Dùng Instagram lâu năm có thể làm suy giảm cảm nhận về bản thân

Các nhà nghiên cứu tại Milan đã sử dụng công nghệ thực tế ảo để đánh giá liệu việc sử dụng Instagram trong nhiều năm có ảnh hưởng đến khả năng nhận diện khuôn mặt của chính mình hay không.

Lướt quá nhiều ảnh tự chụp đã được qua bộ lọc có thể khiến mọi người dần mất đi cảm nhận chính xác về khuôn mặt của mình – theo nghĩa đen. Một nghiên cứu mới được thực hiện tại Milan cho thấy những người sử dụng Instagram trong thời gian dài có xu hướng nhầm khuôn mặt của người lạ trong môi trường thực tế ảo là khuôn mặt của chính họ. Phát hiện này làm dấy lên những câu hỏi về tác động của việc sử dụng mạng xã hội kéo dài đối với nhận thức về bản thân.

Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Đại học Cattolica del Sacro Cuore tại Milan thực hiện và được công bố trên Tập san máy tính trong hành vi con người nhằm tìm hiểu cách việc tiếp xúc kéo dài với ảnh tự chụp, các bộ lọc làm đẹp ảnh và những ảnh đại diện kỹ thuật số của bản thân có thể làm mờ ranh giới giữa bản sắc cá nhân và những người khác.

Cách nghiên cứu được thực hiện

Các nhà nghiên cứu đã tuyển chọn 95 người trưởng thành trẻ tuổi với độ tuổi trung bình là 26 và đều đã sử dụng Instagram hằng ngày trong gần tám năm.

Sử dụng một phiên bản thực tế ảo của kỹ thuật ảo giác kinh điển, các nhà nghiên cứu đã đồng bộ hóa chuyển động khuôn mặt theo thời gian thực của người tham gia với hình đại diện (avatar) của một người lạ để tạo ra sự đồng bộ hoàn toàn giữa tín hiệu thị giác và vận động. Kỹ thuật này buộc não bộ phải tái thiết lập cảm nhận về quyền sở hữu cơ thể để chấp nhận khuôn mặt của người lạ như khuôn mặt của chính mình, bởi những gì họ nhìn thấy hoàn toàn trùng khớp với các cảm giác vận động từ cơ mặt.

Sau khi hoàn thành Bảng câu hỏi tự đánh giá, những người có thời gian sử dụng Instagram lâu hơn có xu hướng dễ bị tác động bởi ảo giác này hơn, nhầm khuôn mặt ảo của người lạ là khuôn mặt của chính mình. Các nhà nghiên cứu gọi đây là “hiệu ứng liều lượng”: Người nào sử dụng ứng dụng này càng nhiều năm thì càng dễ bị ảnh hưởng hơn.

Các nhà nghiên cứu đưa ra một số giả thuyết nhằm giải thích vì sao những người sử dụng Instagram trong thời gian dài có thể bắt đầu mất dần nhận thức về ngoại hình thực sự của mình.

Việc liên tục lướt mạng xã hội và đăng hình ảnh của chính mình có thể khiến người đó ngày càng phụ thuộc vào các tín hiệu từ bên ngoài. Não bộ hình thành cảm nhận về bản sắc cá nhân bằng cách kết hợp các tín hiệu nội tại, chẳng hạn như nhịp tim và cảm giác từ cơ bắp, với các phản hồi thị giác từ bên ngoài, chẳng hạn như hình ảnh nhìn thấy trong gương.

Nhiều năm liên tục quan sát, chỉnh sửa và chia sẻ các phiên bản kỹ thuật số của bản thân có thể khiến não bộ ưu tiên những gì nhìn thấy từ bên ngoài hơn là các cảm nhận bên trong cơ thể. Kết quả là não bộ có thể dễ dàng chấp nhận một khuôn mặt ảo được tạo dựng từ bên ngoài, đặc biệt khi khuôn mặt đó chuyển động đồng bộ với chính mình như thể đó thực sự là “khuôn mặt của tôi”.

Về mặt tâm lý học, những gì một người tiếp nhận hằng ngày có thể góp phần định hình con người họ trở thành.

