Khủng hoảng tài chính kép: Bitcoin giảm 44%, thị trường trái phiếu báo động

Thị trường tài chính toàn cầu những ngày gần đây bị bao trùm bởi tâm lý hoảng loạn, khi hai thị trường tưởng chừng không liên quan đồng thời phát ra tín hiệu nguy hiểm.

Bitcoin — “vàng kỹ thuật số” của lĩnh vực tiền mã hóa — đã phá vỡ ngưỡng tâm lý quan trọng 70.000 USD, xuống mức thấp nhất trong 15 tháng, với các chỉ báo tâm lý cho thấy thị trường đã rơi vào trạng thái sợ hãi cực độ.

Trong khi đó, Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB) phát đi cảnh báo nghiêm khắc: các quỹ phòng hộ đã sử dụng đòn bẩy tại thị trường trái phiếu chính phủ toàn cầu lên tới mức kỷ lục 2.700 tỷ USD. Một khi thị trường chịu áp lực, điều này có thể kích hoạt làn sóng bán tháo dây chuyền, khiến chi phí vay mượn toàn cầu tăng vọt, thậm chí châm ngòi một cuộc khủng hoảng tài chính mới.

Hai sự kiện lớn này không phải ngẫu nhiên xảy ra đồng thời, mà phản ánh điểm yếu chung của hệ thống tài chính toàn cầu hiện nay: đòn bẩy quá mức, mức độ liên kết cao và sự phụ thuộc cực lớn vào thanh khoản. Khi niềm tin thị trường xuất hiện rạn nứt, rủi ro sẽ nhanh chóng lan truyền từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác, tạo thành phản ứng dây chuyền xuyên tài sản.

Bitcoin sụp đổ toàn diện về mặt kỹ thuật, dòng vốn tổ chức rút mạnh

Đợt lao dốc của Bitcoin ngày 5/2 đặc biệt gây chú ý khi giá có lúc xuống 69.821 USD, không chỉ phá vỡ mốc tâm lý 70.000 USD mà còn là mức thấp nhất kể từ đầu tháng 11/2024. So với đỉnh lịch sử thiết lập tháng 10 năm ngoái, Bitcoin đã điều chỉnh hơn 44%, chính thức bước vào vùng điều chỉnh sâu.

Ông Andrew Tu của Efficient Frontier cho biết sau cú sụt giảm tuần trước, tâm lý thị trường tiền mã hóa đã rơi vào trạng thái sợ hãi cực độ. Ông cảnh báo: nếu Bitcoin không giữ được trên 72.000 USD, rất có thể sẽ lùi về 68.000 USD, thậm chí quay lại đáy năm 2024. Giám đốc nghiên cứu CoinShares James Butterfill cũng cho rằng mốc 70.000 USD là “ngưỡng tâm lý quan trọng”, một khi bị xuyên thủng, “khả năng cao” sẽ rơi xuống vùng 60.000–65.000 USD.

Động lực giảm giá lần này đã thay đổi về bản chất. Trước đây, các đợt sụt giảm chủ yếu do thanh lý đòn bẩy nội bộ trong thị trường crypto, nhưng áp lực bán gần đây đến từ hoạt động né tránh rủi ro xuyên tài sản.

Dữ liệu Coinglass cho thấy trong 24 giờ qua, khoảng 722 triệu USD vị thế mua đã bị thanh lý cưỡng bức, phản ánh thiệt hại nặng của các nhà đầu tư đòn bẩy cao khi giá lao dốc.

Đáng lo ngại hơn, áp lực bán đã lan sang thị trường tài chính truyền thống. Ngày 4/2, chỉ số Nasdaq 100 giảm gần 2%, kéo theo chứng khoán châu Á và châu Âu đồng loạt đi xuống, cho thấy tài sản rủi ro toàn cầu đang chịu áp lực điều chỉnh đồng bộ. Trong môi trường như vậy, Bitcoin khó có thể đứng ngoài.

Thay đổi then chốt đến từ sự đảo chiều của nhà đầu tư tổ chức. Công ty phân tích blockchain CryptoQuant cho biết nhu cầu Bitcoin từ tổ chức đã “đảo chiều thực chất”. Năm ngoái, các ETF Bitcoin tại Mỹ còn mua ròng khoảng 46.000 BTC, nhưng năm nay đã chuyển sang bán ròng, trở thành nguồn áp lực bán lớn.

Sự chuyển đổi “từ mua sang bán” không chỉ thể hiện ở dòng tiền mà còn ở chỉ báo kỹ thuật. Báo cáo CryptoQuant cho thấy Bitcoin đã rơi xuống dưới đường trung bình động 365 ngày — lần đầu kể từ tháng 3/2022. Lịch sử cho thấy sau khi mất đường trung bình năm 2022, Bitcoin giảm thêm 23% trong 83 ngày, và mức giảm hiện tại đang tiến gần, thậm chí vượt biên độ khi đó.

