Thiền định và sức khỏe hệ vi sinh đường ruột

Sức khỏe đường ruột đã được khẳng định là một yếu tố then chốt trong việc giải quyết nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau. Hằng ngày, có những phát hiện mới về thực phẩm và các chất bổ sung được cho là giúp cải thiện sức khỏe đường ruột. Tuy nhiên có một phương pháp đơn giản và tiết kiệm hơn giúp nâng cao sức khỏe hệ vi sinh đường ruột đó là thiền định.

Cơ thể có khoảng 500 triệu nơ-ron trong đường ruột và 100 tỷ nơ-ron trong não. Mối liên hệ giữa một đường ruột khỏe mạnh và một bộ não khỏe mạnh đã được xác lập rõ ràng, khiến nhiều người tìm đến việc tiêu thụ các thực phẩm giàu lợi khuẩn nhằm cải thiện sức khỏe tinh thần.

Tuy nhiên, ít người nhận ra rằng đây là một mối quan hệ hai chiều. Cũng như sức khỏe đường ruột có thể ảnh hưởng đến não bộ, hoạt động của não cũng có thể tạo ra những tác động tích cực đối với hệ vi sinh đường ruột.

Trục ruột – não

Trục ruột–não là hệ thống truyền thông sinh học hai chiều giữa hệ thần kinh trung ương, hệ thần kinh ruột và hệ vi sinh đường ruột. Hệ thần kinh ruột có khả năng điều khiển nhiều chức năng tiêu hóa một cách độc lập, đồng thời liên tục gửi và nhận tín hiệu từ não thông qua dây thần kinh phế vị, hormone và các cytokine miễn dịch.

Hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò trung gian quan trọng trong trục này. Các vi khuẩn đường ruột tham gia vào quá trình tổng hợp và điều biến nhiều chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine và GABA. Khoảng 90% serotonin của cơ thể được sản sinh tại ruột, cho thấy đường ruột có ảnh hưởng trực tiếp đến điều hòa cảm xúc, lo âu và hành vi.

Nhiều nghiên cứu cho thấy hệ vi sinh mất cân bằng, các cơ chế viêm được kích hoạt, hàng rào ruột suy yếu, và các tín hiệu viêm có thể lan truyền đến não. Điều này lý giải vì sao rối loạn đường ruột thường đi kèm với các vấn đề tâm thần như lo âu, trầm cảm và suy giảm nhận thức.

Tác động của thiền định đối với sức khỏe đường ruột

Các thực hành thiền định, từ thiền chánh niệm đến các bài tập thở sâu, chủ động tạo ra trạng thái thư giãn và tập trung chú ý. Mặc dù các hình thức thiền đã tồn tại hàng thiên niên kỷ trong nhiều nền văn hóa phương Đông, những thực hành này hiện cũng đang ngày càng có ảnh hưởng lớn tại các nền văn hóa phương Tây. Trong đó có một phương pháp thiền định đã thu hút trăm triệu người thực hành hàng ngày trên toàn cầu.

Bên cạnh những lợi ích tinh thần đã được mô tả, các thực hành này còn có thể dẫn đến những thay đổi sinh lý, chẳng hạn như giảm nhịp tim và hạ huyết áp, qua đó góp phần giảm căng thẳng và cải thiện sức khỏe tổng thể.

Căng thẳng được biết đến là một yếu tố làm trầm trọng thêm rối loạn chức năng đường ruột, ảnh hưởng đến nhu động ruột, chức năng hàng rào ruột và hệ vi sinh vật. Thiền định, thông qua tác dụng giảm căng thẳng, có thể tác động tích cực đến sức khỏe đường ruột bằng cách điều hòa những thay đổi liên quan đến stress này. Nó giúp khôi phục sự cân bằng của vi khuẩn đường ruột, cải thiện chức năng hàng rào ruột và giảm viêm.

Một nghiên cứu của tiến sĩ Balachundhar Subramaniam, Giám đốc trung tâm nghiên cứu gây mê thuộc trung tâm y tế Beth Israel Deaconess, tiến hành khảo sát kết quả của 64 người sau khi tham gia một khóa thiền ghi nhận sự gia tăng mức acylglycine — một hợp chất được biết đến với đặc tính chống viêm, giảm đau và giãn mạch. Cùng với đó là sự giảm xuống của glycerophosphocholine, một số plasmalogen, cholesterol ester và triacylglycerol/diacylglycerol, cho thấy sự suy giảm các chất liên quan đến nguy cơ xơ vữa động mạch.

Ngoài ra còn có nghiên cứu trên các nhà sư, những người thực hành thiền Phật giáo Tây Tạng hằng ngày trong nhiều năm, cho thấy một cấu trúc hệ vi sinh đường ruột có thể thúc đẩy các con đường chống viêm và chuyển hóa tốt hơn, cùng với mức độ thấp hơn của các dấu hiệu bệnh tim mạch.

Kết luận

Sức khỏe đường ruột và sức khỏe tinh thần có mối quan hệ hai chiều, gắn kết chặt chẽ thông qua trục ruột–não. Căng thẳng kéo dài có thể làm suy yếu hệ thống này, do đó quản lý căng thẳng hiệu quả là yếu tố then chốt để duy trì sức khỏe đường ruột cũng như trạng thái tinh thần.

Các thực hành thiền như yoga, thiền chánh niệm, Pháp Luân Công và liệu pháp nhận thức–hành vi đã được chứng minh là giúp giảm mức độ căng thẳng và qua đó tác động tích cực đến sức khỏe đường ruột. Việc áp dụng những thực hành này vào cuộc sống là một chiến lược quan trọng trong việc phòng ngừa hoặc làm giảm các vấn đề sức khỏe liên quan đến đường ruột.

Thanh Long t/h