Việc thường xuyên tiếp xúc với hàng triệu khuôn mặt được tạo dựng theo những chuẩn mực thẩm mỹ tương tự nhau, phần lớn chịu ảnh hưởng của các bộ lọc làm đẹp đang thịnh hành, có thể làm mờ ranh giới nhận thức về tính độc đáo của mỗi khuôn mặt. Kết quả là khuôn mẫu mà não bộ sử dụng để nhận diện khuôn mặt dần trở nên giống với những gì thường xuất hiện trên mạng xã hội hơn là khuôn mặt thật của chính người đó.

Điều này có thể khiến họ dễ bị đánh lừa hơn bởi hiện tượng ảo giác khuôn mặt trong môi trường thực tế ảo. 

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng hiện tượng này không phải là hệ quả của việc đột ngột gia tăng thời gian sử dụng màn hình. Thay vào đó, đây là sự thay đổi diễn ra từ từ và tích lũy theo thời gian trong cách não bộ xử lý bản sắc cá nhân, được hình thành qua nhiều năm đắm chìm trong môi trường kỹ thuật số.

Trong một tuyên bố, Giuseppe Riva, Giáo sư và là Giám đốc Humane Technology Lab (Phòng thí nghiệm công nghệ nhân văn) thuộc Đại học Cattolica del Sacro Cuore cho biết: “Thông qua khuôn mặt, chúng ta nhận ra bản thân mình trong gương, hình thành bản sắc cá nhân và được người khác nhận diện. Nói cách khác, mối quan hệ này không xuất hiện ở bất kỳ hình thức biểu hiện nào khác của cơ thể, mà nằm ở chính bộ phận gắn bó mật thiết nhất với cảm nhận về con người chúng ta là ai”.

Những người tham gia nghiên cứu thuộc thế hệ đầu tiên lớn lên cùng với mạng xã hội. Họ bắt đầu sử dụng các nền tảng này từ giai đoạn cuối tuổi vị thành niên và duy trì thói quen đó trong gần một thập niên.

Tác giả chính của nghiên cứu, bà Maria Sansoni, thận trọng lưu ý rằng nghiên cứu này không chứng minh Instagram trực tiếp gây ra các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Kết quả chỉ cho thấy mối tương quan giữa số năm sử dụng Instagram và mức độ bị ảnh hưởng bởi ảo giác khuôn mặt, chứ không phải mối quan hệ nhân quả.

Bà nói: “Nếu những dấu hiệu cho thấy công nghệ số đang tác động đến quá trình hình thành bản sắc cá nhân đã xuất hiện ở những người trưởng thành trẻ tuổi này, thì câu hỏi đặt ra là điều gì sẽ xảy ra với thanh thiếu niên khi các em tiếp xúc với những công nghệ đó từ sớm hơn và trong thời gian dài hơn”. Đây là vấn đề mà nghiên cứu hiện tại chưa khảo sát.

Nguy cơ từ việc liên tục so sánh bản thân

Những phát hiện này cũng phản ánh những mối lo ngại rộng hơn mà một số bác sĩ lâm sàng đã nêu ra về tác động của mạng xã hội đối với nhận thức về bản thân, mặc dù phạm vi của nghiên cứu này tương đối hẹp.

Tiến sĩ Sanam Hafeez, nhà tâm lý học thần kinh và là Giám đốc Comprehend the Mind tại thành phố New York, người không tham gia nghiên cứu, cho biết với The Epoch Times rằng việc liên tục so sánh bản thân với người khác theo thời gian có thể góp phần làm suy giảm lòng tự trọng và gia tăng sự không hài lòng về ngoại hình.

Bà nói: “Một số người có thể dần mất kết nối với những sở thích và giá trị riêng của mình, thay vào đó ngày càng phụ thuộc vào sự công nhận từ bên ngoài. Ở những cá nhân dễ bị tổn thương, điều này có thể dẫn đến tình trạng lo âu gia tăng, trầm cảm và cảm giác bất an trong các mối quan hệ xã hội”.