Thị trường trái phiếu tiềm ẩn “quả bom” rủi ro hệ thống

Trong khi thị trường crypto biến động dữ dội, lõi của hệ thống tài chính truyền thống — thị trường trái phiếu toàn cầu — cũng đang tích tụ rủi ro hệ thống sâu hơn.

Cảnh báo của FSB cho thấy một thực tế đáng kinh ngạc: các quỹ phòng hộ đã dùng đòn bẩy cực cao để mua lượng lớn trái phiếu chính phủ, với quy mô vị thế đạt kỷ lục khoảng 2.700 tỷ USD.

Các quỹ này chủ yếu kiếm lợi nhuận qua chiến lược “giao dịch chênh lệch cơ sở” — tận dụng chênh lệch nhỏ giữa giá trái phiếu giao ngay và hợp đồng tương lai. Để khuếch đại lợi nhuận mỏng, họ dùng trái phiếu chính phủ làm tài sản thế chấp vay tiền khổng lồ trên thị trường repo (mua lại).

Hiện khoản vay tiền mặt của quỹ phòng hộ trên thị trường repo đã đạt 3000 tỷ USD, tương đương 25% tổng tài sản của họ.

FSB cảnh báo khi thị trường chịu áp lực, cung – cầu tiền mặt trong repo có thể mất cân bằng ngay lập tức. Khi biến động tăng mạnh, bên vay cần thêm thanh khoản để đáp ứng margin call, nhưng bên cho vay có thể không thể hoặc không muốn cung cấp vốn.

Thanh khoản cạn kiệt sẽ buộc các quỹ phải bán tháo nhanh trái phiếu chủ quyền, khiến giá sụp đổ. Vì trái phiếu chính phủ là chuẩn định giá, sự sụp đổ này sẽ đẩy chi phí vay mượn toàn cầu tăng vọt, ảnh hưởng toàn hệ thống.

Trường hợp cảnh báo từ thị trường trái phiếu Anh

Thống đốc Ngân hàng Anh Andrew Bailey — người đứng đầu FSB — nhiều lần cảnh báo vai trò ngày càng lớn của quỹ phòng hộ tại thị trường trái phiếu Anh có thể đe dọa ổn định tài chính.

Dữ liệu cho thấy đến cuối tháng 11 năm ngoái, quỹ phòng hộ đã vay ngân hàng 100 tỷ bảng để mua trái phiếu Chính phủ Anh — tăng gấp 10 lần so với hơn một năm trước, cho thấy mức độ nghiêm trọng.

FSB nhấn mạnh sự đan xen giữa ngân hàng, quỹ phòng hộ và các định chế khác có thể khuếch đại cú sốc tài chính. Tính liên kết này vừa là đặc trưng của tài chính hiện đại, vừa là nguồn rủi ro hệ thống.

Mạng lưới rủi ro đan xen giữa hai thị trường

Sự lao dốc của Bitcoin và rủi ro đòn bẩy trái phiếu không phải hiện tượng riêng lẻ mà tạo thành mạng lưới rủi ro phức tạp.

Cả hai cùng đối mặt vấn đề cốt lõi:

• Đòn bẩy quá mức
• Liên kết tài chính cao
• Phụ thuộc thanh khoản cực lớn

Môi trường hiện tại cho thấy đặc điểm nguy hiểm: tương quan giữa các loại tài sản đang tăng. Khi một thị trường thua lỗ, tổ chức có thể buộc bán tài sản khác để đáp ứng ký quỹ, gây hiệu ứng lây lan chéo và biến rủi ro đơn lẻ thành khủng hoảng hệ thống.

Trong crypto, đòn bẩy đến từ margin, hợp đồng vĩnh viễn và nền tảng cho vay; trong trái phiếu, đến từ repo và phái sinh. Công cụ khác nhau nhưng cơ chế giống nhau: thị trường thuận lợi thì khuếch đại lợi nhuận, thị trường bất lợi thì khuếch đại thua lỗ.

Triển vọng phía trước

Thị trường tài chính toàn cầu có thể còn đối mặt giai đoạn điều chỉnh kéo dài.

• Bitcoin giữ được mốc 70.000 USD hay không sẽ là chỉ báo xu hướng ngắn hạn của crypto.
• Vấn đề đòn bẩy trái phiếu được xử lý ra sao sẽ ảnh hưởng ổn định dài hạn của toàn hệ thống tài chính.

Biến động hiện nay có thể không phải hiện tượng ngắn hạn mà là một phần của quá trình tái cấu trúc thị trường sau nhiều năm lãi suất thấp và nới lỏng định lượng. Quá trình này có thể đi kèm biến động lớn, nhưng cũng đặt nền tảng cho sự phát triển lành mạnh dài hạn.

Dù là nhà đầu tư tiền mã hóa hay người tham gia thị trường tài chính truyền thống, tất cả đều cần chuẩn bị cho khả năng biến động lớn hơn trong thời gian tới.