Nhiệm vụ giải cứu kính viễn vọng Swift của NASA thất bại
- Ngô Thụy Xương
- •
NASA và Công ty Katalyst Space ngày 19/8 cùng thông báo nhiệm vụ thương mại nhằm giải cứu kính viễn vọng không gian Neil Gehrels Swift (Swift) của NASA đã thất bại. Nguyên nhân chính là tàu vũ trụ LINK, được giao nhiệm vụ tiếp cận và đưa Swift lên quỹ đạo cao hơn, gặp sự cố không thể khắc phục trong hệ thống kiểm soát tư thế.
Trong tuyên bố chung, hai bên cho biết sau khi liên tục theo dõi và đánh giá tàu LINK, họ xác nhận tàu không thể giữ Đài quan sát Neil Gehrels Swift và cũng không thể đưa kính viễn vọng này lên quỹ đạo cao hơn.
Tuy nhiên, NASA chưa hoàn toàn chấm dứt nhiệm vụ. Tàu LINK vẫn sẽ cố gắng tiếp cận Swift để thực hiện các thao tác thử nghiệm ở cự ly gần. Việc này vừa cho thấy những khả năng khác của LINK ngoài chức năng giữ vệ tinh, vừa giúp NASA và Katalyst Space thu thập dữ liệu quan trọng, làm cơ sở cho các nhiệm vụ sửa chữa vệ tinh trên quỹ đạo trong tương lai.
Swift có thể rơi vào cuối năm
Nhiệm vụ thất bại đồng nghĩa kính viễn vọng không gian quý giá này, vốn đã hoạt động hơn 20 năm, có thể sắp kết thúc hoạt động.
Swift ban đầu chỉ được thiết kế với thời hạn hoạt động trên quỹ đạo khoảng hai năm. Tuy nhiên, từ năm 2004, kính viễn vọng đã liên tục nghiên cứucác vụ nổ tia gamma, tia X, tia cực tím và ánh sáng khả kiến, với đóng góp khoa học vượt xa dự kiến.
Trong những năm gần đây, hoạt động Mặt Trời gia tăng khiến lực cản khí quyển Trái Đất gia tăng, làm quỹ đạo của Swift suy giảm nhanh chóng. Nếu không có lực lượng bên ngoài hỗ trợ, kính viễn vọng sẽ tiếp tục chịu tác động của trọng lực Trái Đất và được dự báo sẽ rơi trở lại khí quyển, bốc cháy vào cuối năm 2026.
NASA cho biết trong thời gian tới sẽ tiếp tục ưu tiên tìm kiếm các phương án mới để nhanh chóng ứng phó với các hiện tượng vũ trụ, đồng thời tận dụng những nhiệm vụ hiện có nhằm bù đắp những khoảng trống trong hoạt động quan sát.
Quá trình thực hiện nhiệm vụ LINK
Tàu LINK do Katalyst Space phát triển đã được phóng thành công ngày 3/7 bằng tên lửa Pegasus XL của Northrop Grumman.
Theo kế hoạch ban đầu, LINK sẽ tiếp cận Swift, sau đó đưa kính viễn vọng từ quỹ đạo ở độ cao khoảng 347 km lên quỹ đạo cao khoảng 600 km, qua đó kéo dài thời gian hoạt động của nó.
Tuy nhiên, sau khi đến không gian, àu LINK bắt đầu quay không kiểm soát. Các kỹ sư của Katalyst Space đã mất nhiều tuần cố gắng giành lại quyền điều khiển. Tuần trước, họ đã tải phần mềm điều khiển định hướng mới lên tàu, nhưng vẫn không thể hoàn toàn ngăn chặn chuyển động quay bất thường của tàu.
Trang tin hàng không vũ trụ Space.com phân tích rằng bản thân nhiệm vụ LINK vốn đã rất khó khăn. Hoạt động của Mặt Trời gia tăng trong những năm gần đây làm tốc độ suy giảm quỹ đạo của Swift nhanh hơn. Khi NASA trao cho Katalyst Space hợp đồng trị giá khoảng 30 triệu USD vào tháng 9/2025, công ty chỉ có khoảng chín tháng để thiết kế, chế tạo và thử nghiệm LINK.
Kinh nghiệm cho ngành vũ trụ
Dù không thể cứu được kính viễn vọng, các bên tham gia vẫn đánh giá tích cực nỗ lực đầy tham vọng này.
Giám đốc điều hành Katalyst Space, ông Ghonhee Lee, cho biết sau khi nhận từ NASA một nhiệm vụ có rủi ro cao nhưng tiềm năng lớn từ NASA, công ty đã học được nhiều kinh nghiệm quý giá và đạt được một số cột mốc quan trọng. Katalyst Space dự định sử dụng những kinh nghiệm này cho các chuyến bay tương lai.
Giám đốc NASA Jared Isaacman nhấn mạnh dù kết quả không như kỳ vọng, điều đó không làm giảm ý nghĩa của nhiệm vụ.
“Chúng tôi sẽ rút ra nhiều bài học và kinh nghiệm từ nhiệm vụ LINK, rồi áp dụng chúng vào các nhiệm vụ tiếp theo”, ông nói.
Ông Shawn Domagal-Goldman, Giám đốc Bộ phận Vật lý Thiên văn tại trụ sở NASA, bổ sung rằng quá trình chế tạo, thử nghiệm và vận hành nhiệm vụ đã giúp tăng cường nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp vũ trụ Mỹ, đồng thời thúc đẩy công nghệ dịch vụ trên quỹ đạo theo một phương thức hoàn toàn mới.
Xem thêm
Từ khóa NASA kính viễn vọng Swift
