Phân tích: 550 tỷ nhân dân tệ khó cứu ngân sách địa phương, Trung Quốc bế tắc vì nợ

Bộ Tài chính Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) cho các địa phương sử dụng 550 tỷ nhân dân tệ hạn mức nợ còn dư, nhưng tiền lãi ngày càng nặng khiến bế tắc nợ Trung Quốc khó gỡ.

Bắc Kinh tung ra khoản tiền này khi nhu cầu trong nước yếu và thị trường bất động sản suy thoái kéo dài cùng giáng đòn vào nền kinh tế. Nợ công của Trung Quốc đã vọt lên hơn 120% GDP.

Người trong ngành nhận định chi trả lãi ngày càng lớn đang thu hẹp dư địa điều hành tài khóa, khiến chính quyền khó đưa ra biện pháp kích thích mang tính đột phá và đẩy cả nền kinh tế vào thế bế tắc sâu về cơ cấu.

Biện pháp kích thích bị thị trường hoài nghi

Truyền thông Đại Lục hôm thứ Sáu (9/10) đưa tin Bộ Tài chính ĐCSTQ đã cho sử dụng 550 tỷ nhân dân tệ (khoảng 82 tỷ USD) hạn mức nợ còn dư của chính quyền địa phương.

Trong số này, 300 tỷ nhân dân tệ dùng để hỗ trợ ngân sách công chung của chính quyền cấp huyện và cấp quận, bảo đảm kinh phí vận hành cho bộ máy cơ sở. Phần còn lại, 250 tỷ nhân dân tệ, dành cho các dự án hạ tầng thực sự cần vốn trong quý 4, ưu tiên công trình đang thi công.

Reuters cho biết Bắc Kinh dùng biện pháp điều tiết ngược chu kỳ này sau khi tăng trưởng kinh tế quý 2 giảm còn 4,3%, thấp hơn mục tiêu chính thức cả năm là 4,5–5%.

Quốc vụ viện ĐCSTQ hứa đẩy mạnh chính sách và đã lần lượt tung ra nhiều biện pháp: trợ cấp lãi vay mua nhà, hạ lãi suất các công cụ huy động vốn, siết truy thu thuế đối với tiền lãi và cổ tức từ quỹ tín thác ở nước ngoài. Dù vậy, các tổ chức tài chính quốc tế nhìn chung vẫn hoài nghi những biện pháp kích thích quy mô nhỏ như vậy.

Ngân hàng Barclays gọi các biện pháp này chỉ là “một cú hích nhẹ, chứ không phải chìa khóa xoay chuyển tình thế”. Goldman Sachs ước tính khoản trợ cấp tài khóa liên quan chỉ ở mức “nhỏ”, tối đa khoảng 100 tỷ nhân dân tệ trong 5 năm.

Với nguồn tiền hạn chế như vậy, nỗ lực vực dậy tiêu dùng và đầu tư đang yếu khó lấy được lòng tin của thị trường.

Nợ công năm 2026 có thể lên 122% GDP

Gánh nợ của Trung Quốc phình to như quả cầu tuyết vì chính quyền ĐCSTQ lâu nay dựa vào đầu tư và vay nợ để kéo tăng trưởng, theo báo cáo của Conference Board (Mỹ) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) mà Financial Times trích dẫn. Morgan Stanley dự báo đến cuối năm 2026, nợ công Trung Quốc sẽ lên 122% GDP, cao hơn 48 điểm phần trăm so với trước đại dịch. Số liệu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Mỹ còn cho thấy chi trả lãi nợ của chính quyền ĐCSTQ đã tăng vọt 341% trong giai đoạn 2013–2025, nhanh hơn mọi khoản mục ngân sách khác.

Trung tâm Trung Quốc của Conference Board thẳng thắn chỉ ra rằng gánh trả nợ đang bó hẹp dư địa tài chính của các địa phương. Tổ chức này ước tính năm 2026, chi trả lãi nợ của chính quyền trung ương và địa phương sẽ lên tới 1,4 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 209 tỷ USD), tương đương khoảng 19,2% ngân sách công chung của trung ương.

