Chương trình chánh niệm trực tuyến giúp thai phụ từng trầm cảm giảm 26% nguy cơ tái phát

Một thử nghiệm với 500 thai phụ từng bị trầm cảm mới công bố hôm thứ Ba (20/10), cho thấy chương trình chánh niệm trực tuyến miễn phí giúp giảm 26% nguy cơ bệnh tái phát.

Chương trình trực tuyến miễn phí mang tên Mindful Mood Balance for Moms (MMB for Moms), do nhóm nghiên cứu của đại học Colorado Boulder phát triển. Đây là phiên bản trực tuyến của liệu pháp nhận thức dựa trên chánh niệm, được điều chỉnh riêng cho phụ nữ mang thai và sau sinh.

Liệu pháp này kết hợp kỹ năng chánh niệm – tập trung chú ý vào những gì đang diễn ra ở hiện tại – với kỹ năng của liệu pháp nhận thức – hành vi.

Kết quả thử nghiệm được đăng trên tạp chí The Lancet Public Health. Nhóm nghiên cứu tuyển 500 thai phụ từng bị trầm cảm ở cả 50 bang của Hoa Kỳ, từ tháng 3/2019 đến tháng 7/2020. Tất cả đều đã hoặc đang dùng thuốc chống trầm cảm. Lúc tham gia, không ai đang bị trầm cảm.

Đây là một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng. Nhóm thứ nhất gồm 249 người, theo chương trình MMB for Moms trong 12 tuần bên cạnh chăm sóc y tế thông thường. Họ cũng có các buổi trao đổi định kỳ với huấn luyện viên. Nhóm thứ hai gồm 251 người, chỉ được chăm sóc thông thường.

Các nhà nghiên cứu theo dõi tình trạng tái phát của người tham gia đến 6 tháng sau sinh. Lúc bắt đầu tham gia, tuổi trung bình của họ là 32 và tuổi thai trung bình khoảng 11,5 tuần.

Tỷ lệ tái phát: 33% so với 44%

Trong suốt thời gian theo dõi, 81 trong 249 người ở nhóm theo chương trình (33%) bị trầm cảm tái phát. Ở nhóm chỉ được chăm sóc thông thường, con số này là 111 trong 251 người (44%), theo bản tóm tắt nghiên cứu trên PubMed.

Con số 26% là mức giảm nguy cơ tương đối, tức so với mức nguy cơ của nhóm chỉ được chăm sóc thông thường. Nếu lấy hai tỷ lệ tái phát trừ cho nhau (44% trừ 33%), mức chênh thực tế là khoảng 11 điểm phần trăm.

Các nhà khoa học tính tỷ số nguy cơ, tức chỉ số so sánh khả năng tái phát của hai nhóm trong suốt thời gian theo dõi. Chỉ số này bằng 0,74, nghĩa là nhóm theo chương trình có nguy cơ tái phát thấp hơn khoảng một phần tư so với nhóm kia. Khác biệt này có ý nghĩa thống kê.

Các nhà nghiên cứu đo mức độ triệu chứng trầm cảm bằng PHQ-9, một bảng câu hỏi dùng để chấm mức độ trầm cảm. Với chỉ số này, chương trình chỉ cho thấy tác dụng rõ trong 12 tuần học chánh niệm. Trong 12 tuần, chỉ số triệu chứng của nhóm theo chương trình giảm trung bình 0,75, còn ở nhóm kia là 0,31.

Tính trên cả thời gian theo dõi, mức giảm của hai nhóm gần như ngang nhau. Khác biệt này không có ý nghĩa thống kê.

Thông cáo của Đại học Colorado Boulder cho biết trong thời gian học, phần lớn người theo chương trình cũng ít gặp triệu chứng lo âu, căng thẳng hơn hẳn.

Hiện chưa rõ tác dụng của chương trình kéo dài bao lâu, thông cáo của trường cho biết. Các nghiên cứu trước đây về liệu pháp nhận thức dựa trên chánh niệm, nền tảng của MMB for Moms, cho thấy liệu pháp này có thể giúp người từng bị trầm cảm phòng tái phát tới hai năm.