Bà cho biết một mối lo ngại khác là việc khó hình thành một cảm nhận ổn định về bản sắc cá nhân trong những giai đoạn phát triển quan trọng của cuộc đời. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng cần có thêm nhiều nghiên cứu trước khi đưa ra những kết luận chắc chắn về các tác động lâu dài.

Theo bà Hafeez, những người trẻ tuổi có thể trở nên quá phụ thuộc vào số lượt thích, bình luận hoặc người theo dõi để cảm thấy hài lòng về bản thân. Điều này có thể thúc đẩy việc lạm dụng các bộ lọc chỉnh sửa hình ảnh và làm gia tăng sự e ngại khi đăng những bức ảnh chưa qua chỉnh sửa.

Bà nói: “Việc chỉnh sửa ảnh quá mức có thể tạo ra những kỳ vọng phi thực tế về ngoại hình của chính họ ngoài đời thực. Điều này có thể khiến họ khó cảm thấy tự tin và thoải mái với vẻ ngoài tự nhiên của mình hơn”.

Khuyến nghị dành cho các gia đình

Mặc dù nghiên cứu tại Milan chỉ khảo sát người trưởng thành và một hiện tượng ảo giác trong môi trường phòng thí nghiệm, nhưng những vấn đề mà nghiên cứu đề cập cũng phản ánh các mối quan tâm rộng hơn của giới chuyên môn về tác động của mạng xã hội đối với cá nhân và gia đình. 

Tiến sĩ Sanam Hafeez khuyến nghị liệu pháp tâm lý đối với những người đang gặp khó khăn vì xu hướng so sánh bản thân với người khác hoặc có những vấn đề liên quan đến hình ảnh bản thân.

Bà Hafeez nói: “Liệu pháp nhận thức hành vi có thể giúp một người nhận diện và điều chỉnh những sự so sánh thiếu thực tế cũng như những suy nghĩ tiêu cực về bản thân. Các phương pháp thực hành chánh niệm cũng có thể giúp mọi người tập trung hơn vào những cảm nhận của cơ thể và trải nghiệm ở thời điểm hiện tại”. 

Bà cũng khuyên rằng việc dành thời gian cho các sở thích ngoài đời thực và các mối quan hệ trực tiếp có thể giúp củng cố cảm nhận về bản thân của mỗi người.

“Trong một số trường hợp, việc giảm tiếp xúc với mạng xã hội trong một khoảng thời gian có thể giúp khôi phục những thói quen lành mạnh hơn”, bà chia sẻ.

Đối với các bậc phụ huynh, bà Hafeez khuyến nghị nên đặt ra các giới hạn hợp lý về thời gian sử dụng thiết bị màn hình để mạng xã hội không trở thành nguồn giải trí chủ yếu hoặc thước đo giá trị bản thân của trẻ. Bà cũng khuyến khích cha mẹ tạo điều kiện để trẻ tham gia các hoạt động ngoài đời thực, như gặp gỡ bạn bè, theo đuổi sở thích cá nhân và chơi thể thao, nhằm xây dựng sự tự tin bên ngoài môi trường mạng xã hội. 

Bà nói: “Điều quan trọng là giúp trẻ hiểu rằng nhiều hình ảnh trên mạng đã được áp dụng bộ lọc, chỉnh sửa hoặc lựa chọn rất kỹ nhằm tạo ra một phiên bản lý tưởng hóa của thực tế. Việc giải thích cho trẻ biết rằng những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội và người nổi tiếng thường sử dụng hệ thống chiếu sáng chuyên nghiệp, phần mềm chỉnh sửa ảnh và chụp nhiều lần trước khi đăng tải có thể giúp trẻ nhìn nhận những hình ảnh đó một cách khách quan hơn”.

Theo bà Hafeez, những cuộc trò chuyện như vậy có thể giúp người trẻ tuổi dễ dàng trân trọng ngoại hình tự nhiên của bản thân hơn, thay vì liên tục so sánh mình với những chuẩn mực được trau chuốt và lý tưởng hóa thiếu thực tế trên mạng xã hội.

Theo The Epoch Times

Diên An biên dịch