Tình hình tài chính xấu đi nhanh, nhưng chính quyền ĐCSTQ không ưu tiên dồn nguồn lực cho đời sống người dân mà nghiêng về quân sự và công nghệ cao. Chi quân sự đã chiếm tới 42% ngân sách trung ương, trong khi tỷ trọng chi cho giáo dục, phúc lợi xã hội và việc làm giảm xuống.

Tại Hội nghị toàn quốc về ngành chế tạo tiên tiến hồi tháng trước, lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình nhấn mạnh phải “tiếp tục làm lớn, làm mạnh ngành chế tạo tiên tiến, nâng cao mức độ tự chủ, tự kiểm soát chuỗi công nghiệp”. Mục tiêu ông nêu ra là “tạo chỗ dựa vững chắc cho việc thúc đẩy hiện đại hóa kiểu Trung Quốc”.

Khủng hoảng nợ vẫn khó gỡ

Khoản nợ ẩn khổng lồ mà các địa phương tích tụ nhiều năm đã trở thành mối đe dọa chết người đối với hệ thống tài chính.

Cuối tháng 8, Thứ trưởng Tài chính ĐCSTQ Lâm Trạch Xương (Lin Zechang) trình báo cáo lên Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc. Báo cáo cho thấy tính đến cuối năm 2025, dư nợ của chính quyền cả nước là 102,5 nghìn tỷ nhân dân tệ, tỷ lệ nợ 73,2%. Trong đó, nợ ẩn mà chính quyền chính thức thừa nhận là 6,5 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Báo cáo IMF công bố hồi tháng 2 năm nay đưa ra con số lớn hơn nhiều: tính theo nghĩa rộng, tỷ lệ nợ của Trung Quốc lên tới 126,6%, tổng nợ 177,5 nghìn tỷ nhân dân tệ. Con số này gộp cả 71 nghìn tỷ nhân dân tệ nợ ngoài bảng cân đối, như nợ của các nền tảng huy động vốn của chính quyền địa phương (LGFV).

Tiền tiết kiệm trong dân ở Trung Quốc rất lớn, nhưng nguồn tiền từ người không cư trú (chủ yếu là nhà đầu tư nước ngoài) lại rất ít.

Dẫn số liệu chính thức, Đệ nhất Tài kinh của Đại Lục cho biết đến cuối năm 2025, tiền gửi của các hộ gia đình trên cả nước là 167 nghìn tỷ nhân dân tệ. Trong khi đó, số liệu IMF cho thấy năm 2025, người không cư trú chỉ nắm giữ khoảng 2,2% nợ Chính phủ Trung Quốc.

Vì vậy, các địa phương chủ yếu vay từ hệ thống tài chính trong nước, và phần thiếu hụt có thể sẽ phải lấp bằng tiền tiết kiệm của người dân.

Trước nguy cơ khủng hoảng ngân hàng, chính quyền ĐCSTQ yêu cầu các tỉnh “xóa sạch” nợ ẩn địa phương trước năm 2028. Có tin chính quyền còn ra chỉ thị hành chính, yêu cầu đóng cửa mọi đơn vị phát hành trái phiếu địa phương trước tháng 6/2027, tức các nền tảng huy động vốn địa phương phải hoàn tất việc “thoát nền tảng”.

Giới phân tích cho rằng “thoát nền tảng” hay “xóa sạch nợ” chỉ là cách tự lừa mình dối người. Cuộc khủng hoảng nợ do thể chế ĐCSTQ tích tụ lâu năm trên thực tế đã rơi vào thế không lối thoát.

Hai hãng xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings và Liên Hợp Tư Tín đều cảnh báo rằng “thoát nền tảng” về mặt chính sách hoàn toàn không có nghĩa là các khoản nợ đã thực sự được xử lý.