Lạc tiên: Thảo dược làm dịu thần kinh, cải thiện giấc ngủ, lo âu và đau nhức

Có những đêm, vấn đề không phải là bạn không thể ngủ được mà là tâm trí cứ không ngừng suy nghĩ. Chuyên gia thảo dược Rosalee de la Forêt cho biết đây chính là lúc cây lạc tiên phát huy tác dụng rõ rệt nhất.

• Chảy dãi, ngáy ngủ, ác mộng: Cách cải thiện các rối loạn giấc ngủ thường gặp

“Thay vì gây buồn ngủ một cách cưỡng ép như như các loại thuốc an thần thông thường, lạc tiên giúp làm dịu những dòng suy nghĩ miên man, từ đó tạo điều kiện để giấc ngủ đến một cách tự nhiên”, bà chia sẻ với The Epoch Times.

Có hơn 500 loài thuộc chi lạc tiên, trong đó loài được sử dụng phổ biến ở Việt Nam là Passiflora foetida, cho hoa có màu trắng hoặc trắng phớt tím. Còn ở phương Tây, loại lạc tiên thường được dùng là Passiflora incarnata, cho hoa to, màu tím thẫm hoặc oải hương nổi bật. Hiện nay ở Việt Nam, loài này chủ yếu được nhập khẩu hoặc trồng ở các vùng dược liệu chuyên canh cao cấp để chiết xuất làm thực phẩm chức năng trị mất ngủ liều cao.

Các bộ phận được sử dụng làm thuốc của lạc tiên bao gồm hoa, lá và thân.

Lạc tiên còn có nhiều tên gọi thông dụng khác như dây chùm bao, dây nhãn lồng (hoặc dưa nhãn lồng), cây lồng đèn. 

Cơ chế tác dụng của lạc tiên

Lạc tiên là một loại thảo dược có tác dụng hỗ trợ hệ thần kinh. Một phần tác dụng của cây là làm tăng nồng độ GABA (axit gamma-aminobutyric) trong não, giúp giảm hoạt động của các tế bào thần kinh và giúp cơ thể thư giãn.

Các hợp chất trong lạc tiên, chẳng hạn như alkaloid và flavonoid, được cho là có khả năng liên kết với các thụ thể GABA trong hệ thần kinh trung ương và điều hòa hoạt động của những thụ thể này, từ đó mang lại hiệu quả làm dịu trên toàn cơ thể.

Giấc ngủ

Theo bà de la Forêt, lạc tiên đặc biệt phù hợp với những đêm mà “cơ thể bạn đã kiệt sức, nhưng tâm trí vẫn không chịu dừng lại”, nhất là khi bạn mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn của những suy nghĩ lặp đi lặp lại, cứ mãi trăn trở về cùng một vấn đề.

Các thầy thuốc theo trường phái điều trị kết hợp nhiều phương pháp vào thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, vốn chú trọng sử dụng thảo dược và khả năng tự chữa lành tự nhiên của cơ thể, đã khuyến nghị dùng lạc tiên cho những người mất ngủ vì lo lắng hoặc làm việc quá sức. Theo bà de la Forêt, họ mô tả giấc ngủ có được nhờ lạc tiên là giấc ngủ giúp cơ thể nghỉ ngơi thực sự; người dùng thức dậy cảm thấy tỉnh táo, sảng khoái, thay vì lờ đờ, uể oải.

Các nghiên cứu hiện đại cũng cung cấp một số bằng chứng ủng hộ công dụng này. Một thử nghiệm mù đôi, có đối chứng giả dược với quy mô nhỏ, trong đó người tham gia uống trà thảo dược lạc tiên trong bảy ngày, ghi nhận chất lượng giấc ngủ ở người trưởng thành khỏe mạnh được cải thiện đáng kể so với nhóm đối chứng.

Một nghiên cứu khác cho thấy lạc tiên giúp kéo dài thời lượng ngủ. Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng với quy mô nhỏ trên 110 người trưởng thành bị mất ngủ cho thấy, sau hai tuần sử dụng chiết xuất lạc tiên, tổng thời gian ngủ tăng thêm 23 phút so với nhóm dùng giả dược.

Lo âu

Bà Rosalee de la Forêt mô tả lạc tiên là một loại thảo dược có tác dụng thư giãn thần kinh, nghĩa là “giúp làm dịu hệ thần kinh đang căng thẳng, kiệt sức”.