Nhiều thai phụ muốn trị liệu tâm lý hơn dùng thuốc

GS Sona Dimidjian, tác giả chính của nghiên cứu, nói: “Khi cần giảm nguy cơ trầm cảm tái phát, các bà mẹ sắp sinh và mới sinh cần có lựa chọn, nhưng nhiều người lại có rất ít lựa chọn”.

Bà là giáo sư tại khoa tâm lý và thần kinh học, kiêm giám đốc viện sức khỏe Renée Crown của trường. Bà cho biết nghiên cứu đã dùng các công cụ chặt chẽ của khoa học để tìm ra “một cách tiếp cận không dùng thuốc mà có hiệu quả”.

Cứ 5 phụ nữ thì có khoảng một người mắc trầm cảm lâm sàng trong giai đoạn chu sinh. Với người từng bị trầm cảm, tỷ lệ này có thể lên tới 77%, thông cáo của trường cho biết.

Thuốc chống trầm cảm là cách điều trị tiêu chuẩn để phòng tái phát. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy phần lớn thai phụ muốn được trị liệu tâm lý hơn là dùng thuốc. Khoảng một nửa số thai phụ đang dùng thuốc ngừng hoặc giảm thuốc khi mang thai. Điều này có thể làm tăng nguy cơ tái phát.

Vì sợ bị kỳ thị, nhiều thai phụ ngại đi tư vấn tâm lý. Chi phí, khó khăn đi lại và tình trạng thiếu nhà trị liệu được đào tạo bài bản cũng khiến họ khó tiếp cận chăm sóc.

“Có một định kiến rằng mang thai là quãng thời gian hạnh phúc nhất đời người phụ nữ. Với một số người thì đúng là như vậy. Nhưng đó cũng có thể là lúc trầm cảm, lo âu và căng thẳng tìm đến”, bà Dimidjian nói.

8 buổi học trang bị kỹ năng phòng tái phát

Để lấp khoảng trống đó, nhóm của bà Dimidjian xây dựng MMB for Moms gồm 8 buổi học trực tuyến. Người học thực hành qua các bài tập có hướng dẫn bằng âm thanh, xem video và nghe lời khuyên của những người cùng cảnh ngộ lẫn chuyên gia.

Bà Dimidjian cho biết chương trình không nhằm “chữa” trầm cảm trong thai kỳ hay sau sinh. Mục đích là trang bị công cụ phòng bệnh, từ bài tập hít thở chánh niệm, cách suy nghĩ mới đến việc biết tìm kiếm sự hỗ trợ.

Một buổi học hướng dẫn bài tập chánh niệm mà người mẹ có thể làm cùng con mới sinh. Một buổi khác dạy họ đối xử với bản thân bằng sự bao dung, cảm thông thay vì tự phán xét.

Những buổi khác giúp người học nhận ra dấu hiệu trầm cảm. Họ cũng lập sẵn kế hoạch để ứng phó ngay khi thấy dấu hiệu cảnh báo sớm.

Không hẳn để thay thế thuốc

BS Lee Cohen, tác giả cấp cao của nghiên cứu, cho biết chương trình không hẳn nhằm thay thế thuốc. Ông là giám đốc Trung tâm Sức khỏe Phụ nữ Ammon-Pinizzotto thuộc Bệnh viện Đa khoa Massachusetts.

Ông nhận định chương trình có thể là liệu pháp bổ trợ hữu ích hoặc một lựa chọn thay thế, tùy nhu cầu và mong muốn của từng người.

Khoảng 3/4 người ở cả hai nhóm vẫn dùng thuốc chống trầm cảm trong suốt thời gian nghiên cứu. Các nghiên cứu sau sẽ tìm hiểu khác biệt giữa người tiếp tục dùng thuốc và người ngừng thuốc.

“Điều chúng tôi biết lúc này là chương trình có ích cho những bệnh nhân muốn tìm một cách không dùng thuốc để giảm nguy cơ trầm cảm tái phát”, ông nói.

Thanh Long (t/h)