Kim tiền thảo và sỏi tiết niệu

Sỏi tiết niệu là bệnh lý phổ biến, có xu hướng tái phát và ngày càng tạo ra gánh nặng đáng kể cho hệ thống y tế. Các nghiên cứu dịch tễ gần đây ước tính khoảng 1/9 dân số thế giới từng mắc hoặc đang mắc sỏi đường tiết niệu.

Với sỏi niệu quản, không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp lấy sỏi ngay. Những viên có kích thước nhỏ, nằm gần bàng quang có thể dùng các liệu pháp hỗ trợ bằng thuốc để tống xuất ra ngoài. 

Liệu pháp đẩy sỏi niệu quản

Liệu pháp đẩy sỏi niệu quản (MET) không nhằm làm viên sỏi biến mất ngay lập tức. Mục tiêu là làm giảm co thắt và sức cản của niệu quản, qua đó tạo điều kiện để viên sỏi di chuyển xuống bàng quang và được đào thải theo nước tiểu.

Liệu pháp MET thường được áp dụng cho những người bệnh có sỏi chưa nhiễm trùng, không có cơn đau khó kiểm soát, không có tắc nghẽn đường niệu và chưa bị suy giảm chức năng thận. 

Theo hướng dẫn của Hội Tiết niệu châu Âu (EAU), bằng chứng hiệu quả nhất hiện nay của MET là với sỏi niệu quản đoạn xa, đặc biệt những viên có kích thước nhỏ từ 5-10 mm. Thuốc chẹn alpha, chẳng hạn tamsulosin, là nhóm thuốc được nghiên cứu nhiều nhất trong MET. Tuy nhiên, hiệu quả của chúng vẫn còn gây tranh luận vì các thử nghiệm quy mô lớn không tìm thấy lợi ích đáng kể của tamsulosin đối với việc loại bỏ sỏi tổng thể.

Trong bối cảnh đó, nghiên cứu mới đây về kim tiền thảo (Desmodium styracifolium) trên người bệnh có sỏi thận đang thu hút sự quan tâm.

Nghiên cứu pha 3 về kim tiền thảo

Vào tháng 9/2022, kim tiền thảo đã được Cục Quản lý Sản phẩm Y tế Quốc gia Trung Quốc phê duyệt để điều trị sỏi niệu quản ở những bệnh nhân đáp ứng tiêu chuẩn MET. Mặc dù đã được sử dụng rộng rãi để điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu, sốt, sỏi thận, bệnh tim mạch và viêm gan tại Trung Quốc và Việt Nam, tuy nhiên vẫn còn rất ít các thử nghiệm lâm sàng chứng minh độ an toàn và hiệu quả khi sử dụng loại chiết xuất thảo dược này. 

Dựa trên những dữ liệu trước đó, mới đây, Tạp chí JAMA Network Open đã công bố một thử nghiệm lâm sàng pha 3 đánh giá viên nang chứa tổng flavonoid của kim tiền thảo ở bệnh nhân có sỏi niệu quản. 

Nghiên cứu tiến hành tại 34 trung tâm ở Trung Quốc trên 606 người trưởng thành có sỏi niệu quản kích thước 5–10 mm. Người bệnh được phân ngẫu nhiên thành 2 nhóm: dùng chế phẩm kim tiền thảo hoặc giả dược (dùng để đối chứng).

Kết quả cho thấy sau 28 ngày sử dụng, 44,6% bệnh nhân trong nhóm uống chiết xuất từ kim tiền thảo đã tự đào thải được sỏi, so với 33,8% ở nhóm giả dược.

Đáng chú ý, kim tiền thảo không làm tăng nguy cơ gặp các tác dụng phụ so với giả dược. Các tác dụng phụ được ghi nhận chủ yếu ở mức nhẹ, bao gồm nhiễm khuẩn đường hô hấp trên, nhiễm khuẩn tiết niệu và tiêu chảy. Tỷ lệ ngừng điều trị do tác dụng bất lợi là thấp.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, kết quả này chỉ đúng với viên nang tổng flavonoid của kim tiền thảo  được nghiên cứu, không áp dụng với mọi sản phẩm từ kim tiền thảo trên thị trường.

Ngoài ra, những người bệnh có kích thước sỏi lớn, đang có tình trạng nhiễm trùng, tắc nghẽn đường niệu hoặc suy thận không phù hợp với liệu pháp này. 

Cơ chế giúp tống sỏi của kim tiền thảo

Khác với các loại chế phẩm thông thường, viên nang tổng flavonoid đi sâu vào chiết xuất và tinh sạch riêng nhóm hoạt chất flavonoid – hoạt chất mạnh mẽ nhất của kim tiền thảo. 

Khi được tinh chế ở nồng độ cao, viên nang flavonoid giúp tống sỏi nhờ 3 cơ chế sau: 

• Giãn cơ trơn niệu quản: Mở rộng lòng niệu quản để viên sỏi đi qua dễ dàng hơn
• Chống viêm, giảm phù nề: Giảm sưng tấy niêm mạc niệu quản do viên sỏi cọ xát gây ra, từ đó giảm đau và giảm lực cản khi đẩy sỏi ra ngoài
• Lợi tiểu nhẹ: Gia tăng lưu lượng nước tiểu một cách tự nhiên để tạo áp lực đẩy sỏi ra ngoài.

Một vị thuốc có lịch sử lâu đời

Với lịch sử lâu đời trong Trung y, kim tiền thảo không chỉ được biết đến với vai trò hỗ trợ các bệnh lý đường tiết niệu và sỏi thận mà còn được sử dụng trong các bệnh liên quan đến đường mật và gan. 

Các nghiên cứu tiền lâm sàng cũng cho thấy flavonoid trong kim tiền thảo, đặc biệt là schaftoside, có thể điều hòa chuyển hóa cholesterol và axit mật, từ đó góp phần hạn chế sự hình thành sỏi mật. Đồng thời, kim tiền thảo và các flavonoid còn thể hiện tác dụng bảo vệ gan, giảm căng thẳng oxy hóa, giảm viêm và cải thiện tình trạng ứ mật.

Ghi chú: Bài viết trên chỉ mang tính tham khảo, người bệnh cần tham khảo ý kiến của các chuyên gia y tế trước khi sử dụng kim tiền thảo như một loại thuốc điều trị bệnh.