Xơ vữa động mạch có thể bắt đầu từ tuổi 18, dù chưa có triệu chứng

Một nghiên cứu quốc tế trên hơn 16.000 người trưởng thành cho thấy xơ vữa động mạch có thể xuất hiện từ rất sớm, ngay cả khi một người chưa từng được chẩn đoán mắc bệnh tim mạch và không có triệu chứng. Ở nhóm 18–29 tuổi, khoảng 1/13 người đã có dấu hiệu xơ vữa động mạch. Tỷ lệ này gia tăng theo tuổi tác và đạt khoảng 9/10 ở nhóm 60–70 tuổi.

• 3 thực phẩm vàng giúp bảo vệ mạch máu khỏi huyết khối

Nghiên cứu thuộc chương trình REACT, do các nhà nghiên cứu tại Đan Mạch và Tây Ban Nha thực hiện, được công bố ngày 29/8/2026 trên Tạp chí New England Journal of Medicine với tiêu đề “Prevalence of Silent Atherosclerosis across Adult Life”.

Xơ vữa động mạch có thể xuất hiện từ khi còn trẻ

Nghiên cứu mới này bao gồm 16.808 người từ 18 đến 70 tuổi tại Đan Mạch và Tây Ban Nha, không có tiền sử bệnh tim mạch do xơ vữa từ trước. Các nhà nghiên cứu sử dụng siêu âm mạch máu 3D để khảo sát động mạch cảnh và động mạch đùi, đồng thời chụp CT mạch vành tim nhằm tìm kiếm các mảng xơ vữa.

Kết quả cho thấy 57,1% số người tham gia đã có xơ vữa động mạch, mặc dù họ không có chẩn đoán bệnh tim mạch do xơ vữa trước đó.

Đáng chú ý, tình trạng này không chỉ xuất hiện ở người trung niên và cao tuổi. Trong nhóm trẻ nhất, từ 18 đến 29 tuổi, xơ vữa được phát hiện ở 8,7% nam giới và 6,7% nữ giới. Tính chung, khoảng 1/13 người trong độ tuổi này đã có xơ vữa ở ít nhất một động mạch. Tỷ lệ này tăng dần theo tuổi và đạt khoảng 9/10 người ở nhóm 60–70 tuổi.

Ở những người trẻ, xơ vữa thường chỉ xuất hiện tại một vùng mạch máu, chủ yếu ở các động mạch ngoại biên. Khi tuổi tăng, thể tích mảng xơ vữa tăng nhanh và gây ra tổn thương đồng thời ở nhiều vùng động mạch hơn. Trong khi đó, xơ vữa chỉ giới hạn ở động mạch vành tương đối ít gặp ở tất cả các nhóm tuổi.

Quá trình tiến triển theo tuổi

Xơ vữa động mạch là quá trình hình thành các mảng bám trong thành động mạch. Quá trình này có thể diễn ra trong thời gian dài trước khi biểu hiện thành các bệnh tim mạch trên lâm sàng.

Kết quả của REACT cho thấy sự xuất hiện của xơ vữa không phải chỉ bắt đầu ở tuổi trung niên. Những tổn thương đầu tiên có thể được phát hiện ngay từ giai đoạn đầu của tuổi trưởng thành và sau đó tăng dần về mức độ khi tuổi cao hơn.

Nghiên cứu cũng ghi nhận sự khác biệt giữa nam và nữ. Ở nam giới, xơ vữa động mạch xuất hiện sớm hơn khoảng 5–10 năm so với nữ giới. Ở nữ giới, mức tăng rõ rệt nhất được ghi nhận trong khoảng 40–60 tuổi, giai đoạn tương ứng với thời kỳ chuyển tiếp mãn kinh.

Một phát hiện khác của nghiên cứu là phần lớn những người có xơ vữa ở động mạch vành tim đồng thời cũng có tổn thương ở động mạch cảnh hoặc động mạch đùi. Theo nhóm nghiên cứu, điều này đặt ra khả năng sử dụng siêu âm động mạch cảnh và động mạch đùi để phát hiện xơ vữa, bởi đây là những vị trí có thể khảo sát bằng phương pháp siêu âm không xâm lấn, nhanh và đơn giản hơn so với chụp cắt lớp vi tính (CT) mạch vành.

Phát hiện sớm xơ vữa có thể mở ra hướng phòng bệnh mới

REACT được xây dựng với mục tiêu nghiên cứu xơ vữa động mạch trong suốt quá trình trưởng thành, từ đó đánh giá khả năng phát hiện bệnh trước khi xuất hiện các biểu hiện lâm sàng.

Theo nhóm nghiên cứu, phương pháp phòng ngừa tim mạch hiện nay chủ yếu dựa vào việc ước tính nguy cơ thông qua các yếu tố như tuổi, huyết áp, cholesterol và hút thuốc. Trong nghiên cứu REACT, các nhà khoa học đặt ra một hướng tiếp cận khác: phát hiện trực tiếp xơ vữa bằng hình ảnh học trước khi xuất hiện triệu chứng.

Các phương pháp đánh giá nguy cơ tim mạch hiện nay chỉ nhận diện được một phần nhỏ những người đã có xơ vữa động mạch nhưng chưa có triệu chứng. Điều này cho thấy một người có thể được đánh giá có nguy cơ tim mạch tương đối thấp nhưng đã hình thành mảng xơ vữa trong động mạch.

Tuy nhiên, kết quả hiện tại mới cho thấy xơ vữa có thể được phát hiện sớm, chứ chưa chứng minh rằng việc tầm soát bằng hình ảnh và điều trị dựa trên kết quả tầm soát sẽ làm giảm nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc các biến cố tim mạch khác.

Nghiên cứu tiếp theo của REACT sẽ tập trung trả lời câu hỏi liệu việc phát hiện và can thiệp sớm dựa trên hình ảnh xơ vữa có thực sự cải thiện kết quả phòng ngừa bệnh tim mạch hay không.