hơn để kéo dài thời gian hoạt động, nhưng nhiệm vụ “giải cứu” này cuối cùng thất bại.

Swift cháy gần hết, vài mảnh vỡ nhỏ không gây thiệt hại dưới mặt đất

Theo NASA, Lực lượng Không gian Mỹ đã xác nhận Swift trở lại bầu khí quyển lúc 7h39 sáng thứ Tư (giờ miền Đông nước Mỹ). Khi đó, vệ tinh lao xuống với tốc độ gấp khoảng 22 lần tốc độ âm thanh, trên vùng trời tỉnh Bắc Sumatra của Indonesia, cách xích đạo khoảng 200 dặm (322 km) về phía bắc.

NASA dự tính nhiệt sinh ra do ma sát khi vệ tinh trở lại bầu khí quyển sẽ thiêu rụi phần lớn cấu trúc của Swift từ khi còn ở độ cao khá lớn, nhưng vẫn sẽ có một ít mảnh vỡ rơi xuống đất. Đến nay, cơ quan này chưa nhận được tin nào về việc mảnh vỡ gây thương vong hay thiệt hại tài sản dưới mặt đất.

Trước đó, Lực lượng Không gian Mỹ đánh giá Swift chỉ gây rủi ro rất thấp cho các khu vực đông dân. Xác suất vệ tinh làm một người dưới mặt đất bị thương chỉ là 1/2.100.

Reuters đưa tin, trước khi vệ tinh đi vào bầu khí quyển, ông Dean Sladen, kỹ sư hàng không vũ trụ của Accu Components, một công ty cung cấp linh kiện công nghiệp có trụ sở tại Anh, nhận định:

“Dự kiến chỉ còn rất ít mảnh nhỏ cháy sém rơi xuống mặt đất, và không ai nhận ra được chúng từng thuộc về một kính viễn vọng vệ tinh”.

Dò tìm vụ nổ tia gamma

Đài quan sát Swift được phóng lên quỹ đạo thấp của Trái Đất ngày 20/11/2004, đến nay đã gần 22 năm. Kính viễn vọng này có nhiệm vụ tìm kiếm những vụ bùng nổ dữ dội trong vũ trụ, trong đó có các vụ nổ tia gamma và vụ nổ siêu tân tinh.

Tên gọi “Swift” (nghĩa là “nhanh”) xuất phát từ chính khả năng xoay hướng rất nhanh của vệ tinh để kịp ghi lại những sự kiện như vậy.

Theo NASA, Swift không chỉ ghi nhận hơn 1.600 vụ nổ tia gamma và hơn 1.400 vụ nổ sao, mà còn đóng vai “người đi trước dò đường” cho các kính viễn vọng không gian Hubble và Webb. Swift phát cảnh báo tới các kính này và những cơ sở quan sát khác để chúng nghiên cứu sâu hơn các thiên thể hay sự kiện liên quan.

“Swift đã mở rộng hiểu biết của chúng ta về đủ loại thiên thể và hiện tượng trong vũ trụ”, NASA viết trên trang blog của sứ mệnh. Những đối tượng ấy trải từ các thiên hà hoạt động do lỗ đen siêu khối lượng cung cấp năng lượng, những ngôi sao bùng phát tia X, các vụ nổ siêu tân tinh, cho tới sao chổi và tiểu hành tinh ngay trong hệ Mặt Trời.

Từ khi được phóng năm 2004 đến nay, Swift đã cung cấp dữ liệu cho khoảng 7.000 bài báo khoa học.

Ngọn lửa hủy diệt cuối cùng

Nhiệm vụ của Swift theo thiết kế ban đầu chỉ kéo dài hai năm, nhưng thực tế vệ tinh vận hành đến tận tháng trước. Cuối cùng, hoạt động của Mặt Trời làm độ cao quỹ đạo của Swift giảm xuống, khiến vệ tinh rơi về Trái Đất.

Hồi tháng 7, NASA thuê công ty Katalyst Space tìm cách giải cứu Swift. Công ty này phóng một robot tên “Link” có ba cánh tay máy để đẩy Swift trở lại quỹ đạo dự kiến. Tuy nhiên, robot gặp sự cố ngay sau khi phóng và không thể đến gần Swift trong phạm vi 7 dặm (khoảng 11 km).

Tháng 8, NASA quyết định để Swift rơi về Trái Đất, còn robot Link đã rơi xuống vào tháng 9.

Swift vẫn gửi dữ liệu quan sát về đến cuối tháng 10. Khi đó, NASA xác định quỹ đạo của Swift đã quá thấp, vệ tinh không thể tiếp tục hoạt động ổn định nên cơ quan này tắt hệ thống.

Nhà thiên văn học John Nousek của Đại học Bang Pennsylvania, người từng phụ trách nhóm điều khiển Swift, nói hôm thứ Hai (2/11): “Ngay từ trước khi phóng Swift, chúng tôi đã biết sẽ có ngày này. Ít nhất là ở quỹ đạo thấp của Trái Đất, thứ gì bay lên rồi cũng sẽ rơi xuống, và cách kết thúc ấy thường mang tính hủy diệt”.

Ông nói thêm: “Chúng tôi thực lòng hy vọng những bài học từ thành công của Swift sẽ được áp dụng cho thế hệ sứ mệnh không gian mới, giúp đẩy nhanh việc thám hiểm và khám phá vũ trụ”.