“Đây là một trợ thủ tuyệt vời khi lo âu biểu hiện dưới dạng cảm giác bồn chồn, quay cuồng, tâm trí luẩn quẩn không yên, còn cơ thể thì không thể thực sự thư giãn được”, bà nói.

Một số thử nghiệm quy mô nhỏ đã đánh giá tác dụng của lạc tiên so với các loại thuốc điều trị lo âu.

Các nghiên cứu cho thấy lạc tiên có hiệu quả trong việc giảm lo âu và thường mang lại hiệu quả tương đương với các loại thuốc điều trị lo âu được kê đơn phổ biến, chẳng hạn như oxazepam và midazolam, nhưng gây ít tác dụng phụ hơn. Những tác dụng phụ thường gặp của thuốc tây bao gồm buồn ngủ vào ban ngày và suy giảm hiệu suất làm việc.

Một thử nghiệm kéo dài bốn tuần so sánh việc sử dụng 45 giọt chiết xuất lạc tiên mỗi ngày với 30 miligam (mg) oxazepam/ngày cho thấy cả hai phương pháp điều trị có hiệu quả tương đương trong việc cải thiện các triệu chứng của rối loạn lo âu lan tỏa. Nghiên cứu ghi nhận rằng mặc dù oxazepam phát huy tác dụng nhanh hơn nhưng lại gây suy giảm hiệu suất làm việc nhiều hơn.

“Lạc tiên cũng có thể giúp ích trong những tình huống mà chúng ta biết trước sẽ khiến mình lo lắng, chẳng hạn như đi khám nha sĩ”, bà de la Forêt cho biết.

“Trong một thử nghiệm mù đôi, 40 người tình nguyện dũng cảm đã sử dụng lạc tiên [260 mg] hoặc thuốc benzodiazepine midazolam [15 mg] trước khi nhổ răng hàm. Lạc tiên giúp giảm lo âu tương tự như midazolam và được cơ thể dung nạp tốt”.

Một nghiên cứu khác cho thấy, chỉ cần dùng một liều 500 mg chiết xuất lạc tiên theo đường uống trước khi phẫu thuật 90 phút giúp giảm đáng kể mức độ lo âu ở bệnh nhân mà không gây ra tình trạng an thần (buồn ngủ, lờ đờ).

Một bài tổng quan hệ thống năm 2020, tổng hợp từ chín thử nghiệm lâm sàng, cho thấy phần lớn người tham gia ghi nhận mức độ lo âu giảm đi sau khi sử dụng lạc tiên. Các tác giả kết luận rằng tác dụng giảm lo âu của lạc tiên tương đương với các loại thuốc như oxazepam hoặc midazolam, đồng thời khẳng định đây là một loại thảo dược hiệu quả và an toàn giúp giảm căng thẳng, lo âu, mất ngủ và các biểu hiện giống trầm cảm.

Với kinh nghiệm của một chuyên gia thảo dược, bà de la Forêt cũng hiểu rõ những trường hợp mà lạc tiên phát huy hiệu quả nhất.

Bà nói: “Điều tôi thấy đặc biệt hữu ích chính là hiểu được những ai đáp ứng tốt nhất với lạc tiên. Loại thảo dược này đặc biệt phù hợp với những người đang cảm thấy mong manh, suy kiệt hoặc kiệt sức vì phải gắng gượng quá lâu, dù nguyên nhân là bệnh mạn tính, làm việc quá sức, lo âu hay đơn giản là đã trải qua nhiều năm gánh vác quá nhiều thứ”.

Những lợi ích khác

Lạc tiên theo truyền thống còn được sử dụng để hỗ trợ điều trị các vấn đề khác liên quan đến tình trạng hệ thần kinh hoạt động quá mức.

Bà de la Forêt cho biết lạc tiên có tác dụng chống co thắt, nghĩa là giúp thư giãn các cơ đang bị căng cứng hoặc co rút gây đau. Theo bà, nhiều chuyên gia thảo dược nhận thấy lạc tiên phát huy hiệu quả tốt nhất khi được sử dụng ngay từ những dấu hiệu co thắt đầu tiên, thay vì đợi đến khi tình trạng co thắt đã thực sự xảy ra. Vì vậy, nên sử dụng càng sớm càng tốt.

Bà de la Forêt cho biết lạc tiên còn có tác dụng giảm đau và có thể làm dịu những cơn đau nhẹ, bao gồm cả tình trạng đau nhức và khó chịu do căng cơ, đồng thời nhấn mạnh rằng loại thảo dược này đặc biệt hữu ích trong các trường hợp đau đớn đi kèm với căng thẳng.

