2 đứt gãy ở California đạt mức áp lực cao nhất trong 1.000 năm – Nghiên cứu

Sau khi Venezuela liên tiếp xảy ra hai trận động đất mạnh 7,2 và 7,5 độ Richter vào tối thứ Tư (24/6), một nghiên cứu mới đưa ra cảnh báo rằng hai đứt gãy địa chất lớn ở Nam California (Mỹ) đang ở mức ứng suất cao nhất trong khoảng 1.000 năm qua, làm gia tăng đáng kể nguy cơ xảy ra động đất mạnh.

Nam California rơi vào “trạng thái tải tới hạn”

Theo tạp chí Newsweek, nghiên cứu do các nhà khoa học địa chất tại Đại học Hawaiʻi tại Mānoa dẫn đầu, được công bố trên Journal of Geophysical Research: Solid Earth, cho biết hai hệ thống đứt gãy lớn là đứt gãy San Andreas (San Andreas Fault) và đứt gãy San Jacinto (San Jacinto Fault) hiện đã tích tụ ứng suất kiến tạo ở mức cao nhất trong khoảng 1.000 năm.

Các nhà nghiên cứu mô tả hệ thống này đang ở trong trạng thái gọi là “trạng thái tải tới hạn” (Critically Loaded State).

“Trạng thái tải tới hạn” được hiểu là tình trạng một hệ thống đang ở ranh giới cân bằng, chỉ cần một tác động nhỏ cũng có thể dẫn đến thay đổi đột ngột hoặc phá vỡ cấu trúc.

Ứng suất kiến tạo trong vỏ Trái Đất là tổng hợp lực do hoạt động kiến tạo gây ra, có thể dẫn đến biến dạng, nứt gãy và động đất.

Mô hình cho thấy chu kỳ ứng suất kéo dài hàng thế kỷ

Nhóm nghiên cứu sử dụng mô hình chu kỳ động đất dựa trên cơ sở vật lý, kết hợp với dữ liệu định tuổi carbon phóng xạ và bằng chứng từ vòng tăng trưởng cây (tree rings), để mô phỏng quá trình tích tụ và giải phóng ứng suất trong khoảng 1.000 năm qua của hai hệ thống đứt gãy.

Tác giả chính của nghiên cứu, bà Liliane Burkhard, cho biết toàn bộ hệ thống hiện đang ở trạng thái căng thẳng cao, và không loại trừ khả năng xảy ra một sự kiện đứt gãy lớn liên kết giữa hai hệ thống.

“Cổng động đất” tại cajon pass

Một trong những điểm được nghiên cứu đặc biệt chú ý là Cajon Pass, nằm ở phía đông bắc Los Angeles, nơi hai hệ thống đứt gãy San Andreas và San Jacinto tiến gần nhau.

Bà Burkhard mô tả khu vực này có thể hoạt động như một “cổng động đất”.

“Cổng động đất” có thể mở hoặc đóng tùy thuộc vào mức độ tương thích của ứng suất giữa hai đứt gãy:

• Nếu ứng suất tương đồng và cao → đứt gãy có thể lan truyền qua khu vực giao nhau, gây động đất liên hoàn
• Nếu không tương thích → đứt gãy bị chặn lại trong một hệ thống riêng lẻ

Nghiên cứu cho rằng hiện nay ứng suất giữa hai hệ thống đang có xu hướng đồng bộ cao, khiến “cổng động đất” dễ bị mở, dẫn đến khả năng xảy ra phá vỡ đồng thời trên diện rộng.

Nguy cơ động đất lớn liên kết nhiều đứt gãy

Nếu xảy ra một trận động đất liên kết giữa hai hệ thống đứt gãy, độ lớn có thể đạt 7,4 đến 7,8 độ Richter, ảnh hưởng nghiêm trọng đến các khu vực đông dân cư như:

• Los Angeles
• San Bernardino
• Riverside
• Coachella Valley

Thiệt hại có thể lớn hơn nhiều so với động đất đơn lẻ, đặc biệt đối với hệ thống hạ tầng như đường cao tốc, đường sắt và mạng lưới năng lượng.

Bà Burkhard nhấn mạnh nghiên cứu không đồng nghĩa với việc động đất sẽ xảy ra ngay lập tức, nhưng hệ thống địa chất hiện “đang ở mức tải chưa từng thấy trong 1.000 năm”.

Nguy cơ “đại động đất” tại California vẫn là mối lo dài hạn

Nhà địa chấn học Lucy Jones thuộc Viện Công nghệ California (Caltech) từng nói với Los Angeles Times rằng năm 2024 Nam California ghi nhận 15 trận động đất, trong đó có ít nhất một trận trên 4,0 độ, mức cao nhất trong 65 năm.

Trong 13 tháng gần đây, thành phố Malibu đã ghi nhận 3 trận động đất trên 4,0 độ.

Trong nhiều năm qua, giới khoa học vẫn cảnh báo về nguy cơ xảy ra “The Big One” – một trận động đất cực lớn tại California, có thể vượt 7,8 độ Richter và gây thiệt hại nghiêm trọng cho khu vực Nam California hoặc vịnh San Francisco.

Khuyến nghị chuẩn bị ứng phó

Tác giả nghiên cứu kêu gọi người dân Nam California tăng cường chuẩn bị ứng phó thiên tai, bao gồm:

• Nắm rõ tuyến sơ tán
• Lập kế hoạch liên lạc gia đình
• Chuẩn bị bộ vật dụng khẩn cấp gồm nước, thực phẩm và thuốc men

Bà nhấn mạnh mục đích nghiên cứu là giúp cải thiện kế hoạch ứng phó rủi ro động đất, chứ không phải dự đoán thời điểm xảy ra trận động đất tiếp theo.