Lạc tiên được cho là có khả năng giảm đau thông qua nhiều cơ chế, bao gồm tăng cường hoạt động của GABA, giúp giảm tín hiệu đau và làm dịu hệ thần kinh trung ương; giảm viêm; và tương tác với hệ thống opioid để ngăn chặn cảm giác đau.

Lạc tiên cũng có thể giúp cải thiện các triệu chứng mãn kinh. Một nghiên cứu cho thấy những phụ nữ sử dụng lạc tiên trong sáu tuần đã giảm đáng kể các triệu chứng như bốc hỏa, mất ngủ, đau đầu, trầm cảm và cáu gắt.

Lạc tiên có thể làm dịu các triệu chứng mãn kinh bằng cách tăng cường hoạt động của GABA và làm dịu hệ thần kinh trung ương.

Lạc tiên có thể được sử dụng ngoài da để hỗ trợ điều trị bỏng và bệnh trĩ. Người Mỹ bản địa cũng từng sử dụng rễ cây để điều trị vết thương bằng cách chế thành thuốc đắp.

Do có tác dụng hỗ trợ giảm lo âu, cải thiện giấc ngủ và làm dịu các tình trạng phát sinh từ sự kích thích quá mức của hệ thần kinh, lạc tiên đã được nghiên cứu về hiệu quả điều trị ở trẻ mắc rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD). Một nghiên cứu quy mô nhỏ cho thấy lạc tiên giúp giảm các triệu chứng ADHD hiệu quả tương đương methylphenidate (Ritalin), nhưng gây ít tác dụng phụ hơn, đồng thời giúp trẻ bớt căng thẳng thần kinh, giảm lo âu và ngủ ngon hơn.

Cách sử dụng lạc tiên

Lạc tiên thường được bào chế dưới dạng trà, viên nang, chiết xuất dạng lỏng và phổ biến nhất là ở dạng sấy khô.

Chiết xuất dạng lỏng được điều chế bằng cách ngâm các bộ phận của cây, dù tươi hay khô, trong dung môi như cồn, giấm hoặc glycerin thực vật. Các chuyên gia thảo dược thường áp dụng những tỷ lệ dược liệu/dung môi và nồng độ cồn khác nhau.

Theo bà de la Forêt, lạc tiên có thể kết hợp rất tốt với các loại thảo dược khác. “Lạc tiên thường được phối hợp trong các công thức thảo dược, chẳng hạn như kết hợp với nữ lang để hỗ trợ giấc ngủ hoặc với hoa cúc để giảm lo âu”, bà nói.

Liều dùng có thể khác nhau tùy vào từng người và chất lượng dược liệu được sử dụng. Bà de la Forêt lưu ý rằng các liều dùng dưới đây được xem là an toàn, nhưng khuyến nghị bắt đầu với lượng nhỏ rồi tăng dần để theo dõi phản ứng của cơ thể.

• Trà: 6 – 9 gam mỗi ngày.
• Viên nang: 2 gam, ba lần mỗi ngày.
• Cồn thuốc (dược liệu khô ngâm trong cồn theo tỷ lệ 1:5, sử dụng cồn 40%): 3–5 mL, bốn lần mỗi ngày, hoặc dùng liều nhỏ hơn với tần suất thường xuyên hơn.

Công thức cồn thuốc nêu trên có nghĩa là sử dụng 1 gam dược liệu khô, không phải dược liệu tươi, cho mỗi 5 mL dung môi lỏng. Cồn 40% là nồng độ cồn có trong các loại rượu mạnh có độ cồn 80 – proof, chẳng hạn như rượu vodka.

Một số người cần thận trọng trước khi sử dụng lạc tiên, bao gồm phụ nữ mang thai và những người đang dùng thuốc an thần như benzodiazepine, vì sử dụng đồng thời có thể làm tăng tác dụng an thần của thuốc. Trong những trường hợp này, hãy tham khảo ý kiến của chuyên gia thảo dược lâm sàng trước khi sử dụng.

Lời kết

Lần tới, khi cảm thấy lo âu, quá tải hoặc khó ngủ, những tình trạng mà hầu hết chúng ta đều từng trải qua thì thay vì tìm đến tủ thuốc, bạn có thể thử uống trà hoặc vài giọt chiết xuất lạc tiên. Giải pháp thảo dược tự nhiên này có thể giúp làm dịu các triệu chứng một cách tự nhiên mà không cần dùng đến thuốc tây.